Ubuntu, leiderschap en wereldburgerschap

Ubuntu: Ik ben omdat wij zijn. Een integrale kijk op samenwerken en samenleven

We leven in een wereld met boeiende, maar complexe vraagstukken. Het denken over leiderschap lijkt actueler dan ooit. Vooral als het niet goed gaat – in de politiek, in de voetbalwereld, in de zorg, in de economie – klinkt de roep om een sterke leider, alsof het om een geromantiseerd personage zou gaan met individuele eigenschappen. Maar klopt dat beeld wel?

We beseffen steeds meer dat we in onze families, organisaties en huidige samenleving complexe vraagstukken niet meer individualistisch opgelost krijgen. Samenzorg, cocreatie, participatiemaatschappij, duurzaamheid, diversiteit en dialoog geven richting aan antwoorden op vluchtelingenthema’s, ouderenzorg, discriminatie, angst voor radicalisering, racisme en klimaat. Hoe kunnen we integraal leren kijken in plaats van gefragmenteerd? Hoe kunnen we leren van elkaars diversiteit? Hoe krijgen we het algehele commitment bij besluitvormingen? Hoe kunnen we verschillend samenzijn in dialoog? Wat betekent dit voor ons leiderschap, onze grondhouding als ouder, manager, bestuurder, buurtwerker, pastor, docent? Met de steeds terugkerende cruciale vraag: Hoe dragen wij bij aan onze samenleving, hoe dragen wij bij aan onze aarde?

‘We leven in een wereld die gekenmerkt wordt door diversiteit.’ – Desmond Tutu

De leergang Ubuntu, leiderschap en burgerschap is een samenwerking tussen ISVW en Ubuntu Society.

Voor wie?

Deze leergang is geschikt voor iedereen die werkt en leeft met complexe vraagstukken die vragen om breed gedragen, integrale, duurzame oplossingen. Bijzonder geschikt voor managers, bestuurders, maatschappelijk werkers, docenten en anderen die te maken hebben met diversiteitsvraagstukken, maar ook voor leidinggevenden die willen leren van Afrikaanse filosofie om duurzaamheid, samenzorg en dialoog in hun organisatie of bestuur te bevorderen. Tot slot is de leergang geschikt voor eenieder die op zoek is naar persoonlijke ontwikkeling en verdieping en zich in bovenstaande herkent. De leergang is voor iedereen toegankelijk, filosofische voorkennis is niet vereist.

In een wereld waarin protocollisering, digitalisering en de dagelijkse praktijk van targets en competitie vaak doelen op zich lijken te worden zoeken we in de leergang Ubuntu, leiderschap en burgerschap gezamenlijk naar nieuwe wegen waarin medemenselijkheid, dialoog, tussenruimte, compassie en duurzaamheid sleutelbegrippen zijn.

Wat leer je?

In de leergang Ubuntu, leiderschap en burgerschap zullen we op filosofisch, wetenschappelijk en praktisch niveau samen zoeken, verbanden leggen en de synergie ervaren tussen persoonlijk professionele, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken. We zullen de waarden van Ubuntu toepassen in werk en leven en daarmee gezamenlijk bijdragen aan het geheel waar we zelf onderdeel van zijn. Met andere woorden: we ontwikkelen een houding van deelgeverschap.

Na het volgen van de leergang heeft de deelnemer de volgende kennis, vaardigheden en houdingen tot zich genomen en is in persoonlijk professionele zin bekwaam in:
• Het zien van een individuele, groep of team op gedrags-, waarden- en intentieniveau vanuit de kracht van diversiteit
• Het verbinden van een persoonlijk vraagstuk en leerdoel met de universele rechten van de mens
• Het verwoorden van de theoretische achtergrond van Ubuntufilosofie vanuit historisch perspectief en als waardengeoriënteerde bron van handelen in werk en leven
• Het omzetten van belemmerende overtuigingen naar stimulerende overtuigingen en constructieve bijdrage aan samenwerken
• Vanuit intercultureel perspectief vraagstukken te bezien tussen wij en ik
• De kracht en verbinding tussen persoon en professie beschouwen vanuit de Presentietheorie
• Het toepassen van de weg van vergelding naar vergeving: de 4-stappen n.a.v. de waarheids- en verzoeningscommissie uit Zuid-Afrika
• Omgaan met interpersoonlijke dilemma’s en toepassen van de Complete Boodschap in de communicatie: opheffen van dualiteit met een tweeledige grondhouding
• Omgaan met emoties in professionele zin, koppeling maken met waarden en van daaruit positie kiezen in constructief gedrag met zowel respect voor de ander als voor zichzelf
• Het maken van een integrale analyse bij complexe organisatorische en maatschappelijke vraagstukken
• Het besturen van ondernemerschap vanuit de pijlers van Ubuntu
• Het toepassen van de Afrikaanse besluit- en dialoogmethode de Indaba
• Het toepassen en integreren van de Ubuntu Intervisie
• Het verbinden van individuele, teamgerichte, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken en visie/missie met de 17 duurzaamheidsdoelen van de VN
• Een diepe bewustwording van deelgeverschap in samen werken en samen leven: t.a.t geven aan een geheel, waar we allen onderdeel van zijn

