Historie
De ISVW is gesticht vanuit idealisme. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen Europa werd verscheurd door geweld, zocht een groep Nederlandse denkers naar manieren om dat geweld te stoppen. Zij droomden van een nieuwe Europese cultuur, waarin emancipatie, persoonlijke ontwikkeling en politiek idealisme centraal zouden staan. Om die nieuwe cultuur mogelijk te maken, moesten ook de woorden waarmee mensen dachten en spraken veranderen, vonden de oprichters. De taal moest worden opgeschoond en bevrijd van oude denkbeelden.
De oprichting van de ISVW gaat terug op twee groepen mensen: de kring rond de theemakelaar en theosoof J.D. Reiman jr. en de kring rond de schrijver en psychiater Frederik van Eeden. Voor Van Eeden waren, na het mislukken van zijn praktische hervormingsprojecten in 1907 – waaronder de beroemde leefgemeenschap Walden – de verbetering van de taal en de onderlinge verstandhouding steeds belangrijker geworden. Vanaf 1910 correspondeerde hij met dichters, schrijvers en filosofen uit verschillende westerse landen. Zij deelden zijn idealen van internationale, geestelijke vernieuwing en verenigden zich rond het idee van de ‘Koninklijken van Geest’.
Samen met de Duitse schrijver Erich Gutkind probeerde Van Eeden de ‘Oorspronkelijken’ uit de hele wereld in beweging te brengen en te verenigen in een kring die de geestelijk leidende gemeenschap van de mensheid moest worden. Dit leidde in 1914 tot de oprichting van de ‘Fortekring’, genoemd naar de plaats waar de groep bijeenkwam: Forte dei Marmi bij Pisa. Naast Van Eeden en Gutkind waren onder anderen de filosoof Martin Buber, de Zweedse psychotherapeut en schrijver Poul C. Bjerre, de anarchist, schrijver en literatuurcriticus Gustav Landauer en Van Eedens oude vriend, de sinoloog, tolk en schrijver Henri Borel bij de kring betrokken.
Kort na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog viel deze idealistische en elitaire internationale kring echter alweer uiteen. Van Eeden bleef vasthouden aan zijn ideaal van geestelijke vernieuwing. Dit vormde de basis voor plannen om een ‘Internationale Hoogeschool voor Wijsbegeerte’ op te richten.
Tegelijkertijd ontstond vanuit een andere kring het plan om in 1915 een congres te organiseren. De oorlog had volgens de initiatiefnemers een gebrek aan ‘geestelijk eenheidsbesef’ aan het licht gebracht. Het congres moest de gemeenschappelijkheid van religieus streven benadrukken en laten zien dat de noodzaak om naar dit geloof te leven de grenzen tussen religies overstijgt. Gravin Van Randwijck-de Jonge en J.D. Reiman jr. stelden hiervoor een rondschrijven op, dat uiteindelijk niet werd verzonden.
Wel ontstond er contact tussen Reiman en Henri Borel, die vervolgens ook Van Eeden bij de plannen betrok. Zo groeide het idee om een ‘Academie voor hoogere Wijsheid’ op te richten – een initiatief dat nauw aansloot bij Van Eedens denkbeelden.
De besprekingen vonden onder meer plaats op Van Eedens voormalige kolonie Walden. Ze leidden tot de vorming van een ‘Voorlopig Comité’, met Baronesse M. van Asbeck, mevr. dr. J. van den Bergh van Eysinga-Elias, H.P.J. Bloemers, J.A. Blok c.i., prof. dr. L.E.J. Brouwer, Frederik van Eeden en J.D. Reiman als bestuursleden.
De wiskundige en mysticus L.E.J. Brouwer, die later wereldberoemd zou worden vanwege zijn ontwikkeling van de intuïtionistische wiskunde, werd voorzitter van het Comité. Van Eeden beschreef hem als een man die soms ‘verregaand naïef in zijn plannen’ was, maar ook als ‘een groot beminnelijk kind’, in wiens gesprekken onverwachte wendingen en diepe gedachten elkaar afwisselden.
Oprichting
Op 6 december 1915 werden de statuten van de nieuw op te richten stichting ‘Internationaal Instituut voor Wijsbegeerte te Amersfoort’ aangenomen. Het doel van de stichting was: ‘vernieuwing van de waardebepaling der levenselementen van individu en gemeenschap’, te bereiken door ‘het stichten en instandhouden eener Internationale academie voor practische Wysbegeerte en Sociologie’ en ‘het stichten en instandhouden van een internationale school voor wijsbegeerte en het daaraan verbinden van gelegenheid tot samenleving voor de studeerenden’, en tenslotte ‘het organiseeren van cursussen, ook buiten die school’.
