Praktische filosofie – wijsheid aan het werk

De beste filosofen van nu leren je de beste ideeën uit de schatkist van de filosofie

Je bent een gedreven professional in een prachtig vak en je bent goed in wat je doet. Toch loop je de laatste tijd steeds ergens tegenaan. Ze noemen het ‘het systeem’: dat bastion van macht, regels en procedures dat regelrecht indruist tegen waar het om zou moeten gaan, dat je motivatie ondermijnt en frustratie en vervreemding oplevert. Zo kom je niet verder.

De geschiedenis van de praktische filosofie is een schatkamer aan ideeën over hoe je een gezond tegenwicht kunt bieden tegen dit systeem en ruimte kunt maken voor jouw professionele vrijheid. Zodat frustratie plaats maakt voor gemoedsrust en humor, vervreemding plaats maakt voor waarde en betekenis. Filosofische gereedschappen waarmee je gaten in de muur van het systeem kunt beitelen, zodat je verder kunt.

In elf woensdagen leer je tien praktisch-filosofische ideeën van klassieke en moderne filosofen, waarop je in de elfde module je eigen reflectie presenteert. Na een inleiding door een inhoudelijk expert leer je filosofische ideeën te vertalen naar concreet toepasbare denkoefeningen, houdingen en gedragingen die je gelijk de eerstvolgende werkdag in praktijk kunt brengen. Tijdens de volgende module, een maand later, reflecteren we op hoe dat heeft uitgepakt. Zo ontwikkelt elke deelnemer een casus uit de eigen praktijk tot een filosofisch portfolio dat hij of zij tijdens de examendag presenteert. Professionaliteit heb je al; deze leergang leert je persoonlijk leiderschap als praktische wijsheid.

Met Marlou van Paridon en gastsprekers als Tinneke Beeckman, Paul van Tongeren, Marli Huijer, Dennis de Gruijter, Marthe Kerkwijk, Ronald van Raak en Laurens ten Kate.

Beluister hier de ISVW-podcast met Marlou van Paridon over Praktische filosofie.

Voor wie?

Deze leergang is geschikt voor professionals met ruime ervaring en liefde voor hun vak, die de betekenisvolle bijdrage die zij met hun werk leveren willen uitbreiden en verdiepen zonder ervan te vervreemden. De leergang is voor iedereen toegankelijk, filosofische voorkennis is niet vereist.

Wat leer je?

Deelnemers kennen na afloop tien filosofische ideeën en de denkers en theorieën die daaraan ten grondslag liggen. Ze hebben deze ideeën voldoende verwerkt om ze zich eigen te maken en toe te kunnen passen op een voor hen betekenisvolle manier. Deelnemers ontwikkelen een socratische houding, gekenmerkt door openheid, nieuwsgierigheid, en de bereidheid vooronderstellingen te onderzoeken. Na afloop van de leergang kunnen deelnemers ruimte nemen voor hun eigen vrijheid en verantwoordelijkheid in hun dagelijkse werkpraktijk en onderbouwd verwoorden waarom zijn doen wat zij doen, welke waarden hen daarbij motiveren en wat voor hen de betekenis is van hun werk.

Programma

Module 1:
23 september 2026

Tijdens de eerste module maken we kennis met elkaar en verkennen we de vraag wat het voor jou betekent om verder te komen in je werk. Je begint met het formuleren van een casus uit jouw professionele praktijk en een heldere onderzoeksvraag waar je gedurende deze leergang licht op wil schijnen. De huiswerkopdrachten die je elke maand meekrijgt betrek je telkens op deze onderzoeksvraag. Zo verdiep je je casus gaandeweg met praktisch-filosofische inzichten en werk je naar een onderzoeksresultaat dat je aan de mededeelnemers en op de werkvloer kunt presenteren. Methodes voor grondig filosofisch onderzoek stammen uit de Griekse oudheid. De grote filosofen Socrates, Plato en Aristoteles hebben hierover heldere inzichten nagelaten. Misschien heb je wel eens van de socratische methode gehoord? Hoofddocent Marlou van Paridon leert je enkele kneepjes van deze methode.