Programma

De leergang beslaat vijf modules van telkens twee dagen.

Aanvang dinsdag om 10.00 uur, einde woensdag om 17.00 uur. Klik op elke module voor een beschrijving van het programma.

Module 1 Ubuntu – 8-9 september 2026
Ubuntu. Met bijdragen van Marten Bos, Jalli Lamin Kuyateh en Henk Haenen

Module 2 Existentie, eco-economie en ethiek – 6-7 oktober 2026
Existentie, eco-economie en ethiek. Met bijdragen van Babah Tarawally en Kees Klomp

Module 3 Persoonlijke professionaliteit en politiek. Vergeving en verzoening, restorative justice – 24-25 november 2026
Persoonlijke professionaliteit en politiek. Met bijdragen van Kathleen Ferrier en Shermin Amiri

Module 4 Organisatie, leiderschap en ondernemerschap. Indaba: betrokken besluitvorming in dialoog – 8-9 december 2026
Organisatie, leiderschap en ondernemerschap. Met bijdragen van Mathilde Stam en Leontine van Hooft

Module 5  Samenleving, duurzaamheid en Wereldburgerschap – 12-13 januari 2027
Samenleving en duurzaamheid. Met bijdragen van Miguel Heilbron en Jessica den Outer.

De leergangcoördinator is Annette Nobuntu Mul.

Optioneel: Studiereis (l)eren van Ubuntu

In de huidige Europese context

5-13 november 2026

Tijdens deze 8-daagse reis in Portugal zoeken we naar een nieuw gedeeld handelingsperspectief, onlosmakelijk verbonden met actuele vraagstukken op het gebied van (de)kolonisatie. Onder begeleiding van Babah Tarawally en Annette Nobuntu Mul reflecteren we op persoonlijke en professionele thema’s, gekoppeld aan de kernwaarden van Ubuntu. De bijzonder ontmoetingen en locaties bieden ruimte voor verdieping en verbinding.

Deze studiereis wordt georganiseerd door Ubunty Society in samenwerking met het Nederlands Instituut voor Studiereizen. Je kunt hier meer informatie vinden over de studiereis en hoe je je kunt aanmelden. Bij deelname aan de reis ontvang je een korting van € 200,- op de Ubuntu-leergang

Werkvormen

In vijf modules van twee dagen zullen we gezamenlijk, als het schillen van de ui, de gelaagdheden van Ubuntu ontdekken, vanuit historisch, filosofisch, wetenschappelijk perspectief maar vooral ook concreet toegepast in de praktijk van alle dag. Persoonlijk-professionele vraagstukken zullen de rode draad/uitgangspunten vormen van de leergang.

De aanpak in deze leergang is interdisciplinair. Gastdocenten uit deelgebieden als filosofie, psychologie, journalistiek, literatuur, wetenschap en kunst tonen hoe Ubuntufilosofie – ‘ik ben omdat wij zijn’ – werkt in hun vakgebied, op micro-, meso- en macroniveau. Deelnemers maken kennis met deze filosofie door middel van hoorcolleges en het bespreken van cases en leren door middel van individuele en groepsopdrachten deze integrale aanpak toepassen in hun eigen verhaal. Belangrijk is ook dat de leergang zelf volgens Ubuntu is vormgegeven: deelnemers en docenten dragen bij aan elkaars onderwijs. Elke dinsdagavond is er ruimte voor reflectie, gesprek en film.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze leergang bestaat uit vijf modules van elk twaalf contacturen, dus zestig contacturen in totaal. Daarnaast is een optionele literatuurlijst beschikbaar met artikelen die je kunt lezen, deze is binnenkort te vinden op deze pagina. Dit is niet vereist, maar wel van harte aanbevolen. Houd rekening met circa 25 uren zelfstudie, indien je de voor jou meest interessante artikelen uit deze lijst uitkiest om te lezen.

