Masterclass Spiegel van hemel en aarde | Gehele cursus

De hart-geest in de Chinese en Japanse filosofie

Denk met je hart. Dat is waartoe klassieke Japanse en Chinese wijsgeren hun publiek willen uitnodigen. In plaats van een onderscheid te maken tussen denken en voelen, gaan zij uit van de ‘hart-geest’, het perfect samengaan van gedachten en gevoelens. Hiermee dagen zij iedere vorm van (westers) dualistisch denken over de mens uit.

Tijdens de masterclass Spiegel van hemel en aarde verdiep je je vijf zaterdagen in de grootmeesters van het denken over de hart-geest uit de Chinese en Japanse tradities: de daoïst Zhuang Zi, de confucianist Mencius, de shintō-aanhanger Motoori, zenmeester Dōgen en zendichter Ryōkan. Hoewel deze figuren uit verschillende tijden en culturen komen, leggen ze de mens ieder op hun eigen manier dezelfde vraag voor. Namelijk: hoe gebruik ik mijn hart-geest? Sluit ik mij af voor de wereld of gebruik ik dit vermogen om mij met alles en iedereen te verbinden? Hoe word ik een spiegel van hemel en aarde?

Met Michel Dijkstra.

De zaterdagen van de masterclass zijn ook los te volgen.

Voor wie?

De basiscursus is geschikt voor iedereen die zich meer wil verdiepen in de filosofie van Japanse en Chinese wijsgeren. De cursus is voor iedereen toegankelijk, filosofische voorkennis is niet vereist.

Wat leer je?

Je leert over het denken van de daoïst Zhuang Zi, de confucianist Mencius, de shintō-aanhanger Motoori, zenmeester Dōgen en zendichter Ryōkan. Ook leer je reflecteren op de vraag hoe je je ‘hart-geest’ gebruikt en hoe je een spiegel van hemel en aarde wordt.

Programma

Dag 1: Zhuang Zi: knip de lianen van de hart-geest door

29 november 2025

De daoïstische wijsgeer Zhuang Zi daagt zijn filosofische tegenstanders steeds uit om hun blinde vlekken te onderzoeken. Deze vooroordelen en fixaties worden ook wel ‘de lianen van de hart-geest’ genoemd, die ons het zicht op de ander of het andere ontnemen. Zijn we in staat om dit gordijn door te knippen en het nut van het nutteloze te doorgronden?

Dag 2: Mencius: bestuur vanuit een compassievolle hart-geest

14 februari 2026

Een leider zonder mededogen brengt zijn land nooit tot bloei. Dat is de overtuiging van Mencius, een klassiek-Chinese volgeling van Confucius. Vanuit een onverwoestbaar optimisme stelt hij dat de mens de ‘kiemen van het goede’ in zijn hart-geest draagt. Wie deze zaden tot bloei weet te brengen, kan zich met alle mensen verbinden die hij onder zijn hoede heeft. Dan is hij een ‘vuur dat ontbrandt’, waaraan iedereen zich kan warmen.

Dag 3: Motoori: spreek de taal der goden

14 maart 2026

‘Een lied is een lied, het heeft verder geen betekenis’. Met deze woorden omschrijft de Japanse shintō-aanhanger Motoori Norinaga de waarde van poëzie. Op het eerste gezicht lijkt de dichtkunst zinloos, maar schijn bedriegt. Wie een gedicht leest, beluistert of schrijft, verbindt zich namelijk met zijn volledig ontvankelijke hart-geest en spreekt zo ‘de taal der goden’. Zo iemand kan zelfs de poëzie vernemen van de natuur, zoals het kabbelen van de beek en het ruisen van het riet.

Dag 4: Dōgen: zwem altijd door

11 april 2026

De grote Japanse zenmeester Dōgen stelt dat meditatie niets anders is dan het poetsen van de hart-geest. Omdat deze steeds stoffig kan worden, is het pad van zenmeditatie per definitie grenzeloos. Dōgen vergelijkt deze beoefeningpraktijk ook met het zwemmen van een vis in de oceaan: hij is nooit uitgezwommen maar vindt steeds nieuwe vrijheid: ‘Vissen zwemmen in het water en hoe ver ze ook zwemmen, er komt nooit een einde aan de zee…’

Dag 5: Ryōkan: kaatsend de verlichting in

13 juni 2026

Zendichter en Dōgen aanhanger kiest in tegenstelling tot zijn meester juist voor speelse metaforen om het openen van de hart-geest te verwoorden. In een van zijn mooiste gedichten vergelijkt hij de ontdekking van de verlichting met een soort kaatsspelletje (Jap. temari). De vreugde van dit spel bestaat eruit dat niemand heer en meester van de bal is. In tegendeel: iedereen speelt elkaar constant de temaribal door: een symbool voor de eindeloze connectie tussen de hart-geesten van alle deelnemers aan het verlichtingsspel.

Studiebelasting en lesmateriaal

Elke afzonderlijke zaterdag van deze cursus bevat 5 contacturen, wat 25 contacturen voor de gehele masterclass betekent.

Het lesmateriaal bestaat uit readermateriaal en het boek Spiegel van hemel en aarde van Michel Dijkstra. Cursisten dienen dit boek van tevoren aan te schaffen en mee te nemen. Het is niet verplicht het boek van tevoren gelezen te hebben.

Aan het begin van de zaterdag wordt een reader ter beschikking gesteld. cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan de cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen.

Data

Zaterdag 29 november 2025

Zaterdag 14 februari 2026

Zaterdag 14 maart 2026

Zaterdag 11 april 2026

Zaterdag 13 juni 2026

Van 10.30 uur tot 17.00 uur

Arrangementen

€ 991,80 (inclusief 5x lunch en koffie/thee).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docenten

Michel Dijkstra

Michel Dijkstra is onafhankelijk geleerde op het gebied van oosterse filosofie en westerse mystiek. Hij studeerde filosofie, journalistiek en Sanskriet en promoveerde met een vergelijkend onderzoek over eenheid en veelheid bij Dōgen en Meister Eckhart. In 2025 verscheen zijn boek 'Spiegel van hemel en aarde'. Bij ISVW Uitgevers publiceerde hij onder andere 'Inleiding taoïstische filosofie' (red., 2015) en 'De essentie van Dōgen' (2020). Hij schrijft regelmatig artikelen voor Filosofie Magazine en verzorgt verschillende cursussen over oosters denken bij de ISVW en andere instellingen.