Module 2: Ethiek
4 november 2026

‘Men moet menselijke handelingen niet bespotten, niet betreuren, niet veroordelen, doch begrijpen’ stelde Spinoza. Volgens hem maakt wederzijds begrip het leven tussen mensen vrijer en gelukkiger. Als je je ergens kwaad over maakt, betekent dat vaak dat je het (nog) niet begrijpt, aldus Spinoza. Met Tinneke Beeckman.

Module 3: Liefde voor je werk
2 december 2026

Waar haal je inspiratie voor je werk vandaan? Waarom hou je van je werk? Liefde voor je werk is vaak gebaseerd op zaken die moeilijk uit te leggen zijn op rationele gronden. Wat is het belang van kunst en emotie? Marlou van Paridon bespreekt ideeën over het goede van werk volgens Martha Nussbaum. Met Katrien Schaubroeck.

Module 4: Waarheid
6 januari 2027

Hoe bepalen we wat waarheid is? Zijn we wel in staat tot voldoende zelfkritiek en meedogenloze eerlijkheid die nodig is om bij de waarheid uit te komen? En, moet waarheid onze maatstaf zijn? Paul van Tongeren bespreekt Nietzsches kijk op het Europesche nihilisme. 

Module 5: Veerkracht
3 februari 2027

Berusten in wat je niet kunt veranderen, zodat je je energie kunt steken in wat je wel kunt veranderen en je gemoedsrust bewaart. Een mooi streven, maar makkelijker gezegd dan gedaan. De stoïcijnen zijn een groep filosofen die dit idee tot een kunst hebben verheven en praktische handreikingen bieden om deze gedachte in de praktijk te brengen. We leren wat de bekendste stoïcijnen, Seneca, Marcus Aurelius en Epictetus, hierover zeggen, en geeft een paar praktische oefeningen mee. Met Dennis de Gruijter.

Module 6: Mens en techniek
3 maart 2027

‘Computer says no’. De techniek waarmee we werken zou ons werk makkelijker moeten maken. Het zou het saaie monnikenwerk uit handen moeten nemen zodat we tijd overhouden om ons échte werk te doen. Maar wat blijkt: machines zijn bepalend geworden voor ons werk. Sterker nog: technologie verandert ons wezenlijk. Dat maakt technologie griezelig. Hoe blijven we mens? We putten uit het werk van Martin Heidegger om dit onbestemde van de technologie te duiden. Met Dirk De Schutter.

Module 7: Systeem en leefwereld
31 maart 2027

De woorden ‘systeem’ en ‘leefwereld’ hebben zich in het afgelopen decennium stevig genesteld in het bestuurdersjargon. Het onderscheid tussen systeem en leefwereld hebben we ontleend aan de Duitse filosoof Jürgen Habermas. Het systeem is het hele apparaat aan wetten, normen, regels en processen. Vastgelegde machtsverhoudingen en besluitvorming. De leefwereld is de wereld waarin concrete mensen van vlees en bloed een poging doen hun leven en werk vorm te geven. In navolging van Habermas zien velen ‘de kolonisatie van de leefwereld door het systeem’ als een probleem. Een probleem vraagt om een oplossing, dus hoe voorkomen we dat het systeem de leefwereld koloniseert? Hier zit het addertje onder het gras: wie Habermas’ analyse goed leest ontdekt de tegenstelling in deze vraag. Hoeveel ruimte heb jij tussen de regels van het systeem? Met Marthe Kerkwijk.