Data

8-9 september 2026
6-7 oktober 2026
24-25 november 2026
8-9 december 2026
12-13 januari 2027

Aanvang dinsdag om 10.00 uur, einde woensdag om 17.00 uur.

Arrrangementen

Deelname aan de leergang € 5.990,39 excl. btw (€ 6.196,42 incl. btw). Dit is inclusief programma, lesmateriaal, certificaat, 5 x diner, 10 x lunch, koffie, thee en overnachtingen in een comfortkamer met ontbijt.

Het is ook mogelijk om deze cursus zonder hotelkamer te boeken; in dat geval is de prijs voor deelname aan de leergang € 5.479,44 excl. btw (€ 5.598,21 incl. btw).

Indien je ook de studiereis boekt, krijg je € 200,- korting. Gebruik in dat geval de kortingscode STUDIEREIS bij het afrekenen.

De Ubuntu Studiereis wordt aangeboden door Ubuntu Society en het Nederlands Instituut voor Studiereizen. Door het arrangement inclusief studiereis te kiezen, ga je voor de leergang akkoord met de Algemene Voorwaarden van de ISVW, en voor de studiereis met de Algemene Voorwaarden van Ubuntu Society. Kijk hier voor meer informatie. Bij deelname aan de reis ontvang je een korting van € 200,- op de Ubuntu-leergang.

Wil je deze leergang volgen, maar wil je eerst zekerheid van je werkgever? Ontvang je liever een factuur t.b.v. je werkgever? Laat het ons weten via info@isvw.nl of vul dit formulier in. Wij kunnen dan rekening houden met je interesse.

Docenten

Annette Nobuntu Mul

Annette Nobuntu Mul is spreker, oprichter van Ubuntu Society en hoofddocent van de opleiding Ubuntu, Leiderschap en Burgerschap aan de ISvW. In haar werk en leven laat ze zich inspireren door ubuntufilosofie, een stroming die focust op samenwerking en deelgeving, het idee dat we geven aan een geheel waarvan we zelf onderdeel zijn. In 2018 verscheen van haar hand het boek 'Opsoek naar Ubuntu'.

Marten Bos

Marten Bos is auteur en coach. Als adviseur streeft hij naar diverse en inclusieve werkplekken, gespecialiseerd in gender en seksuele diversiteit. In 2013 verscheen de tweede druk van zijn boek 'Coaching en diversiteit' bij Bohn Stafleu van Loghum.

Jalli Lamin Kuyateh

Jalli Lamin Kuyateh is koravirtuoos en maakt deel uit van een familie koraspelers en verhalenvertellers in Gambia. De kora is een snaarinstrument dat furore maakt in het westen van Afrika. Tijdens de opleiding ‘Ubuntu, leiderschap & burgerschap’ neemt hij ons mee naar de wereld van Kilingti.

Henk Haenen

Henk Haenen studeerde in Amsterdam geschiedenis en filosofie en promoveerde in 2006 op 'Afrikaans denken: ontmoeting, dialoog en frictie. Een filosofisch onderzoek'. In 2016 publiceerde hij 'Ubuntu en Nelson Mandela. Afrikaanse filosofie van verzoening.'

Babah Tarawally

Babah Tarawally is schrijver, columnist en journalist met een passie voor Afrikaanse filosofie. Tarawally gelooft in een filosofie die onze verschillende identiteitskenmerken verenigt. ‘Ik ben geplukt uit de Mandingo stam, geboren in Sierra Leone en gedoopt tot de Islam. Ik ben nu zoveel meer. Wat kan ik nog meer zijn? En wat kan ik niet meer zijn?’

Kees Klomp

Kees Klomp studeerde politicologie en communicatie aan de UvA. Na jarenlange ervaring als businessconsultant bij grote internationale adviesnetwerken richtte hij Karmanomics op vanuit zijn boeddhistische kijk op betekenisvol zakendoen. Hij schreef verschillende boeken over de betekeniseconomie, zoals 'Handboek Betekenisvol Ondernemen', 'Pioniers van de Nieuwe Welvaart', 'THRIVE' en 'Betekeniseconomie'.

