Ik heb dus ik ben; de filosofie van bezit

De historische wortels van ons bezitsdenken

Waar komt onze honger naar bezit vandaan? In deze summerschool verkennen we de historische wortels van ons bezitsdenken aan de hand van Aristoteles, Thomas Hobbes, Jean-Jacques Rousseau, John Locke en Adam Smith. Want hoe komt het dat we bezit zijn gaan zien als iets dat ons volgens de Duitse filosoof Eva von Redecker het recht geeft om het te vernietigen.

We zullen inzoomen op Von Redeckers filosofie en met name op haar concept ‘fantoombezit’. Von Redecker zal zelf (online) een bijdrage leveren. We kijken naar de psychologisch-filsofische aspecten van het denken over bezit en we onderzoeken hoe we van onze vernietigende bezitsdrang kunnen loskomen, bijvoorbeeld door een prekoloniaal perspectief in te nemen, of door de focus te verleggen naar collectief bezit. Aan de hand van colleges en praktische oefeningen gaan we pogen om ons denken over bezit radicaal bij te stellen. Met Valerie Granberg en bijdragen van Eva von Redecker, Babah Tarawally, Roos Slegers, Lotte Spreeuwenberg, Marthe Kerkwijk,Thijs Lijster, Michel Dijkstra, Nelleke Nicolai, Teun van Son, Lisa Doeland en theatermaker Natalie Heevel.

Weekoverzicht

We beginnen de week op maandag met Aristoteles’ denken over bezit, vervolgens zal Marthe Kerkwijk de contractdenkers Thomas Hobbes, John Locke en Jean-Jacques Rousseau behandelen en Roos Slegers zal uitweiden over Adam Smiths Theorie of moral sentiments en het gevaar van in ijdelheid geboren bezitsdrang aan de hand van haar boek Adam Smith’s Moral Sentiments in Vanity Fair: Lessons in Business Ethics from Becky Sharp.

Op dinsdag starten we met een inleiding op het denken van Eva von Redecker aan de hand van Karl Marx en De Frankfurter Schule door Tivadar Vervoort. Lisa Doeland zal een verbinding maken tussen Von Redecker en ecofeminisme. Eva von Redecker zelf zal ten slotte haar denken nader toelichten (online) aan de hand van Revolutie voor het leven en haar laatste boek Dieser Drang nach Härte: Über den neuen Faschismus (Deze drang naar hardheid: over het nieuwe fascisme).

Op woensdag legt Nelleke Nicolai vanuit psycho-analytisch perspectief uit op hoe (een problematische) hechting van invloed kan zijn op ons vermeende recht op bezit en de angst het los te laten, Valerie Granberg licht in dit verband de rol van afgunst, jaloezie en medevreugde toe en behandelt daarbij onder andere de mimetische begeerte van René Girard. Lotte Spreeuwenberg vertelt over de Italiaanse filosoof Silvia Federici en de link tussen landonteigening en heksenjachten, een thema dat aan bod komt in Von Redeckers Revolutie voor het leven.

Op donderdag zoeken we naar alternatieve vergezichten: Teun van Son zal een posthumanistisch perpectief bespreken, Babah Tarawally neemt ons mee in de Ubuntu filosofie, dat uitgaat van een gedeelde verantwoordelijkheid voor de wereld vanuit het credo ‘Ik ben, omdat wij zijn, omdat de aarde is’. Michel Dijkstra toont hoe het Daoïsme ons kan helpen loslaten van gehechtheid. Filosoof en theatermaker Natalie Heevel ten slotte zal ons door middel van een theater trachten te verlossen van onze bezitsdrang.

Op vrijdag sluit Thijs Lijster de week af. Hij zal vertellen over het belang van gedeeld bezit aan de hand van zijn boek: Wat we gemeen hebben. Een filosofie van de meenten.

Voor wie?

Voor wie interesse heeft in het fenomeen ‘bezit’ en daar filosofisch op wil reflecteren. Je het geen voorkennis nodig om een cursus bij de ISVW te volgen.

Wat leer je?

In de summerschool maak je kennis met de historische wortels van ons bezitsdenken en het denken daarover van Aristoteles, Locke, Rousseau, Smidt, Marx, Girard, Arendt, en Von Redecker. Je leert mogelijkheden onderzoeken om voorbij ons recht op individueel bezit te denken.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan deze cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

Data

Maandag 24 augustus t/m vrijdag 28 augustus 2026.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docenten

Valerie Granberg

Valerie Granberg studeerde schilderkunst, kunstgeschiedenis en filosofie. Van haar hand verscheen het filosofisch fotoboek 'Diner Pensant'. Sinds 2023 werkt ze voor de ISVW (communicatie, fotografie, moderatie cursussen). Daarnaast werkt ze aan de Universiteit Antwerpen aan een proefschrift over jaloezie en medevreugde.

Eva von Redecker

Eva von Redecker is een Duitse filosoof en schrijfster. Ze deed onderzoek aan de universiteiten van Berlijn, Cambridge en Verona, voornamelijk in kritische theorie en feminisme. Ze schrijft geregeld voor Philosophie Magazin, The Guardian en Die Zeit. Van haar hand verscheen eerder 'De vrijheid om te blijven' in Nederlandse vertaling. Bij ISVW Uitgevers verschijnt 'Revolutie voor het leven'.

Marthe Kerkwijk

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de Internationale School voor Wijsbegeerte. Ze studeerde aan de Universiteiten van Amsterdam en Londen, waar ze zich specialiseerde in sociale en politieke filosofie. Ze schrijft geregeld voor iFilosofie en Trouw. Bij ISVW Uitgevers verscheen een door haar hertaalde en ingeleide collectie essays van rechtsfilosoof Clara Wichmann: 'Het recht tot straffen hebben we niet' (2023). En in 2024 verscheen bij ISVW Uitgevers haar eigen boek 'Bevallen van een jackfruit' over het bewaren van je autonomie tijdens een zwangerschap.

