Ubuntu, leiderschap en wereldburgerschap 2027-2028

Ubuntu: Ik ben omdat wij zijn. Een integrale kijk op samenwerken en samenleven

We leven in een wereld met boeiende, maar complexe vraagstukken. Het denken over leiderschap lijkt actueler dan ooit, zeker wanneer het niet goed gaat. In de politiek, de voetbalwereld, de zorg en de economie klinkt al snel de roep om een sterke leider. Alsof leiderschap draait om een geromantiseerd personage met uitzonderlijke, individuele eigenschappen. Maar klopt dat beeld eigenlijk wel?

We beseffen steeds meer dat we complexe vraagstukken in onze families, organisaties en samenleving niet langer individualistisch kunnen oplossen. Begrippen als samenzorg, cocreatie, de participatiesamenleving, duurzaamheid, diversiteit en dialoog geven richting aan mogelijke antwoorden op vraagstukken rondom vluchtelingen, ouderenzorg, discriminatie, angst voor radicalisering, racisme en klimaat.

Maar hoe leren we integraal te kijken in plaats van gefragmenteerd? Hoe kunnen we leren van elkaars verschillen en diversiteit? Hoe creëren we breed gedragen commitment bij besluitvorming? En hoe kunnen we verschillend zijn én samenleven, met elkaar in dialoog?

Wat vraagt dit van ons leiderschap en van onze grondhouding als ouder, manager, bestuurder, buurtwerker, pastor of docent? Steeds opnieuw komen we daarbij uit bij een cruciale vraag: Hoe dragen wij bij aan onze samenleving? En hoe dragen wij bij aan onze aarde?

‘We leven in een wereld die gekenmerkt wordt door diversiteit.’ ~ Desmond Tutu

Voor wie?

Deze leergang is bedoeld voor iedereen die werkt en leeft met complexe vraagstukken die vragen om breed gedragen, integrale en duurzame oplossingen. De leergang is bij uitstek geschikt voor managers, bestuurders, maatschappelijk werkers, docenten en anderen die zich bezighouden met diversiteitsvraagstukken. Ook leidinggevenden die zich willen laten inspireren door de Afrikaanse filosofie om duurzaamheid, samenzorg en dialoog binnen hun organisatie of bestuur te versterken, vinden hier waardevolle inzichten.

Daarnaast richt de leergang zich op iedereen die op zoek is naar persoonlijke ontwikkeling en verdieping en zich in bovenstaande vraagstukken herkent. De leergang is toegankelijk voor iedereen; filosofische voorkennis is niet vereist.

In een wereld waarin protocollisering, digitalisering en de dagelijkse praktijk van targets en competitie steeds vaker een doel op zichzelf lijken te worden, gaan we binnen de leergang Ubuntu, leiderschap en wereldburgerschap gezamenlijk op zoek naar andere wegen. Wegen waarin medemenselijkheid, dialoog, tussenruimte, compassie en duurzaamheid geen abstracte idealen zijn, maar uitgangspunten voor hoe we samen leven, werken en leidinggeven.

Wat leer je?

In de leergang Ubuntu, leiderschap en wereldburgerschap onderzoeken we op filosofisch, wetenschappelijk en praktisch niveau hoe persoonlijke, professionele, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken met elkaar samenhangen. We leggen verbanden, onderzoeken onderlinge afhankelijkheden en ervaren de synergie tussen deze verschillende niveaus.

We vertalen de waarden van Ubuntu naar werk en leven en onderzoeken hoe we vanuit die waarden kunnen bijdragen aan het geheel waarvan we zelf onderdeel zijn. Met andere woorden: we ontwikkelen een houding van deelgeverschap — een grondhouding waarin geven, bijdragen en verantwoordelijkheid nemen voor het geheel centraal staan.