Kathleen Ferrier

Kathleen Ferrier is voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie en deskundige op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten en diversiteit. Zij is verbonden als docent aan diverse universiteiten in Azië, adviseerde de gemeente Amsterdam over de komst van een slavernijmuseum en was tien jaar lang Tweede Kamerlid voor het CDA met als portefeuilles onder meer internationale samenwerking, onderwijs, gezondheidszorg en sociale zaken.

Shermin Amiri

Shermin Amiri is lid van de adviesraad van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), waar hij zijn expertise inzet om het beleid rondom de opvang van asielzoekers te verbeteren. Bij D66 was hij bestuurslid Diversiteit & Inclusie binnen het Landelijk Bestuur, waar hij initiatieven rondom diversiteit en inclusie heeft versterkt. Daarnaast is Shermin lid van de adviescommissie opvang & integratie bij VluchtelingenWerk Nederland. Shermin heeft zijn vormende jaren doorgebracht in Iran tijdens een periode van politieke en militaire conflicten in het Midden-Oosten. Als pleitbezorger voor gelijkheid en vrijheid, zet Shermin zijn persoonlijke ervaringen in om bruggen te bouwen tussen diverse gemeenschappen.

Mathilde Stam

Mathilde Stam is geboren en getogen is in de Kalahari en de Karoo (het land van de grote dorst) in Zuid-Afrika. Ze is toezichthouder, directeur-bestuurder van maatschappelijke organisaties, actief in Dialoog en Ubuntu in zowel Nederland als Zuid-Afrika. Als topbestuurder in Nederland brengt ze de lessen van toen nog dagelijks in de praktijk.

Leontine van Hooft

Leontine van Hooft is schrijver, spreker en medeoprichter van GreenDreamCompany, een toerisme en mediabedrijf dat zich inzet om het culturele erfgoed van opkomende markten in Afrika en Europa te bevorderen en onderhouden. GreenDreamCompany zet Ubuntu centraal in haar management. Ze schreef de boeken 'De weg naar bruto mondiaal geluk', 'De kracht van Afrikaans denken' en 'Evolutionair leiderschap'.

Miguel Heilbron

Miguel Heilbron is oprichter van Wereldburgerschap.Community en werkt als spreker, adviseur en in andere rollen aan wereldburgerschap, duurzaamheid en inclusie. Hij ontwikkelde het Wereldburgerschap-cirkel-framework, een praktisch kompas dat inmiddels door heel Nederland wordt gebruikt. Ook is hij initiatiefnemer van '10 keer meer geschiedenis' en mede-oprichter van The Black Archives.

Jessica den Outer

Jessica den Outer heeft een achtergrond in milieurecht en is sinds 2017 betrokken bij de internationale beweging voor Rechten voor de Natuur. Den Outer schreef mee aan internationale rapporten van de VN over dit onderwerp. In Nederland pleit zij voor erkenning van Rechten voor de Natuur en is zij een van de initiatiefnemers achter de Maas in de Wet. In 2023 verscheen haar boek Rechten voor de Natuur, in 2024 werd ‘Stichting Rechten van de Natuur’ gelanceerd waarmee ze de burgerbeweging voor dit onderwerp nog meer op gang brengt. Voor haar inzet voor natuur behaalde zij meerdere prijzen, waaronder het Duurzame Lintje in 2023. In 2019 werd den Outer als één van de jongste experts op dit gebied aangewezen door de VN. ​

Ubuntu Intervisie. Samen leren, werken en leven

Annette Nobuntu Mul biedt ook Ubuntu Intervisie aan. Ze begeleidt de online Ubuntu Intervisie, die 1 x per kwartaal 1,5 uur plaatsvindt. Alle alumni en huidige cursisten van de online Ubuntu MOOC en van de leergang Ubuntu, Leiderschap en Burgerschap zijn welkom.

Ubuntu Intervisie kan grensverleggend werken en ertoe bijdragen dat collegiale consultatie het hart van de organisatie wordt. De intervisie biedt jou als professional een veilige basis om aandacht te geven aan de dilemma’s die je tegenkomt, en bevordert tegelijkertijd een constructieve, betrokken en integrale grondhouding van en tussen collega’s, team, organisatie, beroeps(ethiek), cliëntsysteem en samenleving. Lees hier verder over wat Ubuntu Intervisie inhoudt.