Babah Tarawally

Babah Tarawally is schrijver, columnist en journalist met een passie voor Afrikaanse filosofie. Tarawally gelooft in een filosofie die onze verschillende identiteitskenmerken verenigt. ‘Ik ben geplukt uit de Mandingo stam, geboren in Sierra Leone en gedoopt tot de Islam. Ik ben nu zoveel meer. Wat kan ik nog meer zijn? En wat kan ik niet meer zijn?’

Michel Dijkstra

Michel Dijkstra is onafhankelijk geleerde op het gebied van oosterse filosofie en westerse mystiek. Hij studeerde filosofie, journalistiek en Sanskriet en promoveerde met een vergelijkend onderzoek over eenheid en veelheid bij Dōgen en Meister Eckhart. In 2025 verscheen zijn boek 'Spiegel van hemel en aarde'. Bij ISVW Uitgevers publiceerde hij onder andere 'Inleiding taoïstische filosofie' (red., 2015) en 'De essentie van Dōgen' (2020). Hij schrijft regelmatig artikelen voor Filosofie Magazine en verzorgt verschillende cursussen over oosters denken bij de ISVW en andere instellingen.

Thijs Lijster

Thijs Lijster is als kunst- en cultuurfilosoof verbonden aan de Faculteit der Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij publiceerde onder meer de boeken De grote vlucht inwaarts (2016), Kijken, proeven, denken (2019) en Wat we gemeen hebben (2022), die alledrie op de shortlist van de Socrates wisselbeker stonden. Lijster ontving daarnaast de Boekman dissertatieprijs en de KANTL essayprijs. Zijn recentste boek is Frankfurter Schule (2023) en hij werkt momenteel aan een boek over hedofascisme.

Lotte Spreeuwenberg

Lotte Spreeuwenberg maakt als schrijver en spreker filosofie toegankelijk voor een breed publiek. Haar boek 'Liefde en Revolutie' (Letterwerk, 2021) werd door de Volkskrant een ‘lekker driest pamflet’ genoemd en stond op de longlist van de Hypatiaprijs. Lotte doctoreerde aan de Universiteit Antwerpen en publiceerde behalve academische artikelen ook verschillende essays en opinie over activisme en feminisme. Bij ISVW won ze de eerste Kitty van der Vliet essaywedstrijd met een verhaal over de onvertelde geschiedenis van haar oma’s, dat gepubliceerd werd in de bundel 'Onderhuidse Verhalen'. Samen met Martha Claeys maakt ze de prijswinnende filosofische podcast Kluwen.

Lisa Doeland

Lisa Doeland is filosoof. Ze werkt aan de Radboud Universiteit en de UvA en doet promotieonderzoek naar afval. Samen met Naomi Jacobs en Elize de Mul schreef ze 'Onszelf voorbij: Kijken naar wat we liever niet zien' (2018). Haar essays verschenen onder meer in De Groene Amsterdammer, Wijsgerig Perspectief en de Nederlandse Boekengids. In 2023 verscheen haar boek 'Apocalypsofie. Over recycling, groene groei en andere gevaarlijke fantasieën' bij uitgeverij Ten Have.

Nelleke Nicolai

Nelleke Nicolai is psychiater-psychotherapeut, zelfstandig gevestigd in Rotterdam. Zij publiceerde eerder over incest, psychotherapie en gender, de behandeling van ernstige, vroegkinderlijke trauma’s en vrouwenhulpverlening.

Roos Slegers

Roos Slegers is docent filosofie en bedrijfsethiek aan de Universiteit van Tilburg. Ze is gespecialiseerd in het snijvlak van filosofie, literatuur en economie. Ze publiceerde verschillende boeken over de relatie tussen romans, ethiek en kennis, waaronder 'Courageous Vulnerability' (2010) en 'Adam Smith’s moral sentiments in Vanity Fair' (2018). Ze is gespecialiseerd in het werk van Marcel Proust.

Natalie Heevel

Natalie Heevel heeft een grote liefde voor denken én doen. Ze studeerde af als docent Theater aan ArtEZ en als Dramaturg aan de Universiteit van Amsterdam. Op de Hogeschool voor Toegepaste Filosofie verdiept zij zich in het verbinden van kennis en creatief denken. Een gezamenlijke ervaring ziet zij als prikkelende ingang voor een filosofisch gesprek. Ze werkt als docent Theater, Kunst Algemeen en Filosofie in het voortgezet onderwijs. In haar lessen verbindt ze kunst, filosofie en maatschappelijke betrokkenheid.

Tivadar Vervoort

Tivadar Vervoort is gespecialiseerd in politieke filosofie en kritische theorie. In 2024 verdedigde hij zijn dissertatie getiteld ‘Reification and Resistance: Lukács, Foucault, and the Critique of Forms of Life’ aan de KU Leuven. Momenteel bereidt hij een postdoctoraal project voor over alledaagse vormen van verzet. Daarnaast werkt hij als redacteur voor o.a. de Nederlandse Boekengids en het filosofietijdschrift Krisis

Teun van Son

Teun van Son (hij/die/hen) is een PhD-onderzoeker in de milieufilosofieaan de Universiteit Antwerpen. In zijn onderzoek probeert hij los tekomen van schaarstedenken in de ethiek met behulp van eros. Als eenhybride van activist en filosoof heeft hij vele inspiratiebronnen, vanecofeminisme en posthumanisme tot relatie-anarchie en total liberation.