Filosofisch practicus 2027

De toonaangevende leergang voor filosofische een-op-eengespreksvoering

Filosofisch practici zijn, in één woord, denkpedagogen. In individuele gesprekken begeleiden zij de mensen tegenover hen bij het ontwikkelen van een filosofische denkhouding en bij het versterken van hun denken. Wat kenmerkt die filosofische houding? De bereidheid telkens weer te bevragen wat je meent te weten. De leergang tot filosofisch practicus leidt je op in de door docent Harm van der Gaag ontwikkelde methode en is geaccrediteerd voor beroepscoaches en registermediators.

Meer weten over de leergang? Lees verder of beluister de Ik zie, filosofie! Podcast en de ISVW Podcast met Harm van der Gaag.

Wat doet een filosofisch practicus?

Een filosofisch practicus is een denkpedagoog. Iemand die een filosofische houding helpt ontwikkelen bij de mensen die hij of zij begeleidt, en hun denken verfijnt en versterkt. Die filosofische houding wordt gekenmerkt door de bereidheid telkens weer te bevragen wat je meent te weten. Dat begint bij Socrates, aan wie de uitspraak ‘Ik weet alleen dat ik niets weet’ wordt toegeschreven. Dat is te kort door de bocht, want aan kennis ontbrak het hem als ontwikkelde Athener niet, maar: hij bleef bij die kennis steeds vraagtekens plaatsen. Wat weten we echt? En wat is weten? De mensen die door Socrates bevraagd werden, hoe deskundig ze aanvankelijk ook leken, moesten een voor een hun onwetendheid erkennen.

De dialogen van Socrates eindigen zonder dat een oplossing is bereikt. Dat doet niets af aan de waarde ervan, want het erkennen van je eigen onwetendheid is zeker een vorm van wijsheid. In de gesprekken die filosofisch practici met hun bezoekers voeren, zijn we dan echter pas op de helft.

Bij het besef dat je denken tekortschiet, dat de begrippen waarmee je werkt niet goed passen bij de werkelijkheid waarmee je te maken hebt, begint de fase van het begripsonderzoek. Hier is de werkwijze sterk geënt op de dialectiek van Hegel, die heeft laten zien dat je juist daar waar je vastloopt kunt doorbreken naar nieuwe denkvormen. Het vastlopen én het doorbreken is de eigen denkarbeid van de bezoekers, want pasklare antwoorden geven filosofisch practici niet. Maar zij reiken hun bezoekers de tools aan die zij nodig hebben en brengen structuur en discipline in het gesprek. Ook geven ze hun bezoekers ‘huiswerk’ mee in de vorm van denkoefeningen rond de vraag waarmee het voorgaande gesprek geëindigd is.

De kwestie waarmee de bezoeker bij de filosofisch practicus aanvankelijk binnenkwam (op het terrein van bijvoorbeeld werk, liefde, zingeving) vormt aanleiding tot een denkoefening waar de bezoeker, met een groot maar niet te groot woord, wijzer van wordt. Als je op dinsdag kunt denken wat je op maandag nog niet denken kón, ben je als mens, als denkend wezen, vrijer geworden. Dat ook die oorspronkelijke kwestie er nu anders uitziet, of zelfs blijkt te zijn opgelost, zal dan niet verbazen.

Voor wie?

De leergang aan de ISVW biedt sinds twaalf jaar een intensieve leergang in het voeren van denkgesprekken volgens een beproefde methode. Je kunt je die eigen maken omdat je een eigen filosofische praktijk wilt openen waar je een-op-een mensen ontvangt, vergelijkbaar met een therapeut of coach, maar ook vanuit het verlangen om in je huidige werkveld betere gesprekken te voeren: als decaan met  je leerlingen, als manager met je medewerkers, als consultant, als coach, als arts, als krijgsmacht-officier. Iemand die echt luistert en die “gevaarlijke vragen” stelt, kan op veel plekken goed werk doen, niet alleen in de spreekkamer van een filosofische praktijk. Op al die plekken, namelijk, waar beter moet worden nagedacht.

Daarnaast benadrukken veel alumni de waarde die de leergang voor hen persoonlijk heeft gehad. Wie leert om anderen te begeleiden bij het ontwikkelen van hun denken, ontkomt er niet aan om ook aan de slag te gaan met de eigen gekoesterde vooroordelen, ambivalente waarden en schijnbaar vanzelfsprekende begrippen.