Module 8: Macht en discipline
12 mei 2027

Er zijn weinig filosofen die de werking van macht zo uitvoerig hebben geanalyseerd als Michel Foucault. Veel macht heeft de vorm van disciplinering: een web van onuitgesproken of uitgesproken verwachtingen en normen houdt ons in het gareel. Wie niet aan die verwachtingen voldoet, wordt niet door machthebbers, maar juist door gelijken bestraft. Hoe doorbreek je beklemmende normen? Met Marli Huijer.

Module 9: Humor
2 juni 2027

Wat is volgens Erasmus de noodzaak van gedeelde waarden? Ronald van Raak spreekt over dat wat ons bindt aan de hand van zijn boek over Erasmus: Spelen met waarden en betalen met gedachten. 

Module 10: Arbeiden, werken en handelen
30 juni 2027

Hannah Arendt maakt een onderscheid tussen arbeiden, werken en handelen. Arbeiden is het werk dat we doen om te overleven; werken doen we om de wereld in te richten; en in het handelen zijn we vrij. Veel van ons dagelijks werk bestaat uit een samenspel van deze drie activiteiten. Welk deel van jouw werk zou je arbeiden noemen, wat werken en wat handelen? Waar is ruimte voor het handelen, en wat is de politieke betekenis van je werk? Met Laurens ten Kate.

Examendag:
1 september 2027

Hoe is de eigen kijk op je werk ontwikkeld tijdens deze leergang? Welke ideeën en inzichten helpen je verder in je werk? Gedurende de leergang heb je gereflecteerd op de filosofische ideeën die aan de orde kwamen vanuit het perspectief van jouw werk. Tijdens de examendag krijgt elke deelnemer de gelegenheid de resultaten hiervan te presenteren.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze leergang bestaat uit gesprekken, lezingen en huiswerkopdrachten.

Het lesmateriaal is inbegrepen. Bij de leergang wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor de deelnemers. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

De groep bestaat uit minimaal zes, maximaal zestien deelnemers.

Data

De leergang bestaat uit 11 maandelijkse modules, telkens op woensdag van 10.00 uur tot 17.00 uur.

23 september 2026
4 november 2026
2 december 2026
6 januari 2027
3 februari 2027
3 maart 2027
31 maart 2027                      
12 mei 2027
2 juni 2027
30 juni 2027
1 september 2027: examendag

Arrangementen

Deelname aan deze leergang bedraagt € 4.248,29 excl. btw (€ 4.359,17 incl. btw), dit is inclusief 11 x lunchbuffet.

Wil je deze leergang volgen, maar wil je eerst zekerheid van je werkgever? Ontvang je liever een factuur t.b.v. je werkgever? Laat het ons weten via info@isvw.nl of vul dit formulier in. Wij kunnen dan rekening houden met je interesse.

Docenten

Marlou van Paridon

Marlou van Paridon studeerde Filosofie en Philosophy of Management and Organizations. Zij werkte ruim 25 jaar in managementfuncties bij de overheid en het bedrijfsleven. Met haar bureau hetsocratischgesprek.nl en als docent aan de ISVW legt zij zich toe op het toepassen en doceren van de socratische denk- en gespreksbenadering in gemeenten, profit- en non-profitorganisaties.

Tinneke Beeckman

Tinneke Beeckman is columnist en auteur van boeken als 'Door Spinoza's lens' (2012), 'Macht en onmacht' (2015) en 'Machiavelli's lef' (2020). Ze studeerde filosofie aan de Vrije Universiteit van Brussel en deed onderzoek aan de Universiteit van Maastricht en de London School of Economics. Als rode draad door haar werk vraagt ze zich af hoe filosofie je leven kan veranderen en wat filosofie kan betekenen voor de politiek en de economie.

Paul van Tongeren

Paul van Tongeren is emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen en was van 2021 tot medio 2023 Denker des Vaderlands. Hij heeft zich decennialang ingezet voor publieksfilosofie en schreef veelvuldig over Nietzsche, Aristoteles en Kierkegaard.

