Door: Omar Chamnaoui
Er spelen op dit moment, 10 september 2024, humanitaire crises in Congo, Soedan, Afghanistan, Somalië, Jemen, Syrië, Oekraïne, Burkina Faso, Kameroen, Tibet, Gaza, Niger, Ethiopië, Venezuela, Haïti, Mali, Myanmar en de Centraal Afrikaanse Republiek. Veel van de mensen die dit lezen zullen hooguit over drie van deze situaties hebben gehoord. Hoe komt dit?
We houden ons als mensen vooral bezig met onze persoonlijke vrede, wat daarbuiten gebeurt is voor ons niet heel belangrijk. Sterker nog, we willen dat er niemand binnenkomt die ons mogelijk kan storen. We steken met z’n allen grote middelvingers op naar de buitenwereld met ons huidige migratie- en klimaatbeleid. Dit past perfect bij het streven naar een zorgeloos leven. Alleen vraag ik mij af: is dit zorgeloze leven wel wenselijk als wij anderen daardoor laten lijden? Maken wij het misschien onmogelijk voor deze anderen om dit zorgeloos leven te bereiken?
Uitbuiting
Als we kijken naar hoe wenselijk een zorgeloos leven zou zijn, mogen we niet negeren wat voor effect dit leven kan hebben op anderen. Ik denk dat er geen betere manier is om dit te onderzoeken dan door te kijken naar de zorgen die we in het verleden hadden en hoe we hier van af zijn gekomen. Zo kunnen we voorspellen hoe het eruit gaat zien als we meer zorgen gaan verwijderen in de toekomst en kunnen we goed weten of een zorgeloos leven onrechtvaardig is en daardoor ook onwenselijk.
Wat je dan ziet is dat onze vroegere zorgen helemaal niet verwijderd zijn, maar verplaatst. We hebben geen slechte werkomstandigheden vanuit fabrieksarbeid meer omdat we dit werk naar derde wereldlanden hebben verplaatst. We hoeven ons geen zorgen te maken over voedsel omdat we andere landen laten verhongeren. We hebben zoveel vrije tijd vanwege de welvaart die we verkregen uit het koloniale verleden.
Zelfs tegenwoordig zijn we met dit soort acties bezig: om de klimaatcrisis op te lossen bijvoorbeeld, zijn we kobalt aan het halen via slavenarbeid in Congo, om onze elektrische auto’s batterijen te geven. Als in het verleden en heden onze zorgen werden opgelost door ze in derdewereldlanden te dumpen, kunnen we toch niet beweren dat het in de toekomst anders gaat zijn?
Misschien denk je dan: ‘Dit is toch de schuld van die landen zelf.’ Deze uitspraak zou echter flink tekort schieten. Je kunt misschien bewijzen dat het de schuld is van de bewoners van deze landen honderden jaren geleden, maar het kan zeker niet de schuld zijn van de mensen die daar nu geboren worden. Deze mensen hebben helemaal niet voor hun positie gekozen. Sterker nog, jij hebt zelf ook niet gekozen om geboren te worden in jouw positie. Waarom moet de ander dan gestraft worden en mag jij beloond worden?
Tot nu toe lijkt het niet alleen onwenselijk voor westerse landen om te streven naar een zorgeloos leven omdat we hiermee anderen veel pijn doen, het is ook nog eens onmogelijk voor niet-westerse landen om een zorgeloos leven te bereiken. Die landen missen namelijk de voordelen van uitbuiting waar westerse landen van aan het genieten zijn. Een kleine groep mensen in niet-westerse landen is hier een uitzondering op, hierover later meer. Een logische vervolgvraag is dan: kan een niet-westers persoon dit misschien bereiken als ze zich in een westers land bevinden?
De witte blik
Ik heb tot nu toe het volgende geconcludeerd: een zorgeloos leven is mogelijk, maar onwenselijk voor westerse landen, en onmogelijk voor niet-westerse mensen in niet-westerse landen. Wat ik nu ga onderzoeken is: is een zorgeloos leven mogelijk voor een niet-westers persoon die in een westers land woont? Zou dit dan misschien wel wenselijk zijn?
Het is dan logisch om te beginnen met duidelijk maken dat een etnische minderheid in een wit land voornamelijk omringd is door witte mensen, zeker als zij economisch zorgeloos wil leven. Daarom voelt het voor een etnische minderheid alsof zij anders bekeken wordt door witte mensen vanwege haar etniciteit. Als je ooit op vakantie bent geweest in het buitenland kun je dit misschien herkennen. De filosoof Frantz Fanon noemt dit fenomeen: ‘de witte blik’, maar wat houdt dit in?
