Basiscursus Macht en onmacht | De Ander

Praktische wijsheid in de Griekse tragedies

‘Overal zijn de gevaren, maar niets is zo gevaarlijk als de mens,’ schreef Sofokles in zijn tragedie Antigone. De mens vormt door zijn mateloos streven niet alleen de grootste bedreiging voor zijn omgeving, maar ook voor zichzelf. Dit observeerde de tragediedichter 2500 jaar geleden al en is actueler dan ooit. In deze basiscursus verdiepen we ons in de meesterwerken van de klassieke oudheid vanuit verschillende hedendaagse morele dilemma’s, die steeds vaker gaan over omgaan met onmacht en onzekerheid. Centraal staan de Oresteia en Prometheus van Aischylos; Oidipous, Antigone en Philoctetes van Sofokles en de Bacchanten en Medea van Euripides. Deze oerteksten leren ons hoe te leven tussen vrijheid en noodlot. Daarnaast zullen we ook kennismaken met de doorwerking van de Griekse tragedies in hedendaagse literatuur, opera en toneel en is er ruimte voor zelfreflectie en gesprek.

Met Moïra Müller en gastdocenten Alexander Reeuwijk, Victor Müller, Norbert Peeters, Erik Boers, Benjamin Rous en Michiel Baas.

De weekenden van de basiscursus zijn ook los te volgen.

Voor wie?

De basiscursus is geschikt voor iedereen die zich meer wil verdiepen in de Griekse Oudheid en kennis wil vergaren over de doorwerking van de tragedies in het heden én in zichzelf. De cursus is voor iedereen toegankelijk, filosofische voorkennis is niet vereist.

Wat leer je?

Aan het eind van deze basiscursus zal je je meer thuis voelen in de immense wereld van de Griekse mythen en tragedies. Je hebt dan:
– inzicht in onze eigen wijsheid, vrijmoedigheid en overmoed
– kennis van originele bronnen van de Griekse mythen
– kennis van de sociaalhistorische context en filosofische concepten inherent aan de tragedies
– inzicht in de praktische wijsheid van de Griekse tragedies
– handvatten om tragedies en andere teksten uit de klassieke oudheid op een inspirerende manier te lezen
– kennis over de doorwerking van Griekse tragedies in hedendaagse literatuur en moderne opera
– inzicht in de actualiteit van de tragedies en de eeuwig terugkerende thema’s en morele dilemma’s

Programma

Weekend 6: De Ander

20-21 juni 2026

In dit afsluitende weekend staan twee wonderschone en confronterende tragedies van Euripides centraal: Medea en de Bacchanten. Aan de hand van hoorcolleges en het lezen en bespreken van teksten zullen we in de hoofden van de hoofdpersonages proberen te kruipen, niet alleen om een moordende moeder en een mens verslindende god te begrijpen, maar ook om dieper in te gaan op het vraagstuk over de relatie tussen de Ander en ik. In het practicum zullen we ons bezighouden met meerstemmige identiteit. De God Dionysos brengt ons ook bij de mysteriën van Eleusis en het orfisme.

In de gastlezing staat een introductie tot de belangrijkste ideeën binnen het hindoeïsme centraal. Aan de hand van verhalen en personages uit de Mahabharata en de Bhagavad Gita bespreekt Michiel Baas kernbegrippen als atma (ziel of zelf) en dharma (plicht, orde en ethiek), en laat hij zien hoe deze ideeën tot op de dag van vandaag doorwerken in het dagelijks leven en denken in India. Daarnaast verkent de lezing de raakvlakken tussen Indiase en Griekse filosofie, met bijzondere aandacht voor overeenkomsten met de stoïcijnse traditie en mogelijke wederzijdse invloeden tussen beide intellectuele werelden.