Leeruitkomsten

Na het volgen van de leergang beschikt de deelnemer over kennis, vaardigheden en houdingen om in persoonlijk en professioneel opzicht:

• individuen, groepen en teams te zien en te begrijpen op het niveau van gedrag, waarden en intenties, en daarbij de kracht van diversiteit te benutten;
• een persoonlijk vraagstuk en leerdoel te verbinden met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens;
• de theoretische achtergrond van de Ubuntufilosofie vanuit historisch perspectief te beschrijven en Ubuntu te herkennen als waardengeoriënteerde bron voor handelen in werk en leven;
• belemmerende overtuigingen te herkennen en om te buigen naar stimulerende overtuigingen die bijdragen aan constructieve samenwerking;vraagstukken vanuit een intercultureel perspectief te benaderen en de dynamiek tussen ik en wij te onderzoeken;
• de verbinding tussen persoon en professie te onderzoeken vanuit de Presentietheorie;
• de weg van vergelding naar vergeving te verkennen en toe te passen aan de hand van een vierstappenmodel, geïnspireerd op de Waarheids- en Verzoeningscommissie in Zuid-Afrika;
• interpersoonlijke dilemma’s te hanteren en de Complete Boodschap toe te passen in communicatie, vanuit een tweeledige grondhouding die ruimte maakt voor het overstijgen van dualiteit;
• emoties op een professionele manier te herkennen en hanteren, deze te verbinden met onderliggende waarden en van daaruit constructief positie te kiezen, met respect voor zowel de ander als zichzelf;
• complexe organisatorische en maatschappelijke vraagstukken integraal te analyseren;
• ondernemerschap en leiderschap te verbinden met en vorm te geven vanuit de pijlers van Ubuntu;
• de Afrikaanse besluit- en dialoogmethode Indaba toe te passen;de methode van Ubuntu-intervisie toe te passen en te integreren in de eigen professionele praktijk;
• individuele, teamgerichte, organisatorische en maatschappelijke vraagstukken en de daarbij behorende visie en missie te verbinden met de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de Verenigde Naties;
• een diepere bewustwording van deelgeverschap te ontwikkelen in samen werken en samen leven: het vermogen en de bereidheid om voortdurend bij te dragen aan het geheel waarvan we allen onderdeel zijn.

Programma

De leergang beslaat vijf modules van telkens twee dagen.

Aanvang dinsdag om 10.00 uur, einde woensdag om 17.00 uur. Klik op elke module hieronder voor een beschrijving van het programma.

Module 1 Ubuntu – 5 en 6 oktober 2027
Ubuntu. Met bijdragen van Marten Bos, Jalli Lamin Kuyateh en Henk Haenen.

Module 2 Existentie, eco-economie en ethiek – 2 en 3 november 2027
Existentie, eco-economie en ethiek. Met bijdragen van Babah Tarawally en Kees Klomp.

Module 3 Persoonlijke professionaliteit en politiek. Vergeving en verzoening, restorative justice – 7 en 8 december 2027
Persoonlijke professionaliteit en politiek. Met bijdragen van Kathleen Ferrier en Shermin Amiri.

Module 4 Organisatie, leiderschap en ondernemerschap. Indaba: betrokken besluitvorming in dialoog – 11 en 12 januari 2028
Organisatie, leiderschap en ondernemerschap. Met bijdragen van Mathilde Stam en Leontine van Hooft.

Module 5  Samenleving, duurzaamheid en Wereldburgerschap – 8 en 9 februari 2028
Samenleving en duurzaamheid. Met bijdragen van Miguel Heilbron en Jessica den Outer.

De leergangcoördinator is Annette Nobuntu Mul.

Werkvormen

In vijf modules van elk twee dagen ontdekken we gezamenlijk, als bij het schillen van een ui, de verschillende lagen en betekenissen van Ubuntu. We benaderen de Ubuntufilosofie vanuit historisch, filosofisch en wetenschappelijk perspectief, maar vooral ook vanuit de concrete praktijk van alledag. Persoonlijk-professionele vraagstukken vormen daarbij de rode draad en het vertrekpunt van de leergang.

De aanpak is interdisciplinair. Gastdocenten uit uiteenlopende vakgebieden, zoals filosofie, psychologie, journalistiek, literatuur, wetenschap en kunst, laten zien hoe de Ubuntufilosofie — ‘ik ben omdat wij zijn’ — betekenis krijgt binnen hun vakgebied en doorwerkt op micro-, meso- en macroniveau.

Deelnemers maken kennis met Ubuntu door middel van hoorcolleges, gesprekken en het gezamenlijk onderzoeken van cases. Via individuele en groepsopdrachten leren zij deze integrale manier van kijken en werken te verbinden met hun eigen persoonlijke en professionele vraagstukken en met hun eigen verhaal.

