Macht is kennis

Kennisonrechtvaardigheid

Filosofen zoeken al eeuwen naar kennis die voor iedereen hetzelfde is. Toch is veel kennis gevormd door culturele achtergronden en daarmee verbonden machtsrelaties. Wat past bij het wereldbeeld van een cultureel dominante groep, wordt daardoor sneller als kennis erkend dan de ervaringen van groepen met minder macht, zoals Frantz Fanon in Zwarte huid, witte maskers naar voren bracht. Dit is een vorm van onrecht die we ‘epistemisch onrecht’ noemen, in navolging van filosoof Miranda Fricker. Welke kennis verdient het om erkend te worden? Onderzoek het in deze summerschool met Renate Schepen van de School van Stille Stemmen en gastdocenten Henk Haenen, Gerlov van Engelenhoven, Wil Heeffer en Jantine Winter.

Voor wie?

De cursus is voor een ieder die belangstelling heeft in persoonlijke en maatschappelijke ontwikkelingen die samenhang kunnen bevorderen. Het delen van macht en kennis om onrechtvaardige verhoudingen te overwinnen, is daartoe een belangrijke strategie. Wij verkennen deze strategie gezamenlijk in denken en doen om kennisrechtvaardigheid te kunnen bevorderen. Voor het volgen van een cursus bij de ISVW is geen voorkennis vereist.

Wat leer je?

Je leert op verschillende manieren om vormen van kennisonrechtvaardigheid te herkennen en kritisch te bezien. Dit met het oog op een herstel van gelijkwaardigheid van kennis van mens, samenleving en natuur. Je gaat participerend leren, waarbij de eigen inbreng van ervaring en gezamenlijke reflectie daarop een rode draad door de week heen is.

Programma

Dag 1: Verkenning                                                                                                                              
Welke praktijken in denken en doen die kennisonrechtvaardigheid inhouden, spelen er zoal en hoe dragen collectieve denkbeelden daaraan bij? Verschillende vormen van kennisonrechtvaardigheid kunnen onderscheiden worden, zoals getuigenisonrechtvaardigheid, hermeneutische en distributieve onrechtvaardigheid. In de middag en avond bespreken we naar aanleiding van concrete casussen en een film onze eigen ervaring van en visie op kennisonrechtvaardigheid.

Dag 2: Kennisonrecht vanwege westers dominant denken
Boaventura de Sousa Santos en andere filosofen beschrijven verschillende manifestatievormen van cognitieve kennisonrechtvaardigheid, met name in relatie tot de ‘Global South’. Ook Frantz Fanon, als filosoof met ongekende actualiteitswaarde, houdt ons wat dit aangaat een spiegel voor. Dat betekent tegelijk een kritische en open blik op kennisverhoudingen binnen ons eigen land, inclusief het Caraïbisch deel ervan. Diversiteit aan opvattingen over gezondheid en genezing of religie maken hiervan deel uit.

Jantine Winter voert ons mee naar andere kennisvormen, waarin natuur, plaatsen en dromen meedoen. Vergeten filosofen zijn hierbij gidsen. Dromen bevatten kennis die we niet altijd als zodanig erkennen. De methode Social Dreaming maakt ons duidelijk dat door het delen van dromen, dagdromen, associaties en gevoelens op een laagdrempelige manier een dialoog ontstaat waarin deelnemers thema’s die vaak onder de oppervlakte blijven, bespreekbaar kunnen maken.

Dag 3:  Meervoudige identiteit                                                                                                                   
We onderzoeken de samenhang tussen kennisonrechtvaardigheid en identiteit aan de hand van  ‘meervoudige identiteit’, een typering van de Ghanese filosoof Kwame Appiah. Welke denk- en handelingsruimte geeft ‘meervoudige identiteit’ ons en hoe kunnen machtsstructuren m.b.t. kennis doorbroken worden door het erkennen hiervan? Voor Frantz Fanon is op een andere manier ‘meervoudige identiteit’ een levensthema. Waar we eerder de focus op de ontmenselijkte gevolgen van racisme kozen, kiezen we nu voor passages uit Zwarte huid, witte maskers die wegen openen die ons uit vormen van uitsluiting kunnen bevrijden. Gerlov Engelenhoven geeft een seminar over het voor en tegen van activistische stilte. Kennis is ook in stilte aanwezig. Hoe kunnen we daarnaar luisteren en wat is de politieke potentie van zwijgen?

