Taal en betekenis zijn overal

Hoe afhankelijk is ons wereldbeeld van de taal waarin we denken?

Zonder taal waren we waarschijnlijk niet ver gekomen als mensheid. We hebben taal nodig om met anderen te kunnen communiceren en onszelf te organiseren. Zelfs het denken zelf komt tot stand door middel van de taal die we spreken. Maar is de taal een middel dat we volledig onder controle hebben, of worden we op dezelfde manier door taal gevormd? Hoe afhankelijk is ons wereldbeeld van de taal waarin we denken? Aan de hand van denkers zoals Giorgio Agamben, Judith Butler, Jacques Derrida, James Baldwin en Ludwig Wittgenstein verkent deze cursus de manier waarop de taal ons vormt, onderdrukt en bevrijding kan bieden. Ook kijken we naar andere vormen van taal of ‘semiotiek’ in de kunst, de media, het dierenrijk en de biologie. Met Lex van der Steen en gastsprekers Ype de Boer, Annabel Dirkzwager, Eef Schoolmeesters, Daan Krahmer, Lisa van Sorge, Leonie Cornips, Deva Waal en Erlinde Meertens.

Voor wie?

Deze cursus is geschikt voor mensen met een interesse in filosofie, voornamelijk continentale Europese filosofie, en de rol van taal voor ons denken en ons leven in het algemeen. Je het geen voorkennis nodig om een cursus bij de ISVW te volgen.

Wat leer je?

In de summerschool maak je kennis met het denken over taal bij filosofen als Giorgio Agamben, Judith Butler, Jacques Derrida, James Baldwin en Ludwig Wittgenstein. Ook onderzoek je de manier waarop de taal ons vormt, onderdrukt en bevrijding kan bieden. De cursus geeft je inzicht in de invloed van taal en ons begrip van taal op ons leven, de gemeenschap, de politiek, en onze identiteit, en inzicht in de vele verschillende domeinen waarin talige en niet-talige betekenis bestaat en invloed uitoefent, zoals de kunst, de literatuur, de politiek, het dierenrijk en het plantenrijk.

Je leert in deze cursus:

• Over de vele aspecten van het leven en de wereld waarin taal en betekenis een vormende rol spelen.
• Over het denken over taal van verschillende filosofen, zoals Agamben, Derrida, Wittgenstein, Butler, Baldwin en Merleau-Ponty.
• Over (de geschiedenis van) semiotiek en diens relatie tot de filosofie, inclusief de hedendaagse biosemiotiek.
• Over de relatie tussen taal, betekenis en verschillende kunstvormen.
• Over de manier waarop ons gebruik en/of begrip van taal onderdrukkend kan zijn, maar ook een middel tot (politieke) emancipatie, verzet en bevrijding.
• Hoe je zelf het inzicht dat betekenis verder rijkt dan mensentaal kunt meenemen in je dagelijks leven, specifiek in confrontatie met de natuur.
• Hoe je filosofisch kunt nadenken over de relatie tussen taal, betekenis en de rol daarvan binnen ons leven en onze wereld.

Programma

Dag 1: Taal, denken, en metafysica
– Derrida en deconstructie
– Agamben en taal als basis van metafysica en soevereiniteit  
– Wittgenstein en taal als de grens van mijn wereld
– Documentaire over Derrida

Dag 2: Taal als onderdrukking en verzet
– Judith Butler over taal en gender
– Gayatri Chakravorty Spivak en/of Bell Hooks over taal en colonialisme en/of racisme
– Luce Irigaray over taal en het patriarchaat
– Jean Baudrillard over taal en hyperrealiteit of Byung-Chul Han over taal en psychopolitiek
– Documentaire

Dag 3: Betekenis buiten de mensentaal
– De geschiedenis van het teken: semiotiek en filosofie
– Biosemiotiek: planten en betekenis
– Dierentaal
– Reflectieopdracht/wandeling
– Een dier of plant taal documentaire (zoals Animals Like Us: The Animal Language)

Dag 4: Taal, betekenis en kunst
– Taal van de muziek
– Taal en literatuur à Murakami en vertaling
– Taal en beeldende kunst / poëzie
– Film of documentaire over een van de besproken thema’s van die dag.

Dag 5: Nareflectie en conclusie
– Reflectie en gespreksopdracht
– Conclusie/samenvatting

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan deze cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

Data

Maandag 3 augustus t/m vrijdag 7 augustus 2026.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt) UITVERKOCHT!

Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt) UITVERKOCHT!

Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docenten

Lex van der Steen

Lex van der Steen is schrijver, docent en buitenpromovendus filosofie aan de Radboud Universiteit.

Ype de Boer

Ype de Boer is filosoof en docent metafysische en filosofische antropologie aan de Radboud Universiteit. Hij schrijft over het samenspel van denken en leven, en verkent daarbij de raakvlakken tussen filosofie, literatuur en kunst. Hij publiceerde eerder 'Murakami en het gespleten leven' en is een veelgevraagd spreker.

Annabel Dirkzwager

Annabel Dirkzwager is masterstudent filosofie aan de Radboud Universiteit en was gastdocent feministische filosofie aan St. Joost School of Art & Design. Ze zet zich in voor diversiteit, inclusie en experimentele onderwijsmethoden in het filosofieonderwijs aan de Radboud.

Eef Schoolmeesters

Eef Schoolmeesters heeft een praktijk in beeldende kunst en schrijven. Ook werkt ze als filosofiedocent aan Tilburg University. Haar onderzoek gaat over esthetische vraagstukken over onze waarneming, ervaring en (smaak)oordelen.

Daan Krahmer

Daan Krahmer is docent en auteur. Hij schrijft over muziek, filosofie en geschiedenisonderwijs voor bladen zoals de Volkskrant, NRC, OOR en Trouw. Hij was finalist ‘geschiedenisdocent van het jaar’ en in samenwerking met Joost van Oort en de Universiteit Utrecht ontwikkelde hij het project 'Watskeburt, meer muziek in de geschiedenisles’.

Lisa van Sorge

Lisa van Sorge is promovenda aan het Departement Filosofie van Tilburg University. Ze heeft een bachelor in de beeldende kunst en een master in de filosofie. In haar onderzoek ontwikkelt ze een fenomenologische benadering van de hedendaagse schilderkunst, met aandacht voor het vermogen van de schilderkunst om uitdrukking te geven aan een belichaamde en gedeelde leefwereld.

Leonie Cornips

Leonie Cornips is sociolinguïst bij NL-Lab/Meertens Instituut (KNAW) en hoogleraar Taalcultuur in Limburg aan de Universiteit Maastricht. Ze onderzoekt meertaligheid en identiteitsvorming en maakte enkele jaren geleden ook een stap naar dierentaal, en koeientaal in het bijzonder.

Deva Waal

Deva Waal is filosoof, historica en adviseur strategie voor lokale bestuurders. In haar promotie-onderzoek aan het Husserl Archief in Leuven onderzocht zij de gedeelde draai richting het ‘alledaagse’ van Wittgenstein en Husserl. Daarmee bracht zij de grondleggers van twee invloedrijke filosofische stromingen, analytische taalfilosofie en continentale fenomenologie, met elkaar in dialoog.

Erlinde Meertens

Erlinde Meertens is postdoc bij NL-Lab/Meertens Instituut (KNAW) en doet onderzoek naar de semantiek en pragmatiek van vraagzinnen. Ze onderzoekt of dieren ook vragen kunnen stellen en of ze dat doen met hun lichaam of met hun stem. Buiten de taalkunde houdt ze zich bezig met de positie van het lichaam van de onderzoeker binnen etnografisch onderzoek.