Tegelijkertijd is de leergang zelf vormgegeven vanuit de principes van Ubuntu. Deelnemers en docenten zijn niet alleen ontvangers en aanbieders van kennis, maar dragen bij aan elkaars leerproces. Kennis en ervaring worden gedeeld, onderzocht en verdiept in dialoog.

Elke dinsdagavond is er bovendien ruimte voor reflectie, gesprek en film. Zo ontstaat een leeromgeving waarin niet alleen over Ubuntu wordt geleerd, maar waarin we Ubuntu ook samen ervaren en beoefenen.

Studiebelasting en lesmateriaal

De leergang bestaat uit vijf modules van elk twaalf contacturen, goed voor in totaal zestig contacturen. Daarnaast is er een aanvullende, optionele literatuurlijst beschikbaar met artikelen die aansluiten bij de verschillende thema’s van de leergang. Het lezen van de literatuur is niet verplicht, maar wordt van harte aanbevolen voor wie zich verder wil verdiepen. Wie een selectie van de meest relevante en interessante artikelen leest, kan rekenen op ongeveer 25 uur zelfstudie.

Data

5-6 oktober 2027

2-3 november 2027

7-8 december 2027

11-12 januari 2028

8-9 februari 2028

Aanvang dinsdag om 10.00 uur, einde woensdag om 17.00 uur.

Arrangementen

Binnenkort vind je hier de verschillende arrangementen van de leergang. Vanaf dat moment kun je je ook aanmelden.

Ubuntu Intervisie. Samen leren, werken en leven

Annette Nobuntu Mul biedt ook Ubuntu Intervisie aan. Ze begeleidt de online Ubuntu Intervisie, die 1 x per kwartaal 1,5 uur plaatsvindt. Alle alumni en huidige deelnemers van de online opleiding Ubuntu MOOC en van de leergang Ubuntu, leiderschap en wereldburgerschap zijn welkom.

Ubuntu Intervisie kan grensverleggend werken en ertoe bijdragen dat collegiale consultatie het hart van de organisatie wordt. De intervisie biedt jou als professional een veilige basis om aandacht te geven aan de dilemma’s die je tegenkomt, en bevordert tegelijkertijd een constructieve, betrokken en integrale grondhouding van en tussen collega’s, team, organisatie, beroeps(ethiek), cliëntsysteem en samenleving. Lees hier verder over wat Ubuntu Intervisie inhoudt.

Het programma van Wijsheid aan het werk wordt samengesteld door programmamanager Marthe Kerkwijk. Vragen of advies? Neem gerust contact op!

marthe.kerkwijk@isvw.nl

033 – 465 07 00

Docenten

Annette Nobuntu Mul

Annette Nobuntu Mul is spreker, oprichter van Ubuntu Society en hoofddocent van de opleiding Ubuntu, Leiderschap en Burgerschap aan de ISvW. In haar werk en leven laat ze zich inspireren door ubuntufilosofie, een stroming die focust op samenwerking en deelgeving, het idee dat we geven aan een geheel waarvan we zelf onderdeel zijn. In 2018 verscheen van haar hand het boek 'Opsoek naar Ubuntu'.

Marten Bos

Marten Bos is auteur en coach. Als adviseur streeft hij naar diverse en inclusieve werkplekken, gespecialiseerd in gender en seksuele diversiteit. In 2013 verscheen de tweede druk van zijn boek 'Coaching en diversiteit' bij Bohn Stafleu van Loghum.

Jalli Lamin Kuyateh

Jalli Lamin Kuyateh is koravirtuoos en maakt deel uit van een familie koraspelers en verhalenvertellers in Gambia. De kora is een snaarinstrument dat furore maakt in het westen van Afrika. Tijdens de opleiding ‘Ubuntu, leiderschap & burgerschap’ neemt hij ons mee naar de wereld van Kilingti.

Henk Haenen

Henk Haenen studeerde in Amsterdam geschiedenis en filosofie en promoveerde in 2006 op 'Afrikaans denken: ontmoeting, dialoog en frictie. Een filosofisch onderzoek'. In 2016 publiceerde hij 'Ubuntu en Nelson Mandela. Afrikaanse filosofie van verzoening.'

