Verhalen van betekenis. Narratieve ethiek volgens Paul Ricoeur
05-05-2027 om 10:30 tot 09-05-2027 om 12:30
Wie ben je in het verhaal van je leven?
Wat betekent het om een ethisch wezen te zijn? Die vraag staat centraal in het uitgebreide oeuvre van Paul Ricoeur (1913-2005). Volgens Ricoeur kan een mens zichzelf enkel leren kennen door de omweg van het vertellen en verhalen. In deze cursus staan we stil bij de unieke wijze waarop Ricoeur een narratieve ethiek ontwikkelt die recht doet aan het individu én de gemeenschap. Daarnaast worden we vertrouwd met zijn dialectische wijze van denken in relatie tot het werk van andere filosofen als Aristoteles, Descartes, Kant en Levinas. Met José Krijnen en gastsprekers.
“Ik ben opgenomen in verhalen. In zekere zin ben ik een personage in een bepaalde hoeveelheid plots. Het probleem is erachter te komen wat mijn plaats is in deze verhalen, en vooral hoe ik mij daardoor verantwoordelijk moet houden voor welke handelingen, en de consequenties daarvan, en voor welke niet. Mijn leven is tegelijk een biografie. Ik ben steeds verplicht te interpreteren wat me is overkomen, wat er gebeurt. Daarin behandel ik mijzelf als een fictie-personage”
— Paul Ricoeur
De Franse filosoof Paul Ricoeur (1913–2005) liet een omvangrijk en veelzijdig oeuvre na. Zijn filosofie is rijk en zorgvuldig opgebouwd, maar niet altijd eenvoudig toegankelijk. Verschillende denkers en tradities komen erin samen: van Aristoteles, Descartes en Kant tot Marx, Freud, Levinas en Rawls. Ricoeur gaat voortdurend met hun ideeën in gesprek, neemt ze kritisch onder de loep en verbindt ze op een verrassende manier met elkaar.
Een centrale vraag in zijn werk is: hoe kan de mens een ethisch wezen zijn? Volgens Ricoeur leren we onszelf en anderen niet kennen door rechtstreeks naar onszelf te kijken, maar via een omweg: die van het verhaal. Door verhalen te vertellen en te interpreteren, geven we betekenis aan wie we zijn, aan wat we doen en aan de wereld waarin we leven.
In deze cursus verdiepen we ons in de unieke manier waarop Ricoeur een narratieve ethiek ontwikkelt. Hoe kunnen verhalen ons helpen om na te denken over goed handelen en een goed leven? En hoe vinden we daarbij een balans tussen algemene ethische principes en de concrete, unieke situatie van ieder individu?
We onderzoeken hoe Ricoeur recht wil doen aan zowel universaliteit als pluraliteit, zowel gedeelde waarden als individuele levensverhalen. Zo biedt zijn filosofie een bijzondere manier om na te denken over identiteit, verantwoordelijkheid en de vraag hoe we met elkaar kunnen samenleven.
Voor wie? Deze cursus is interessant voor mensen die meer willen weten van narratieve ethiek en interesse hebben in het werk van Paul Ricoeur. De cursus veronderstelt geen specifieke voorkennis en biedt naast analyse ruimte voor het vertellen van verhalen.
Wat leer je? Je maakt kennis met narratieve ethiek volgens de filosofie van Paul Ricoeur aan de hand van kernbegrippen als tijd, persoonlijke identiteit, belofte, getuigenis, vriendschap, zorgzaamheid, rechtvaardigheid en praktische wijsheid. Daarnaast raak je vertrouwd met zijn dialectische wijze van denken in relatie tot het werk van andere filosofen als Aristoteles, Descartes, Kant en Levinas. Je doordenkt de spanning tussen het persoonlijke en het universeel geldige aan de hand van praktische wijsheid. We verdiepen ons in thema’s als lijden en vergiffenis. Je oefent in het vertellen van en luisteren naar verhalen.
Programma
Dag 1: Narrativiteit als reflexieve bemiddeling
Wie ben je als je jezelf niet helemaal kunt vertrouwen en kunnen verhalen, kunst en interpretatie je helpen jezelf opnieuw te begrijpen?
Dag 2: Wie ben ik?
Hoe kun je dezelfde persoon blijven door de tijd heen, en wat hebben anderen nodig om te worden wie je bent en verantwoordelijkheid te dragen?
Dag 3: De kleine ethiek
Hoe ziet een goed leven eruit; samen met anderen, met zorg voor elkaar en binnen rechtvaardige instituties?
Dag 4: Existentiële thema’s
Hoe kunnen we omgaan met lijden, schuld en een pijnlijk verleden zonder de waarheid ervan te ontkennen?
Dag 5: De economie van de gift
Wat gebeurt er met rechtvaardigheid wanneer we het leven niet zien als iets wat we verdienen, maar als een geschenk dat ons overstijgt?
Studiebelasting en lesmateriaal
Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie.
Het lesmateriaal is inbegrepen. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan de cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.
Data
Woensdag 5 mei t/m zondag 9 mei 2027.
Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.
Arrangementen
- Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).
- Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).
- Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).
- Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).
Heb je een Gold Card? Met de kortingscode gcweek krijg je € 475,- korting op deze cursus.
Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting of ondersteuning uit het Vriendenfonds.
Docenten
José Krijnen
José Krijnen werkt aan haar proefschrift over narratieve ethiek volgens de filosofie van Paul Ricoeur aan de Tilburg University. Daarnaast werkt zij als geestelijk verzorger en ethicus in de gezondheidszorg en voert een praktijk als beeldend kunstenaar. Zij initieert en ontwikkelt interdisciplinaire projecten op het snijvlak van kunst, ethiek, filosofie en theologie.
