Circulaire rechtvaardigheid

De geboorte van (on)recht

We zijn gewend te denken in termen van schuld en straf. Iemand doet iets en moet daarvoor verantwoordelijk worden gehouden. Dat zou je de lineaire opvatting van rechtvaardigheid kunnen noemen. Maar wat als zo’n daad niet op zichzelf staat? Wat als ze voortkomt uit een web van relaties, geschiedenis en systemen die we zelden volledig zien? Aan de hand van denkers als Hobbes, Rousseau, Foucault, Arendt, Fanon en Bourdieu stellen we de vraag naar rechtvaardigheid opnieuw: niet als abstract ideaal, maar als iets waar we zelf onderdeel van zijn. Met Veronique Aicha en gastsprekers.

“The offence is not simply an act; it is part of a whole field of relations.”
— Michel Foucault, Discipline and Punish: The Birth of the Prison (1975)

In deze cursus onderzoeken we een ongemakkelijke gedachte: dat onrecht zich niet lineair ontwikkelt, maar circulair, door tijd, door generaties, door structuren die we zelf mede in stand houden. Vanuit klassieke denkers als Hobbes en Rousseau tot Foucault, Arendt, Fanon en Bourdieu, verkennen we hoe ons mensbeeld bepaalt wat we rechtvaardig vinden, en hoe macht, instituties en geschiedenis daarin doorwerken.

We verschuiven van het individu naar het systeem en weer terug. Van de vraag wie is schuldig? naar wat is hier eigenlijk gebeurd? En misschien nog belangrijker: welke rol spelen wij daarin? Via filosofie, literatuur, film en muziek onderzoeken we hoe ongelijkheid ontstaat, hoe ze zich herhaalt, en hoe ze voelbaar wordt in levens, families en steden. We analyseren actuele casussen, bevragen onze eigen aannames en ontwikkelen een andere manier van kijken: rechtvaardigheid niet als eindpunt, maar als een voortdurend proces van herijken en herstellen. 

Voor wie?

Deze cursus is voor wie vermoedt dat persoonlijke ervaringen nooit losstaan van grotere structuren. Voor wie wil begrijpen hoe geschiedenis doorwerkt in het heden. En voor wie bereid is de vraag naar rechtvaardigheid opnieuw te stellen, niet als abstract ideaal, maar als iets waar we zelf onderdeel van zijn.

De cursus is in het bijzonder relevant voor mensen met interesse in intergenerationele vraagstukken, interculturele vraagstukken of een affiniteit met psychologische inzichten vanuit de filosofie. Filosofische voorkennis is niet vereist.

Wat leer je?

• Filosofische perspectieven op rechtvaardigheid analyseren, van klassieke denkers zoals Thomas Hobbes en Jean-Jacques Rousseau tot moderne denkers zoals Michel Foucault, Hannah Arendt en Frantz Fanon
• Het onderscheid begrijpen tussen lineaire en circulaire vormen van rechtvaardigheid, en analyseren hoe onrecht zich ontwikkelt over tijd, systemen en generaties
• Kritisch reflecteren op de rol van macht, instituties en geschiedenis in het ontstaan en voortbestaan van ongelijkheid en uitsluiting
• Herkennen hoe onrecht doorwerkt op individueel en relationeel niveau, inclusief intergenerationele dynamieken binnen families en gemeenschappen
• Eigen aannames over schuld, verantwoordelijkheid en mensbeeld onderzoeken en bevragen
• Casussen uit de samenleving analyseren vanuit een systeem- en relationeel perspectief, in plaats van uitsluitend individueel handelen
• Inzicht ontwikkelen in herstelrecht als alternatief voor straf, met aandacht voor maatschappelijke context
• Een eigen visie formuleren op ‘circulaire rechtvaardigheid’

Programma

Dag 1: Mensbeeld & rechtvaardigheid

Thema: Bestaan slechte mensen?

Dag 2: Schuld versus verantwoordelijkheid

Thema: Van individu naar structuur

Dag 3: Onrecht als historisch, maatschappelijk en politiek proces

Thema: Intergenerationele (on)rechtvaardigheid

Dag 4: Systeem en macht

Thema: De Ander

Dag 5: Circulaire rechtvaardigheid

Thema: Een nieuw paradigma

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie.

Het lesmateriaal is inbegrepen. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan de cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

Data

Maandag 15 februari t/m vrijdag 19 februari 2027.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.