Babah Tarawally

Babah Tarawally is schrijver, columnist en journalist met een passie voor Afrikaanse filosofie. Tarawally gelooft in een filosofie die onze verschillende identiteitskenmerken verenigt. ‘Ik ben geplukt uit de Mandingo stam, geboren in Sierra Leone en gedoopt tot de Islam. Ik ben nu zoveel meer. Wat kan ik nog meer zijn? En wat kan ik niet meer zijn?’

Kees Klomp

Kees Klomp studeerde politicologie en communicatie aan de UvA. Na jarenlange ervaring als businessconsultant bij grote internationale adviesnetwerken richtte hij Karmanomics op vanuit zijn boeddhistische kijk op betekenisvol zakendoen. Hij schreef verschillende boeken over de betekeniseconomie, zoals 'Handboek Betekenisvol Ondernemen', 'Pioniers van de Nieuwe Welvaart', 'THRIVE' en 'Betekeniseconomie'.

Kathleen Ferrier

Kathleen Ferrier is voorzitter van de Nederlandse Unesco Commissie en deskundige op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten en diversiteit. Zij is verbonden als docent aan diverse universiteiten in Azië, adviseerde de gemeente Amsterdam over de komst van een slavernijmuseum en was tien jaar lang Tweede Kamerlid voor het CDA met als portefeuilles onder meer internationale samenwerking, onderwijs, gezondheidszorg en sociale zaken.

Shermin Amiri

Shermin Amiri is lid van de adviesraad van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), waar hij zijn expertise inzet om het beleid rondom de opvang van asielzoekers te verbeteren. Bij D66 was hij bestuurslid Diversiteit & Inclusie binnen het Landelijk Bestuur, waar hij initiatieven rondom diversiteit en inclusie heeft versterkt. Daarnaast is Shermin lid van de adviescommissie opvang & integratie bij VluchtelingenWerk Nederland. Shermin heeft zijn vormende jaren doorgebracht in Iran tijdens een periode van politieke en militaire conflicten in het Midden-Oosten. Als pleitbezorger voor gelijkheid en vrijheid, zet Shermin zijn persoonlijke ervaringen in om bruggen te bouwen tussen diverse gemeenschappen.

Mathilde Stam

Mathilde Stam is geboren en getogen is in de Kalahari en de Karoo (het land van de grote dorst) in Zuid-Afrika. Ze is toezichthouder, directeur-bestuurder van maatschappelijke organisaties, actief in Dialoog en Ubuntu in zowel Nederland als Zuid-Afrika. Als topbestuurder in Nederland brengt ze de lessen van toen nog dagelijks in de praktijk.

Leontine van Hooft

Leontine van Hooft is schrijver, spreker en medeoprichter van GreenDreamCompany, een toerisme en mediabedrijf dat zich inzet om het culturele erfgoed van opkomende markten in Afrika en Europa te bevorderen en onderhouden. GreenDreamCompany zet Ubuntu centraal in haar management. Ze schreef de boeken 'De weg naar bruto mondiaal geluk', 'De kracht van Afrikaans denken' en 'Evolutionair leiderschap'.

Miguel Heilbron

Miguel Heilbron is oprichter van Wereldburgerschap.Community en werkt als spreker, adviseur en in andere rollen aan wereldburgerschap, duurzaamheid en inclusie. Hij ontwikkelde het Wereldburgerschap-cirkel-framework, een praktisch kompas dat inmiddels door heel Nederland wordt gebruikt. Ook is hij initiatiefnemer van '10 keer meer geschiedenis' en mede-oprichter van The Black Archives.

Jessica den Outer

Jessica den Outer heeft een achtergrond in milieurecht en is sinds 2017 betrokken bij de internationale beweging voor Rechten voor de Natuur. Den Outer schreef mee aan internationale rapporten van de VN over dit onderwerp. In Nederland pleit zij voor erkenning van Rechten voor de Natuur en is zij een van de initiatiefnemers achter de Maas in de Wet. In 2023 verscheen haar boek Rechten voor de Natuur, in 2024 werd ‘Stichting Rechten van de Natuur’ gelanceerd waarmee ze de burgerbeweging voor dit onderwerp nog meer op gang brengt. Voor haar inzet voor natuur behaalde zij meerdere prijzen, waaronder het Duurzame Lintje in 2023. In 2019 werd den Outer als één van de jongste experts op dit gebied aangewezen door de VN. ​