Grote denkers | Basisjaar westerse filosofie

De nieuwste filosofie-opleiding aan de ISVW

Waarom raken filosofen na meer dan 2500 jaar nog steeds niet uitgepraat over Plato? Hoe zat het volgens Hobbes nu precies met het sociaal contract? En kenden de middeleeuwen ook al radicale feministen? Deze en vele andere vragen komen aan bod in het eerste jaar van de opleiding Grote denkers, de nieuwe filosofie-opleiding van de ISVW. In dit jaar maak je gedurende acht weekenden kennis met de grote denkers uit de geschiedenis van de westerse filosofie, van de oude Grieken tot aan de negentiende eeuw. Je leert over de debatten die de westerse denktradities gevormd hebben, en je leert hoe die vraagstukken doorwerken in het heden. En daarmee worden ook je eigen manieren van denken uitgedaagd.

De opleiding Grote denkers beslaat in totaal drie jaar. In het tweede jaar staan de niet-westerse denktradities centraal, het derde jaar is gewijd aan de twintigste-eeuwse en de hedendaagse filosofie. Elk jaar is weer opgedeeld in twee modules, die ook afzonderlijk te volgen zijn. Instromen in de opleiding is elk jaar mogelijk, voorkennis is dan ook geen vereiste. Heb je alle modules gevolgd, dan kun je de opleiding voltooien door middel van een afsluitende onderzoeksopdracht.

Let op: de twee modules van dit basisjaar kunnen los van elkaar worden gevolgd. De weekenden binnen die modules kunnen NIET los van elkaar worden gevolgd.

Met Frans de Haas, Paul van Tongeren, Michiel Buis, Joyce Pijnenburg, Han van Ruler, Marthe Kerkwijk en Jabik Veenbaas. De cursuscoördinator is Peter Huijzer.

Voor wie?

Deze opleiding is geschikt voor iedereen die meer wil weten over de geschiedenis van de filosofie en over de doorwerking van de ideeëngeschiedenis in het heden. De cursus is voor iedereen toegankelijk, filosofische voorkennis is geen vereiste.

Wat leer je?

– Je verdiept je in de ideeën van de belangrijkste denkers uit de geschiedenis van de westerse filosofie, en je leert hoe die zich tot elkaar verhouden

– Je krijgt inzicht in de historische context, het ontstaan en de ontwikkeling van filosofische ideeën

– Je leert gangbare opvattingen uit heden en verleden kritisch tegen het licht te houden

– Je krijgt handvatten aangereikt om zelfstandig filosofische teksten te kunnen lezen en interpreteren

– Je leert om (soms zeer abstracte) filosofische debatten te relateren aan je eigen ervaringen

– Je leert filosofische ideeën toe te passen op actuele maatschappelijke discussies, en deze discussies daarmee op een dieper niveau te analyseren

Programma

Module 1: Antieke & middeleeuwse filosofie

Plato en het Griekse denken

19 en 20 september 2026
Plato’s dialogen inspireren nog altijd vele denkers en schrijvers. Centraal staat daarin steeds de figuur van Socrates, die al onze zekerheden bevraagt en ons uitnodigt om ons open te stellen voor het ware, het goede en het schone. Docent: Frans de Haas.

Aristoteles

31 oktober en 1 november 2026
‘De filosoof’ was eeuwenlang een synoniem voor Aristoteles. Zijn denken fundeerde vele disciplines: van logica, metafysica en natuurwetenschap tot aan poëtica, ethiek en politieke theorie. Docent: Paul van Tongeren.

De Stoa en andere Hellenistische scholen

5 en 6 december 2026
Na meer dan twee millennia beleven de stoïcijnen een ongekende revival. Welke spirituele lifehacks hebben zij ons te bieden? En hoe verhouden die zich tot de levenslessen van hun tijdgenoten, zoals de epicuristen en de sceptici? Docent: Michiel Buis.

De grote andersdenkers: feminisme, platonisme en mystiek

9 en 10 januari 2027
De late middeleeuwen waren niet alleen een tijd van scholastische disputen, maar kenden ook veel ‘andersdenkers’: denkers die de heersende opvattingen in twijfel trokken, zoals Christine de Pizan, Marsilio Ficino en Tullia d’Aragona. Wat hebben zij ons vandaag nog te vertellen? Docent: Joyce Pijnenburg.

Module 2: Moderne filosofie

Descartes & Spinoza

27 en 28 februari 2027
René Descartes vormt voor velen het beginpunt van het moderne westerse denken, omdat hij niet God, maar het denkende subject centraal stelt. Maar volgens Baruch de Spinoza ging Descartes daarin nog lang niet ver genoeg. Docent: Han van Ruler.

Hobbes, Locke & Rousseau

20 en 21 maart 2027
Met hun theorieën over het sociaal contract gelden Thomas Hobbes, John Locke en Jean-Jacques Rousseau als grondleggers van de moderne politieke filosofie. Maar wat is dat sociaal contract precies, en waarom zijn we daar nu wel of niet aan gebonden? Docent: Marthe Kerkwijk.

Kant en de verlichting

17 en 18 april 2027
De filosofie van Immanuel Kant vormt een imposant bouwwerk. De rede, aldus Kants eigen metafoor, is daarvan de strenge architect, de vrijheid moet de hoogste sluitsteen vormen. Hier bereikt het verlichtingsdenken zijn hoogtepunt. Docent: Jabik Veenbaas.

