Deze zomer beleeft filosoof en socratisch gespreksleider Tiare van Paridon een debuut bij de ISVW: voor het eerst verzorgt zij een summerschool. Bij de ISVW kennen we al haar prettige stijl van socratische gespreksbegeleiding, dus we kijken uit naar deze cursus, over een thema dat haar na aan het hart ligt: ziekte en gezondheid. In de summerschool ‘Voorbij de ziekte’ zal ze, met de deelnemers en gastsprekers, op zoek gaan naar een niet-moralistische betekenis van de ervaring van ziekte. We maken kort kennis met Tiare.
Hoe ben je met filosofie in aanraking gekomen?
Het niet-weten heeft me altijd gefascineerd. Vandaag de dag misschien nog wel meer, nu AI met grote snelheid antwoorden geeft. Filosofie wordt daardoor steeds meer een uitzondering: een van de weinige plekken waar je het niet mag weten. Ik denk dat ik me daarom ook bezighoud met filosofie en ziekte. Zelf leef ik al jaren met ziekte, maar het voelt niet alsof ik weet wat het is. Ziekte heeft iets onbereikbaars, alsof het bestaat uit een oneindig aantal lagen. Ergens hoop ik dat het me niet lukt om tot de kern te komen, want ik denk niet dat ik snel iets ga vinden waar ik net zo graag over nadenk.
Wat heeft filosofie jou gebracht?
Voor mij is filosofie naast je ideeën gaan staan, in plaats van erbovenop. Zo worden meerdere invalshoeken zichtbaar. Die manier van denken is sterk beïnvloed door het socratisch gesprek, waar ik veel mee werk. Ik vind het waardevol om steeds naar het grotere geheel te kijken, al gaat dat soms gepaard met een zekere gevoelloosheid. Op zulke momenten grijp ik naar de literatuur. In verhalen vind ik de intimiteit die ik in filosofie soms mis, het heel dicht bij de ander mogen komen. Tegelijkertijd vind ik filosofie stoerder. Het is een actievere vorm van zelfonderzoek. Althans, de praktische filosofie dan.
Wat maakte dat je de summerschool ‘Voorbij de ziekte’ wilde geven bij de ISVW?
Filosofie leert ons belangeloos vragen stellen. Zulke vragen stellen betekent dat je durft te twijfelen en onzekerheid kunt verdragen. Bij ziekte gebeurt vaak het tegenovergestelde: artsen, patiënten en naasten proberen in alle haast grip te krijgen op de situatie. Dat is ook logisch, want er staat iets belangrijks op het spel, je gezondheid.
Toch denk ik dat filosofie ziekte veel te bieden heeft. Veel mensen krijgen bij ziekte niet alleen te maken met lichamelijke klachten, maar ook met verwachtingen, interpretaties en meningen van anderen. Misschien moeten we dat de ‘extra ziekte’ noemen. Susan Sontag schreef onder meer over de invloed die taal heeft op hoe we ziekte ervaren. Er wordt bijvoorbeeld vaak gesproken over ‘vechten’ tegen ziekte, terwijl niet iedereen dat zo ervaart. Filosofie helpt om tegen die extra ziekte te zeggen: ik weet niet of dit verhaal bij mij past. Daar wil ik eerst over nadenken. Volgens mij ontstaat juist in die twijfel een gezondere manier van ziek zijn.
Wat mogen deelnemers verwachten, en wat hoop je dat ze van de cursus meenemen?
De summerschool is een introductie in verschillende manieren van denken over ziekte en gezondheid. We kijken naar stromingen als het stoïcisme, de fenomenologie en cultuurkritiek, maar ook naar literaire teksten. Wat de dagen gemeen hebben, is dat we ons vragend opstellen tegenover ideeën over ziekte en gezondheid. Bijvoorbeeld: welke woorden gebruiken we om ziekte te omschrijven? En doet die taal eigenlijk wel recht aan de ervaring?
Ik wil ruimte creëren voor een eigen betekenis en een eigen taal, tussen bestaande ideeën in. Om dat te kunnen doen, beginnen we met het socratisch gesprek. Daarnaast gaan we wandelen, schrijven, lezen, mediteren, film kijken en zelfs een muziekstuk componeren. De summerschool is overigens niet alleen bedoeld voor mensen die ziek zijn of iemand met een ziekte in hun omgeving hebben. Iedereen speelt een rol in hoe we over ziekte denken en praten. In die zin is de cursus voor iedereen die daarover wil nadenken.
Tot slot: heb je een leestip?
De bundel When the Sick Rule the World van Dodie Bellamy. Bellamy schetst een wereld waarin de normen rond ziekte en gezondheid worden omgedraaid. De ‘gezonden’ proberen zich voortdurend aan te passen aan de leefwereld van de zieken. Daarmee laat Bellamy op een grappige en soms absurde manier zien hoe vreemd onze ideeën over gezondheid eigenlijk zijn.