Dag 4:  Participatieve kennisonrechtvaardigheid
Het begrip participatieve kennisonrechtvaardigheid wordt o.a. gebruikt door Tineke Abma als degenen op wie het onderzoek betrekking heeft (vaak patiënten) niet dezelfde status krijgen als degenen die het onderzoek doen. Wat betekent dit voor beide kanten van deze disbalans en hoe kan het anders?

Dag 5: Borgen van nieuwe kennis en ervaring                                                                                           
We reflecteren met elkaar op de nieuwe kennis die we hebben opgedaan, in inzicht en opbrengst van ervaring en sluiten op deze manier de cursusweek af.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 31 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan deze cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar het verdient wel aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zult dan meer uit de cursus kunnen halen.

Data

Maandag 6 juli t/m vrijdag 10 juli 2026

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met een afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 1.074,18 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.337,53 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt). (uitverkocht)

Arrangement 3: € 1.384,09 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt). (uitverkocht)

Arrangement 4: € 1.419,05 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting?
– Meld je hier aan als lid van de Vrienden van de ISVW en krijg de mogelijkheid om een Goldcard aan te schaffen waarmee je hoge kortingen op ISVW-cursussen ontvangt
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor korting vanuit het Vriendenfonds

Wil je het mogelijk maken dat ook mensen met een smalle beurs ISVW-cursussen kunnen volgen? Doneer dan hier aan het Vriendenfonds.

Docenten

Renate Schepen

Renate Schepen is intercultureel filosoof. Zij heeft zich verdiept in filosofieën uit verschillende werelddelen en hoe deze zich tot elkaar verhouden. Ze is gepromoveerd op het thema ‘interculturele filosofie en kennisrechtvaardigheid’ en organiseert dialogen en masterclasses gericht op het samenbrengen van mensen vanuit een diversiteit (sociale achtergrond, leeftijd, cultuur, discipline etc.) Daarnaast ontwikkelt ze nieuwe contextgevoelige lesvormen en is ze oprichter van de School van Stille stemmen (schoolvanstillestemmen.nl).

Henk Haenen

Henk Haenen studeerde in Amsterdam geschiedenis en filosofie en promoveerde in 2006 op 'Afrikaans denken: ontmoeting, dialoog en frictie. Een filosofisch onderzoek'. In 2016 publiceerde hij 'Ubuntu en Nelson Mandela. Afrikaanse filosofie van verzoening.'

Jantine Winter

Jantine Winter is bosgids en begeleider van 'social dreaming'. Ze enthousiasmeert en ondersteunt mensen vanuit spiritualiteit. Tot 2023 werkte ze in de zorg als manager en autismedeskundige.

Gerlov van Engelenhoven

Gerlov van Engelenhoven is universitair docent aan het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS). Zijn meest recentste boek is getiteld 'Postcolonial Memory in the Netherlands: Meaningful Voices, Meaningful Silences'. Van 2024 tot 2028 leidt hij een onderzoeksproject genaamd 'Listening to Silence: Silence as Empowerment in Contemporary Dutch Postcolonial Memory', waarin hij dekoloniale...

Wil Heeffer

Wil Heeffer studeerde filosofie in Tilburg, Amsterdam en Rotterdam. Hij volgde colleges bij Jürgen Habermas en Richard Bernstein aan het Inter-University Centre of Postgraduate Studies in Dubrovnik. Verdere expertise ontwikkelde hij via colleges van Enrique Dussel, de Argentijns-Mexicaanse grondlegger van de bevrijdingsfilosofie, en Heinz Kimmerle, de grondlegger van de interculturele filosofie in Nederland. In Cuba werkte hij mee aan conferenties over het werk van José Martí.