Fanon zegt dat wanneer een wit persoon iets fout doet, de schuld dan vooral bij individuele zaken wordt gelegd (opvoeding, psychische problemen etc). Wanneer iemand uit een minderheidsgroep echter iets fout doet, wordt de schuld bij de hele groep gelegd. Om een voorbeeld te geven: na 9/11 was er een gigantische toename van haatmisdaden tegen moslims. Zelfs in nu wordt de uitspraak ‘Allahu Akbar’ nog steeds geassocieerd met terrorisme. Moslims worden dus gestraft voor iets dat zij niet eens zelf gedaan hebben.
Trouwens, voor wie wil zeggen: ‘Dit is niet waar, er wordt hier helemaal niet gediscrimineerd’, benadrukt Fanon dat het niet gaat om dat er in witte landen per se gediscrimineerd wordt, het gaat om hoe het leven van een etnische minderheid psychologisch fundamenteel anders is omdat zij anders bekeken wordt. Veel Arabieren durven bijvoorbeeld niet hun moedertaal te spreken in een vliegtuig uit angst dat ze dan weggestuurd worden omdat ze voor terroristen zouden worden aangezien, terwijl de VS sinds 2000 meer terroristische daden hebben gepleegd dan alle Midden-Oosterse landen samen. Ook al wordt je waarschijnlijk niet echt gearresteerd als je Arabisch spreekt, de psychologische angst die Arabieren voelen is volgens Fanon wel echt.
Een etnische minderheid in een wit land vertegenwoordigt dus in alles wat zij doet haar hele ‘ras’, waardoor zij constant bezig is zich zorgen te maken of zij niks verkeerds aan het doen is. Hoewel Fanon daar stopt, denk ik dat we nog niet klaar zijn. Ook als iemand uit een minderheidsgroep zelf niks fout doet, zal zij zich zorgen maken over anderen uit die groep die slecht gedrag vertonen, omdat zij nu ook door de misdadiger vertegenwoordigd wordt op een verkeerde manier. Dit zien we ook bij echte gebeurtenissen terug. Toen de moordpoging op Trump voor het eerst op het nieuws kwam zat elke minderheidsgroep angstig af te wachten voor de onthulling van de etniciteit van de schutter, omdat dat zou bepalen welke van hun groepen de sjaak gaat zijn. Dit zijn dingen waar witte mensen nooit bij stil hoeven te staan.
Hoewel ik dus concludeer dat het voor een niet-westers persoon in een westers land onmogelijk is om zorgeloos te leven vanwege de witte blik, vraag je je misschien af: wat nou als het wel mogelijk is? Ik had immers verteld over een kleine groep niet-westerse mensen in niet-westerse landen waarvoor het misschien wel mogelijk is
Zelfs wanneer het mogelijk zou zijn, is dit voor niet-westerse mensen onwenselijk, omdat zij op een versterkte versie van het probleem van uitbuiting zullen vastlopen. Wanneer iemand vanuit de derde wereld verhuist naar een wit land om daar zorgeloos te leven, is zijn toekomstige zorgeloze leven dus alleen gebouwd dankzij het lijden van zijn eigen volk. Hij doet dus niet zomaar andere mensen pijn, hij doet zijn eigen mensen pijn, zijn broeders en zusters die in zijn thuisland verhongeren. Geen mens zou toch zo willen leven?
En nu?
In hoeverre is een zorgeloos leven wenselijk? De conclusie waar ik op ben gekomen, is als volgt: Voor westerse mensen is het wel mogelijk, maar niet wenselijk omdat ze dit behalen door anderen te laten lijden, externe effecten die je niet mag negeren. Voor niet-westerse mensen is het zowel niet mogelijk als niet wenselijk. Zij kunnen dit niet behalen vanwege het feit dat zij uitgebuit worden, zelfs als zij naar een westers land gaan, krijgen zij zorgen vanwege de witte blik. Zelfs als het voor niet-westerse mensen mogelijk zou zijn, is het onwenselijk omdat ze dan leven van de uitbuiting van hun eigen mensen.
Hoe gaan we dan verder? Het begint bij onszelf. Onze basisprincipes moeten veranderen. We moeten af van het idee dat wij de winnaars zijn en zij de verliezers. Integendeel, we moeten als mensheid helemaal klaar zijn met dit soort nulsomspellen gebaseerd op winnen en verliezen. Het spel dat wij moeten gaan spelen, moet er een zijn gebaseerd op langdurigheid en wederkeer. Een spel dat we voor eeuwig kunnen spelen. Een spel waar niemand wint totdat we allemaal winnen.
Dus kom in actie! Doe wat vrijwilligerswerk, doneer een paar euro’s aan Unicef of beslis dat je geen kleding meer bestelt van Shein. In een wereld vol woorden, speeches en beloften moet je beseffen dat je daden het duidelijkst spreken. Misschien dat zorgen dan vanzelf wat lichter gaan wegen.