Voor deelname aan de leergang is geen academische graad in de filosofie vereist, maar wel een kennismakingsgesprek met de docent, dat formeel ook een toelatingsgesprek is. Wie belangstelling heeft, maar ook nog aarzelt, kan het gesprek benutten om vragen te stellen en met de docent te onderzoeken of de leergang een goede volgende stap kan zijn. Van belangstellenden wordt gevraagd dat zij voorafgaand aan de kennismaking het boek Wie het niet weet, mag het zeggen (ISVW, 2014) lezen. De werkwijze heeft zich sinds de publicatie daarvan op belangrijke punten verder ontwikkeld tot wat nu de 2.0-versie wordt genoemd, maar de fundamenten zijn dezelfde en die vind je daar geformuleerd.

De werkwijze van de filosofisch practicus is niet de enige vorm van filosofische een-op-eengespreksvoering, maar in Nederland inmiddels wel de toonaangevende. Wil je volgens deze methode het denken van anderen én dat van jezelf op een hoger plan brengen, dan ben je hier aan het juiste adres.

Aan de leergang Filosofisch practicus zijn 72 Permanente Educatie uren toegekend door de Nederlandse Orde van Beroepscoaches (NOBCO). Meer informatie tref je aan op: nobco.nl. Voor de leergang kunnen 20 Permanente Educatie (PE) punten toegekend worden aan MfN-registermediators.

Wat leer je?

Om als denkpedagoog te kunnen werken moet je je om te beginnen een nieuwe manier van luisteren eigen maken. Je leert de juiste vragen stellen en dóórvragen. Je gaat onderscheid maken tussen het narratief (het verhaal of de kwestie waarmee een bezoeker binnenkomt) en de denkinhoud en je oefent je in manieren om de bezoeker te verleiden zich voor de duur van het gesprek steeds op de denkinhoud te richten. Je leert problematiseren en toewerken naar een ‘aporie’ (waar de bezoeker de grenzen van het eigen denken bereikt). Je wordt getraind in het herkennen van drogredenen en van soorten denk-problemen. En je leert ook veel af: begrijpend luisteren en oplossingsgericht vragen stellen, bijvoorbeeld. In andere gesprekken is daarmee niets mis, maar wel in de sessies die je als filosofisch practicus aanbiedt. Tijdens de vele oefensessies die de leergang telt, krijg je door de interventies van de docent steeds meer de ‘kneepjes’ van het vak onder de knie. Dat werkt zoals tijdens de autorijles: je neemt een bocht te ruim of geeft te laat voorrang en de instructeur wijst je daarop. Zo komt alles aan de orde. De oefensessies (waarbij je soms ook de bezoeker bent) worden ook uitvoerig nabesproken.

De leergang geeft ook een stevige theoretische basis. Elke tweedaagse module begint met een inleiding door de docent over een aspect van het vak en de wijsgerige achtergronden daarvan. Voorbeelden van onderwerpen die aan de orde komen zijn: ‘de drie kardinale momenten van het filosofisch gesprek’, ‘taal en wereld’, ‘complexiteit’, ’problematiseren’, ‘denken gaat over grenzen’, ‘het kennismakingsgesprek’. De inleidingen worden, als thuis-oefening, door de deelnemers telkens samengevat in vijf volzinnen, waarbij gebruik gemaakt kan worden van geluidsopnamen.

Daarnaast is tijdens de lesmodules tijd voor groepsgesprekken over het vak en de toepassingen daarvan, en voor supervisie over de (30 tot 40) oefensessies die je als deelnemer gaat voeren met in je eigen omgeving geworven proefbezoekers.

Buiten de lesdagen in Leusden heb je als deelnemer nog vier sessies met de docent, waarbij je zelf de bezoeker bent en drie oefenmiddagen in klein verband, met twee groepsgenoten en de docent, in Utrecht. Daarnaast organiseren deelnemers vaak onderling ondersteunende activiteiten, zoals lees- en oefengroepjes.

De literatuur die je bestudeert, naast ‘Wie het niet weet, mag het zeggen’, is ondersteunend en verbredend van karakter: gesprekstechniek, psychodiagnostiek en kritisch denken (drogredenen herkennen, zindelijk argumenteren). De leergang concentreert zich op de Gilde-methode en alternatieve vormen van filosofische (anti-)coaching komen slechts en passant aan de orde.

De leergang wordt afgesloten met een praktijkexamen onder verantwoordelijkheid van de ISVW en het Gilde van Filosofisch Practici.

Programma

– Zes modules van vier dagdelen, op zaterdagen en zondagochtenden.
– Vier individuele sessies met de docent, in Utrecht.
– Drie groepssessies met de docent en enkele medecursisten, van 3 uur, in Utrecht.
– Arrangement met diner op zaterdag, lunchbuffetten op zaterdag en zondag en koffie/thee gedurende de module.
– Overnachtingen in een comfortkamer op Landgoed ISVW.
– Syllabus met een deel van de verplichte literatuur.
– Examendag 10.00-17.00 uur (inclusief lunch, koffie en thee).
– Uitreiking van een certificaat bij afronding van alle onderdelen.

