De filosofie van voetbal

“Je gaat het pas zien als je het door hebt” – Johan Cruyff

Wat maakt voetbal zo aantrekkelijk en toegankelijk? Waarom slaan we in de stadions massaal de armen om onbekende medesupporters heen, maar groeten we buiten het stadion vreemden niet eens? Waarom kunnen we uren luisteren naar mannen die over voetbal praten? Zijn voetballers rolmodellen of juist popsterren? Is voetbal politiek, religie, kunst of gewoon een kapitalistisch product? Of allemaal?

Over al deze vragen en nog veel meer filosoferen we samen tijdens de Summerschool ‘De filosofie van het voetbal’. Natuurlijk gaan we ook een potje voetbal met elkaar spelen, én een potje voetbal met elkaar kijken. Ook een voetbalanalyse mag niet ontbreken. Wij zorgen voor de wijn, bier en de bitterballen, jij voor een nieuwsgierige en open voetbalblik.

Toevalligerwijs (of toch niet helemaal toevallig) vindt deze summerschool plaats tijdens het WK2026. Dus trek het shirt van je favoriete club aan en kom met ons filosoferen over voetbal. “Je gaat het pas zien als je het door hebt,” aldus de beste filosofische voetballer ooit, Johan Cruyff.

Met Marlous Nooi en gastsprekers Jan de Leeuw, Niels Witjes, Sandra Meeuwsen, Rens van der Vorst, Nathanja van den Heuvel, Ramón Spaaij en Gilles Meester.

Voor wie?

Iedereen met een filosofische interesse in voetbal. Voor het volgen van een cursus bij de ISVW is geen voorkennis vereist.

Wat leer je?

Tijdens deze summerschool maak je kennis met filosofische ideeën die betrekking hebben op het voetbalspelletje.

Programma

In deze week heeft elke dag een ander thema, gevormd rondom een tegenstelling. Voetbal werkt namelijk zowel verbindend als uitsluitend. En aan de ene kant zorgt voetbal voor emancipatie, maar aan de andere kant sluit het mensen uit. He thema benaderen we als een wedstrijd. De dag kent dus een voorbeschouwing (inleiding), een aftrap (het inzetten van de filosofische stelling), wedstrijd zelf (twee inhoudelijke gedeeltes) en een nabeschouwing waarin we de wedstrijd eens lekker gaan analyseren. Uiteraard sluiten we de dag af met ‘de derde helft’ aan de hotelbar.

13 juli – Gewoon een spelletje vs. alles staat op het spel
Wat als voetbal niet gewoon een spelletje is, maar je leven?
We beginnen bij een klassieke filosofische vraag: wat is spel, en waarom hebben mensen het nodig? In de ochtend benaderen we voetbal als spelruimte, los van het ‘echte’ leven — een plek waar regels gelden, tijd wordt opgeschort en we even iemand anders kunnen zijn. Maar gaandeweg de dag kantelt deze gedachte. Want wat als voetbal juist betekenisvol is omdat het niet losstaat van het leven, maar er diep in grijpt? We onderzoeken hoe voetbal kan fungeren als oefenplaats voor existentiële vragen over verlies, teleurstelling, trouw en identiteit. Wanneer wordt een spel een levenszaak — en waarom vinden we dat blijkbaar nodig?

14 juli – Verbinding vs. uitsluiting
Voetbal als sociaal bindmiddel, maar ook als spiegel van nationalisme, gender en uitsluiting.
Voetbal verbindt vreemden tot een wij, maar datzelfde wij kan ook anderen buitensluiten. Vandaag leggen we die spanning op tafel. Hoe werkt collectieve verbondenheid, en wanneer slaat die om in uitsluiting, nationalisme of ongelijkheid? In gesprekken en lezingen onderzoeken we hoe voetbal kan emanciperen én begrenzen, en waarom dat ons dwingt na te denken over rechtvaardigheid, identiteit en solidariteit.

15 juli – Modernisering vs. romantiek
Wat verliezen we als technologie de romantiek verdringt?
Alles wordt sneller, preciezer en beter meetbaar: ook het voetbal. Maar wordt het spel daar eigenlijk mooier van? Vandaag onderzoeken we wat technologie zoals de VAR, geld en professionalisering doen met onze beleving van het spel. We zetten controle tegenover toeval, efficiëntie tegenover emotie, en eindigen bij de romantiek van voetbal: niet als nostalgie, maar als filosofische vraag naar wat het spel menselijk maakt.

16 juli – Heilig gras vs. heilige euro’s
Is voetbal religie of vooral een cash cow?
Voetbal kent heilige momenten, vaste rituelen en trouwe gelovigen. Tegelijk is het een miljardenindustrie waarin macht, geld en politiek meespelen. Vandaag denken we na over die paradox. Wanneer wordt betrokkenheid geloof, en wanneer wordt het uitbuiting? We onderzoeken hoe voetbal balanceert tussen bezieling en business, en waarom die spanning zo fascinerend blijft.

17 juli – De allergrootste filosofische voetballer: Johan Cruyff
We sluiten af met Johan Cruyff: denker in beweging, filosoof in voetbalschoenen. Zijn uitspraken klinken eenvoudig, tot je merkt dat je er anders door gaat kijken. Vandaag brengen we alles samen: de week, de vragen en het spel. Wat hebben we gezien? Wat hebben we geleerd? En, misschien wel de Cruyffiaanse hoofdvraag: hebben we het nu ook door?