Brouwers manier van doen en zijn ideeën stootten echter binnen het bestuur op onbegrip en weerstand. Hij wilde bijvoorbeeld een ascetische levenswijze op de School invoeren, waarvan volgens hem alles afhing. Uiteindelijk rees een conflict tussen Brouwer en Reiman, en verlieten Borel, Brouwer en Van Eeden het comité. Van Brouwer was het plan geweest voor een internationale academie voor praktische wijsbegeerte en sociologie, maar de resterende bestuursleden lieten dit plan vallen en richtten op 13 februari de Internationale School voor Wijsbegeerte op, waarvan de tot op heden onveranderde doelstelling luidde: ‘het vormen van een centrum ter verdieping van levens- en wereldbeschouwing’.
In de turbulente 20e eeuw verwierf de ISVW zich een unieke plaats in het Nederlands culturele leven. Filosofen Johannes Diderik Bierens de Haan en Clara Wichmann verzorgden de eerste colleges. Sindsdien hebben talloze cursisten en bedrijven hun weg naar de ISVW gevonden. Ook internationale topfilosofen als Rabindranath Tagore, Martin Heidegger, Jean Piaget, Noam Chomsky, Karl Popper, Emmanuel Levinas, Peter Sloterdijk, Martha Nussbaum, Rudiger Safranski, Volodymyr Yermolenko en Lea Ypi hebben de ISVW met een bezoek vereerd. Over de eerste honderd jaar ISVW verscheen in 2016 bij ISVW Uitgevers Markante denkers door Frans Jacobs en Florian Jacobs. Hierin zetten zij de geschiedenis van de ISVW grondig uiteen. Wil je een exemplaar bestellen? Klik dan hier.
De Internationale School voor Wijsbegeerte is een centrum voor wereld- en levensbeschouwing. De school is gevestigd op het lommerrijke Landgoed ISVW in Leusden, waarop ook ons hotel (107 kamers beschikbaar), ons conferentieoord (13 zalen) en onze uitgeverij zijn te vinden. De inkomsten uit het hotel, het conferentieoord en de uitgeverij worden gebruikt om cursussen tegen een schappelijke prijs (doorgaans onder de kostprijs) aan te bieden. De school doet geen structureel beroep op gemeenschapsgelden.
Sinds 1916 heeft de ISVW een grote rol gespeeld in Nederlandse filosofie. Aanvankelijk onderwees de Duitse filosoof Martin Buber godsdienstfilosofie, terwijl Clara Wichmann-Meijer, een bezielende kracht achter de invoering van het vrouwenkiesrecht, de politieke filosofie onderwees en Bierens de Haan de geschiedenis van de filosofie voor zijn rekening nam. Sprekers als de Indiase dichter Rabindranath Tagore, de Britse taalfilosoof Sir Alfred Ayer, de Duitse existentialist Martin Heidegger, de Franse opvoedkundige Jean Piaget en de Franse ethicus Emmanuel Levinas gaven gastcolleges. In de oorlogsjaren sloot de ISVW haar deuren. Directeur C.A. Mennicke, zelf van Duitse afkomst maar fel antifascistisch ingesteld, kreeg onderdak bij cursisten van de ISVW om na de oorlog als directeur terug te keren.
Omdat de overheidssubsidie langzaam afnam, werd in de jaren tachtig besloten tot de bouw van een hotel. Dat moest inkomsten genereren voor de filosofie, die vanaf de oprichting een schip van bijleg is geweest. In de periode 2011-2016 groeide het aantal cursisten sterk, werd de uitgeverij opgericht, zag het digitale tijdschrift iFilosofie het licht, werden beroepsopleidingen geïntroduceerd en verzorgde de ISVW cursussen in verschillende steden in het land. Sindsdien maakt de ISVW ook naam met gastlezingen van de Amerikaanse filosofen Martha Nussbaum (over onderwijs) en Francis Fukuyama (over economie), de Duitse denkers Rüdiger Safranski (over vrijheid) en Peter Sloterdijk (onder meer over sferen), de Australische ethicus Peter Singer, de Canadese politieke denker Will Kymlicka, de Nederlandse primatoloog Frans de Waal, wetenschapsfilosoof Patricia Churchland, politiek filosoof Lea Ypi en vele anderen.
De ISVW is een van de initiatiefnemers van de promotie van bildung (algemene en persoonlijke vorming) in het basis-, voortgezet en hoger onderwijs. De ISVW neemt daarnaast zitting in verschillende filosofische organisaties, zoals de Stichting Maand van de Filosofie die onder meer de Socrates Wisselbeker voor het meest prikkelende filosofieboek in het leven heeft geroepen.