Kierkegaard en Nietzsche

22 en 23 mei 2027
Søren Kierkegaard en Friedrich Nietzsche zijn de wegbereiders van de existentiefilosofie. Beiden denken na over de verhouding tussen individu en maatschappij, en stellen de vraag hoe je daarin jezelf trouw kunt blijven. Docent: Paul van Tongeren.

Studiebelasting en lesmateriaal

Het basisjaar westerse filosofie bevat 72 contacturen, oftewel 9 contacturen per weekend. Deelnemers kunnen zich op de cursusweekenden voorbereiden door alvast zelfstandig bepaalde readerteksten te lezen; dit is echter niet verplicht.

Heb je beide modules gevolgd, dan ontvang je een certificaat als bewijs van deelname. Om het certificaat te ontvangen mag je maximaal één weekend per module afwezig zijn.

Het lesmateriaal is bij de opleiding inbegrepen. Op de eerste dag van elke module wordt een reader ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze digitale leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan de module.

Voor wie zich zelfstandig verder in de behandelde stof wil verdiepen, delen we op deze digitale leeromgeving ook aanvullend materiaal, zoals een literatuurlijst en kijk- of luistertips.

De cursusweekenden bestaan overwegend uit hoorcolleges door ervaren docenten. Daarnaast is ruimte voor het lezen van primaire filosofische teksten en voor verschillende gespreksvormen.

Data

Module 1

Zaterdag 19 en zondag 20 september 2026
Zaterdag 31 oktober en zondag 1 november 2026
Zaterdag 5 en zondag 6 december 2026
Zaterdag 9 en zondag 10 januari 2027

Module 2

Zaterdag 27 en zondag 28 februari 2027
Zaterdag 20 en zondag 21 maart 2027
Zaterdag 17 en zondag 18 april 2027
Zaterdag 22 en zondag 23 mei 2027

Zaterdag van 10.30 uur tot zondag 12.30 uur met afsluitende lunch.

Docenten

Peter Huijzer

Peter Huijzer is redacteur bij de ISVW en werkt daarnaast als literair vertaler en filosofiedocent. Hij studeerde filosofie in Amsterdam, Parijs en Freiburg en vertaalde o.a. werk van Ludwig Wittgenstein, Emil Cioran en Karl Marx.

Frans de Haas

Frans de Haas is Hoogleraar Antieke en Middeleeuwse Wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden.

Paul van Tongeren

Paul van Tongeren is emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit Nijmegen en was van 2021 tot medio 2023 Denker des Vaderlands. Hij heeft zich decennialang ingezet voor publieksfilosofie en schreef veelvuldig over Nietzsche, Aristoteles en Kierkegaard.

Michiel Buis

Dr. Michiel Buis is gepromoveerd op de relatie tussen hedendaags en klassieke stoïcisme. In 2025 verscheen zijn boek 'De stoïcijnse school' bij uitgeverij Noordboek (co-auteur Dennis de Gruijter). Op 29 oktober 2026 zal 'Onvolmaakt leven: Seneca's tragedies en het stoïcijnse denken' uitkomen bij uitgeverij Boom, een persoonlijke zoektocht in het stoïcisme aan de hand van Seneca's tragedies.

Joyce Pijnenburg

Joyce Pijnenburg is als cultuur- en religiewetenschapper gespecialiseerd in de geschiedenis van mystieke filosofie in Europa en haar koloniën, filosofie van de Renaissance en filosofie door vrouwen en feministen. Ze werkt momenteel aan academische stukken over Giordano Bruno en Tullia d'Aragona en schreef voor ISVW-uitgevers 'Pen, bed, en habijt: Drie vrouwen over gender, seks en redelijkheid'.

Han van Ruler

Prof. dr. Han van Ruler is professor Intellectuele Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en vice-decaan van de Erasmus School of Philosophy (ESPhil). Hij is gespecialiseerd in de geschiedenis van filosofie, theologie en wetenschap in de zestiende en zeventiende eeuw (Erasmus, Descartes) en heeft diverse edities van vroegmoderne teksten geredigeerd en uitgegeven in het Nederlands en het Engels (Geulincx, Spinoza, Leibniz). Sinds 2020 geeft hij in Rotterdam leiding aan het NWO-onderzoeksproject Decoding Descartes.

Marthe Kerkwijk

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de Internationale School voor Wijsbegeerte. Ze studeerde aan de Universiteiten van Amsterdam en Londen, waar ze zich specialiseerde in sociale en politieke filosofie. Ze schrijft geregeld voor iFilosofie en Trouw. Bij ISVW Uitgevers verscheen een door haar hertaalde en ingeleide collectie essays van rechtsfilosoof Clara Wichmann: 'Het recht tot straffen hebben we niet' (2023). En in 2024 verscheen bij ISVW Uitgevers haar eigen boek 'Bevallen van een jackfruit' over het bewaren van je autonomie tijdens een zwangerschap.

Jabik Veenbaas

Jabik Veenbaas is dichter, schrijver, filosoof en vertaler. Hij schreef verschillende boeken op cultuurfilosofisch terrein. In 2013 verscheen van hem 'De Verlichting als kraamkamer', waarvoor hij een nominatie ontving voor de Socrates Wisselbeker, en in 2021 'Odysseus’ onvoltooide reis', een intrigerend boek over de ontwikkeling van de figuur Odysseus in de wereldliteratuur. Begin 2025 publiceerde hij 'Meer dan mooie woorden. De moderne roman als levensgids', een werk over de verbindende thema’s in de grote romans uit de laatste honderd jaar.