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan deze cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

Data

Maandag 13 juli t/m vrijdag 17 juli 2026

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting?
– Meld je hier aan als lid van de Vrienden van de ISVW en krijg de mogelijkheid om een Goldcard aan te schaffen waarmee je hoge kortingen op ISVW-cursussen ontvangt
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor korting vanuit het Vriendenfonds

Wil je het mogelijk maken dat ook mensen met een smalle beurs ISVW-cursussen kunnen volgen? Doneer dan hier aan het Vriendenfonds.

Docenten

Marlous Nooi

Marlous Nooi wilde vroeger profvoetballer bij Ajax worden. Ze had veel motivatie, maar iets minder talent. Sport en vooral voetbal blijven haar passie, net zoals de wijsheden van Johan Cruyff. Marlous is mede-oprichter van Filosofie voor het Leven, geeft filosofieles aan kleuters en werkt als freelance communicatieprofessional voor grote duurzame energieprojecten. Van het groene gras naar de groene energie: da’s logisch!

Jan de Leeuw

Jan de Leeuw is docent, auteur en adviseur. Hij is docent ethiek bij Business School Nederland. In het verleden werkte hij decennia bij de sportmarketingopleidingen SPECO en Johan Cruyff Academy. Hij schreef tienallen boeken en columns over de sportwereld. In 2025 verzorgde hij op het platform SportknowhowXL een zesdelig serie over eigendom van de betaald voetbalclub: Angelsaksisch model en Rijnlandmodel

Niels Witjes

Niels Witjes is een ervaren docent en toegepast filosoof met een brede expertise, van vmbo tot hoger onderwijs en van Engels tot filosofie. Hij studeerde Amerikanistiek, Engels en Toegepaste Filosofie. Hij werkt aan de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie (HTF) als docent Sociale Filosofie en Algemene Pedagogiek. Daarnaast geeft hij lessen Filosofie en NT2 aan nieuwkomers in de Internationale Schakelklas (ISK). Al decennialang is hij trouw supporter van de Graafschap.

Sandra Meeuwsen

Sandra Meeuwsen werkte van 1994 tot 2007 bij NOC*NSF. Aansluitend ondersteunde zij gemeenten, sportbonden en ministeries bij het verfijnen van hun sportbeleid. In 2020 promoveerde Sandra in de Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel op een onderzoek naar de januskop van de sport. Momenteel deelt Sandra haar kennis en ervaring als expert op het gebied van integriteit, inclusie en impact via sport, en is zij als Visiting Scholar verbonden aan Paris City University.

Rens van der Vorst

Rens van der Vorst is techfilosoof en docent ICT aan Hogeschool Fontys. Hij schreef verschillende boeken waaronder 'Don't mention the VAR', 'Digitale Gremlins',  'Appen is het nieuwe roken', en 'Waarom je altijd wilt winnen van je navigatiesysteem'. Rens laat zien hoe de VAR symbool staat voor allerlei ethische kwesties rondom de introductie en de dominantie rol van technologie in de maatschappij.

Nathanja van den Heuvel

Nathanja van den Heuvel promoveerde aan Universiteit Leiden met het proefschrift ‘Towards a Feminist Playology. Social Sport Studies and the Limits of Critique’ (gefinancierd door NWO). Ze werkte als docent onder meer aan Universiteit Leiden, ArtEZ AKI en Willem de Kooning op het gebied van de feministische filosofie, postmodernisme, ecofilosofie en de filosofie van het spel, was oprichter van de Open Performance Academy en ontwikkelde in co-creatie met Studio Fontana en Rotterdamse scholen het educatieve sport en filosofie project Multiform. Sinds 2022 zet ze zich in voor een gezonde promotiepraktijk binnen VU Amsterdam.

Ramón Spaaij

Prof. Dr. Ramón Spaaij is hoogleraar Sociologie aan de Victoria University in Australië, Global Chair aan de Manchester Metropolitan University en Visiting Professor aan de Universiteit Utrecht. Zijn onderzoek richt zich op hoe inclusieve en veilige gemeenschappen kunnen worden gecreëerd en hoe sociale ongelijkheden en gewelddadig extremisme begrepen en getransformeerd kunnen worden. Ramón heeft baanbrekend participatief en etnografisch onderzoek verricht dat de ervaringen van cultureel en raciaal gemarginaliseerde gemeenschappen in de sport centraal stelt. Hij is ook een wereldwijd erkend expert op het gebied van geweld en hooliganisme in het voetbal. Ramón schreef 15 boeken, waaronder Hooligans, Fans en Fanatisme (Amsterdam University Press).

Gilles Meester

Gilles Meester is econoom en voetbalfeitelijk kenner. Op zijn vijfde begon hij met voetballen en sinds zijn achtste heeft hij zich verdiept in alles wat met voetbal te maken heeft. Hij studeerde Economics and Business Economics aan de Universiteit van Amsterdam en studeerde af op de vraag of we door de focus op ruilwaarde de gebruikswaarde van zaken uit het oog verliezen. Daarnaast onderzoekt hij o.a. of er ruimte is voor alternatieven voor de huidige dominante vorm van kapitalisme en de rol van verslaving in hedendaagse verdienmodellen. Recentelijk gaf hij samen met Frank Meester de cursus Geld en een Gezonde Wereld op de ISVW.