Masterclass Het einde van de mens? V: Levinas

Masterclass over drie kernteksten van Heidegger, Derrida en Levinas

De kernwaarden van het moderne humanisme staan in onze tijd ter discussie. Het antropoceen loopt ten einde. In de ‘posthumanistische’ tijd die daar volgens sommigen op volgt, zou voor het geloof in de ratio, de menselijke vooruitgang en de maakbare wereld geen plaats meer zijn. Kritiek op het humanisme klinkt echter al bij drie belangrijke en intrigerende filosofen in de twintigste eeuw: Martin Heidegger, Jacques Derrida en Emmanuel Levinas. In deze masterclass voeren Jan Flameling en Laurens ten Kate je binnen in drie beroemde teksten van deze denkers.

Bekijk hier de gehele masterclass Het einde van de mens.

Voor wie?

Deze masterclass is voor iedereen die nieuwsgierig is naar de grote vragen van onze tijd: wat betekent het om mens te zijn, nu het vertrouwen in de mens, de vooruitgang en de maakbaarheid van de wereld steeds minder vanzelfsprekend is? Je hoeft geen filosofische voorkennis te hebben. Wel vragen we een open en onderzoekende houding en de bereidheid om je samen met anderen grondig te verdiepen in uitdagende teksten.

De masterclass is bijzonder geschikt voor wie zich wil laten uitdagen door Heidegger, Derrida en Levinas, en voor wie wil ontdekken wat hun denken ons vandaag nog te zeggen heeft over mens, wereld en toekomst. Of je nu al langer filosofie leest of juist voor het eerst echt de diepte in wilt: je bent van harte welkom.

Wat leer je?

In deze masterclass leer je drie invloedrijke filosofische teksten zelfstandig en nauwkeurig lezen en bevragen. Je maakt kennis met het denken van Heidegger, Derrida en Levinas en onderzoekt hoe zij het humanisme en ons beeld van de mens ter discussie stellen. Je leert bovendien hoe deze filosofische kritiek kan helpen om anders te kijken naar actuele vragen over mens, wereld en toekomst.

Programma

Weekend 5: Emmanuel Levinas

Zaterdag 1 en zondag 2 mei 2027

Op 1 en 2 mei en op 22 en 23 mei 2027 buigen we ons over de derde tekst: Levinas’ essay Humanisme van de andere mens (1972).

Derrida stelt in Ten einde de mens dat het humanisme de betekenis van de taal heeft verwaarloosd. Levinas neemt dit inzicht verder op: is het gesprek tussen mensen — de manier waarop mensen in dat gesprek betekenis geven aan elkaar en aan de wereld — niet juist de kern van een nieuw humanisme?

Daarbij staat de wijze waarop ‘de andere mens’ tot mij spreekt centraal. Wat betekent het om de ander niet eerst te begrijpen als een zijnde, maar om ons denken te laten beginnen bij de ontmoeting met de medemens?

Zo voert Levinas ook Heideggers kritiek op het humanisme een nieuwe richting uit. Waar Heidegger de vraag naar de mens verbindt met de verhouding tot het zijn, plaatst Levinas de ethische verhouding tot de ander centraal. Niet het zijn, maar de medemens vormt het vertrekpunt van een humanisme dat zijn grond vindt in verantwoordelijkheid en ontmoeting.

Tijdens deze twee weekenden onderzoeken we hoe taal, gesprek en verantwoordelijkheid bij Levinas een nieuw begrip van het humanisme mogelijk maken.

Studiebelasting en lesmateriaal

Elk weekend bestaat uit 9 contacturen, in totaal 45 contacturen voor de gehele masterclass. Daarnaast besteed je voorafgaand aan ieder weekend ongeveer 2 à 3 uur aan zelfstudie.

De drie teksten zullen voor de cursisten beschikbaar zijn in een reader en op de digitale leeromgeving van de ISVW. Vooraf lezen is niet verplicht, maar we raden het van harte aan: je haalt zo nog meer uit de bijeenkomsten.

Data

Zaterdag 1 en zondag 2 mei 2027.

Zaterdag van 10.30 uur tot zondag 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

• Arrangement 1: € 429,30 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee).
• Arrangement 2: € 509,42 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).
• Arrangement 3: € 526,85 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).
• Arrangement 4: € 535,59 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Heb je een Gold Card? Met de kortingscode gcweekend krijg je € 185,- korting op deze cursus.

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting of ondersteuning uit het Vriendenfonds.

Docenten

Jan Flameling

Jan Flameling studeerde filosofie in Groningen, Amsterdam, Keulen en Berkeley. Hij geeft al meer dan 25 jaar les aan de ISVW. Vanuit Filosofisch Bureau Ataraxia geeft hij cursussen, trainingen en seminars aan bedrijven en particulieren over allerhande wijsgerig-ethische onderwerpen.

Laurens ten Kate

Laurens ten Kate was hoofddocent filosofie en religiewetenschap en is emeritus hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme, beide aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Ten Kate schreef onder andere een 'Encyclopedie van de filosofie'(2007), '25 Eeuwen theologie. Teksten en toelichtingen' (met Marcel Poorthuis, 2017), en recentelijk 'Wereldtijd. Essay over de vraag van de vreemdeling' (2025). Vanaf november 2025 is hij emeritus. Ten Kate is gespecialiseerd in de naoorlogse en hedendaagse continentale, vooral Franse cultuur- en godsdienstfilosofie, en doet onderzoek over globalisering, secularisering, geweld, de verhouding tussen humanisme en religie, en verbeeldingstheorie. Hij verzorgde en verzorgt aan de ISVW cursussen over o.m. Hannah Arendt (met Dirk De Schutter), Hartmut Rosa, Michel Foucault, Jacques Derrida (met Jan Flameling), Peter Sloterdijk.