Werkvormen

Het weekend is thematisch georganiseerd en bestaan uit kennisoverdracht en het verwerken en actualiseren van de verkregen inzichten. Specifiek maken we gebruik van de volgende werkvormen:
– Hoorcolleges
– Close-reading van teksten
– Practicums voor reflectie en gesprek
– Socratisch dialoog
– Literair café met interviews
– Gastcolleges met muziek en filmfragmenten

Studiebelasting en lesmateriaal

Elk afzonderlijk weekend van deze cursus bevat 9 contacturen. Het is optioneel om je te verdiepen en de tragedies zelfstandig te lezen, maar dit is zeker niet verplicht voor het volgen van de reeks weekenden.

Het lesmateriaal is inbegrepen. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan de cursus.

Deelnemers die de complete tragedie en/ andere originele bronnen willen lezen kunnen, geheel vrijwillig, kiezen uit de volgende werken, die zelf dienen te worden aangeschaft:

• Hesiodos, Werken en Dagen, vertaald door dr. W. Kassies, Dimensie, Leiden (1989)
• Hesiodos, Alle Goden!, vertaald door R. Blankenborg, Damon, Eindhoven (2018)
• Homeros, Ilias en Odyssee, vertaald door M.A. Schwartz, Athenaeum, Amsterdam (2012) (De boeken kunnen ook in andere uitgaven gelezen worden.)
• Aischylos, Het verhaal van Orestes, vertaald door G.Koolschijn, Athenaeum, Amsterdam (1995)
• Aischylos, Prometheus, vertaald door G. Komrij, Prometheus, Amsterdam (1992)
• Sofokles, Oidipous, Antigone, vertaald door G. Koolschijn, Athenaeum, Amsterdam (2014)
• Euripides, Medea, Bakchanten, vertaald door G. Koolschijn, Athenaeum, Amsterdam (2010)
• Aristofanes, Kikkers, vertaald door M. d’Hane-Scheltema, Athenaeum, Amsterdam (1995)
• Seneca, Medea, vertaald door P. Schrijvers, Historische uitgeverij, Groningen (2013)

Data

Zaterdag 20 en zondag 21 juni 2026

Zaterdag van 10.30 uur tot zondag 12.30 uur met afsluitende lunch.

Arrangementen

Arrangement 1: € 393,00 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 473,12 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 490,55 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 499,29 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting?
– Meld je hier aan als lid van de Vrienden van de ISVW en krijg de mogelijkheid om een Goldcard aan te schaffen waarmee je hoge kortingen op ISVW-cursussen ontvangt
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting
– Kijk hier of je in aanmerking komt voor korting vanuit het Vriendenfonds

Wil je het mogelijk maken dat ook mensen met een smalle beurs ISVW-cursussen kunnen volgen? Doneer dan hier aan het Vriendenfonds.

Docenten

Moïra Müller

Moïra Müller is gepromoveerd filosofe in de Griekse Oudheid en is een veelgevraagd spreker. Ze geeft les als gastdocent aan verschillende universiteiten, filosofische instituten en leiderschapsorganisaties. In al haar werkzaamheden is het uitgangspunt de gezamenlijke zoektocht naar de actualiteit van de Griekse filosofie en poëzie. Regelmatig publiceert ze artikelen over de thema’s zoals noodlot en vrijheid, duivelse dilemma’s en morele besluitvorming.Müller studeerde filosofie en klassieke studies aan de Universiteit van Barcelona en is gepromoveerd op het thema vrijheid en noodlot in de Griekse tragedies.

Michiel Baas

Michiel Baas is antropoloog, schrijver en docent, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde op onderzoek naar migratie, mobiliteit en de opkomst van nieuwe middenklassen in India. In zijn werk combineert hij etnografisch veldwerk met bredere vragen over globalisering, technologie en koloniale geschiedenis. Daarnaast heeft hij een bijzondere interesse in hindoeïsme, Indiase mythologie en literatuur. In 2025 was hij hoofdcurator van het Alliance Literary Festival in Bangalore, waar meer dan honderd schrijvers uit binnen- en buitenland samenkwamen. Momenteel werkt hij aan een publieksboek over de wereldgeschiedenis van het Nederlandse kolonialisme en de rol van de VOC daarin.