Elk weekend heeft dezelfde opbouw. Zaterdag 09.45 uur ontvangst met koffie/thee, 10.30 uur aanvang. Einde op zondag 12.30 uur met daarna een afsluitende lunch.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze leergang bestaat uit circa 70 contacturen en circa 50 uur zelfstudie. Daarnaast voert elke deelnemer circa 40 oefengesprekken van drie kwartier met door hem of haar zelf geworven cliënten.

Het lesmateriaal bestaat uit de volgende boeken, die cursisten zelf dienen aan te schaffen:
Harm van der Gaag, Wie het niet weet, mag het zeggen (lezen ter voorbereiding op het toelatingsgesprek, aan te schaffen op onder meer athenaeum.nl)
Julian Baggini & Peter S. Fosl, The Philosopher’s Toolkit: A Compendium of Philosophical Concepts and Methods, derde druk, Wiley-Blackwell 2020
Bruce Fink, Fundamentals of Psychoanalytic Technique, W. W. Norton & Co., 2011 (apart aanschaffen)
Willem van der Does, Zo ben ik nu eenmaal, Scriptum, 2013 (apart aanschaffen)
Plato, Theaetetus (vert. Xaveer de Win, 1978, niet de herziene versie) (niet meer leverbaar, komt in de syllabus)
Harry Stroeken, Kleine psychologie van het gesprek, Boom, 1995 (apart aanschaffen)
Paula Steenwinkel, Drogredenen, Boom, 2021 (apart aanschaffen)

Data

6-7 maart 2027
10-11 april 2027
29-30 mei 2027
26-27 juni 2027
4-5 september 2027
9-10 oktober 2027
27 november 2027: examendag

Arrangementen

Arrangement 1: €6.091,16 excl. btw ( € 6.198,96 incl btw ). Inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee, exclusief boeken.
Arrangement 2: € 6.583,40 excl. btw (€ 6.779,46 incl. btw). Arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt.

Wanneer je je inschrijft vóór 1 juni 2026 ontvang je €300,- vroegboekkorting!

Docenten

Harm van der Gaag

Harm van der Gaag opende in 2004 een filosofische praktijk in het centrum van Utrecht. Het succes daarvan trok de aandacht van toenmalig directeur van de ISVW René Gude, die Harm vroeg om zijn benadering te komen onderwijzen. De opleiding loopt nu ruim tien jaar. Daarnaast voert Harm nog zijn praktijk, geeft hij supervisie aan gezellen binnen het Gilde, en verzorgt hij denk-interventies bij organisaties.

Testimonials

Lees hier wat deelnemers van de afgelopen leergang Filosofisch practicus vonden:

“De leergang tot filosofisch practicus heeft me geleerd mijn eigen denkbewegingen en de begrippen daarbinnen kritisch te onderzoeken en de schoonheid van nieuw denken te ontdekken. Ik ben niet alleen wijzer geworden, maar ook zorgvuldiger en preciezer in het denken en ik help anderen nu hetzelfde te doen: hun denken verkennen en verrijken.”
– Michel Verbaarschot

“De leergang tot filosofisch practicus leerde mij wat écht denken is. Iets wat ik mijn leven lang met me mee zal nemen. Harm inspireert en enthousiasmeert je om het zeker-weten los te laten en de sprong in het diepe vragen te wagen. Ik had het voor geen goud willen missen. Leren hoe je een ander aan het denken krijgt en houdt, is een kwaliteit die ik eigenlijk elk mens gun!”
– Emma Linssen

“Enorm genoten van de leergang. Harm wist de groep ieder weekend weer aan het denken te zetten. En wat hebben we veel gelachen! Als groep hebben we veel van elkaar geleerd. Naar elkaars gesprekken mogen luisteren en observeren tijdens de stoelendansen was een waar genot. Dat we een uur over één begrip konden praten en dat het alleen maar interessanter werd, dat had ik nooit verwacht.”
– Rose-Anne Dotinga, gedragsontwerper & trainer

“Ik had mezelf afgelopen jaar geen groter cadeau kunnen geven dan de leergang tot Filosofisch practicus bij de ISVW. Wat heb ik genoten van deze bijzondere leergang van een bijzondere docent. Die heeft van mij een nog zorgvuldiger luisteraar gemaakt, me een andere kijk gegeven op mijn eigen denken en me bewust gemaakt van het sociaal en maatschappelijk belang van zorgvuldig taalgebruik.”
– Margot Kijlstra