Dennis de Gruijter

Dennis de Gruijter is filosoof, auteur, docent, podcaster, trainer en eigenaar van De Stoïcijnse School. Hij schrijft en doceert over de klassieke stoïcijnse filosofie als een manier van leven en verzorgt stoïcijnse (team)coaching voor professionals en organisaties. Hij organiseert sinds 2020 de jaarlijkse Stoïcijnse week aan de ISVW en publiceerde in 2018 bij ISVW Uitgevers 'De solidariteit van de schok'.

Marthe Kerkwijk

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de Internationale School voor Wijsbegeerte. Ze studeerde aan de Universiteiten van Amsterdam en Londen, waar ze zich specialiseerde in sociale en politieke filosofie. Ze schrijft geregeld voor iFilosofie en Trouw. Bij ISVW Uitgevers verscheen een door haar hertaalde en ingeleide collectie essays van rechtsfilosoof Clara Wichmann: 'Het recht tot straffen hebben we niet' (2023). En in 2024 verscheen bij ISVW Uitgevers haar eigen boek 'Bevallen van een jackfruit' over het bewaren van je autonomie tijdens een zwangerschap.

Ronald van Raak

Ronald van Raak is hoogleraar Erasmiaanse waarden verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij studeerde maatschappijgeschiedenis en filosofie aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam en promoveerde op een proefschrift over het 19-eeuwse conservatisme. Van Raak was drie jaar lid van de Eerste Kamer, en zat veertien jaar in de Tweede Kamer.

Laurens ten Kate

Laurens ten Kate was hoofddocent filosofie en religiewetenschap en is emeritus hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme, beide aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Ten Kate schreef onder andere een 'Encyclopedie van de filosofie'(2007), '25 Eeuwen theologie. Teksten en toelichtingen' (met Marcel Poorthuis, 2017), en recentelijk 'Wereldtijd. Essay over de vraag van de vreemdeling' (2025). Vanaf november 2025 is hij emeritus. Ten Kate is gespecialiseerd in de naoorlogse en hedendaagse continentale, vooral Franse cultuur- en godsdienstfilosofie, en doet onderzoek over globalisering, secularisering, geweld, de verhouding tussen humanisme en religie, en verbeeldingstheorie. Hij verzorgde en verzorgt aan de ISVW cursussen over o.m. Hannah Arendt (met Dirk De Schutter), Hartmut Rosa, Michel Foucault, Jacques Derrida (met Jan Flameling), Peter Sloterdijk.

Marli Huijer

Marli Huijer is emeritus hoogleraar Publieksfilosofie aan de Erasmus School of Philosophy, Erasmus Universiteit Rotterdam en voorzitter Stichting Maand van de Filosofie. Ze is voormalig Denker des Vaderlands (2015-2017). Huijers onderzoek richt zich op de filosofie van mens en cultuur. Vooral de vraag hoe mensen tot ordeningen komen houdt haar bezig. Hoe ordenen we de tijd? Hoe richten technieken en apparaten de publieke ruimte in? Hoe disciplineren we onszelf en elkaar tot gedrag dat het mogelijk maakt om vreedzaam samen te leven?

Katrien Schaubroeck

Katrien Schaubroeck is als hoogleraar verbonden aan de Universiteit Antwerpen. Ze is gespecialiseerd in meta-ethiek, morele psychologie en de filosofie van de liefde. Van haar hand verschenen onder andere 'The normativity of what we care about: A love-based theory of practical reason' (proefschrift, 2013) en 'Iris Murdoch: een filosofie van de liefde' (2020). Ze verzorgt voor de Universiteit Gent seminars over rouw.

Dirk De Schutter

Dirk De Schutter is emeritus hoogleraar aan KU Leuven en de Universiteit Antwerpen. Hij studeerde literatuurwetenschappen en filosofie aan de KU Leuven en aan de Georgetown University. Van zijn hand verschenen de laatste jaren vele Nederlandse vertalingen van teksten van Hannah Arendt.