Dennis de Gruijter doceert al een aantal jaar bij de ISVW de Stoïcijnse Week en sinds 2025 ook de leergang Stoïcijns coachen, samen met Arthur Matien. Met zijn bedrijf De Stoïcijnse School coacht en traint hij mensen die zich laten inspireren door het stoïcijnse gedachtegoed. Daar is zoveel vraag naar, dat Dennis zijn baan als filosofiedocent op een middelbare school heeft opgezegd om zich volledig te kunnen wijden aan het coachen op stoïcijnse grondslag. Hij schreef samen met Michiel Buis het boek De stoïcijnse school (Noordboek, 2025), dat verschillende keren herdrukt is, en host De stoïcijnse podcast. Marthe Kerkwijk vraagt hem naar zijn verhaal.
Hoe kwam je in aanraking met de stoïcijnen?
Tijdens mijn opleiding tot filosofiedocent kwam ik in aanraking met het stoïcijnse gedachtegoed. Ik werkte toen in een boekhandel en daar lag ergens een exemplaar van Epictetus’ Zakboekje. Dat heb ik toen geleend en nooit meer teruggebracht. Gejat eigenlijk. Dat zou Epictetus natuurlijk helemaal niet goedkeuren! Afijn, ik ging dat lezen, en in eerste instantie vond ik het niks. Ik voelde weerstand tegen het herhaalde beroep op een god en het universum. Veel te zweverig voor mij.
Later las ik de moderne stoïcijnen, die de hedendaagse populariteit van het stoïcijnse gedachtegoed een impuls hebben gegeven, zoals Bill Irvine en Ryan Holiday. Die pakten het heel anders aan, veel instrumenteler. Ze kwamen met concrete technieken, zoals de negatieve visualisatie, waarbij je probeert een situatie waar je bang voor bent je levendig voor te stellen. Zo kun je alvast kunt oefenen met het bewaren van je gemoedsrust. Of de dichotomie van controle, een scherp onderscheid maken tussen de zaken waar je controle over hebt en zaken waar je geen controle over hebt. Dat was veel begrijpelijker. Ik was inmiddels docent filosofie in het voortgezet onderwijs en gebruikte die technieken bij het mentoren van leerlingen. Dat werkte gewoon heel goed.
Je kon die stoïcijnse technieken dus al gelijk inzetten om leerlingen te helpen. Wanneer besloot je dat je ook andere mensen wilde helpen met het stoïcijnse gedachtegoed?
Dat gebeurde eigenlijk pas nadat ik had ervaren dat het ook voor mij persoonlijk iets betekende. Naast mijn baan als filosofiedocent had ik een praktijk als socratisch coach. Dat was leuk, je helpt mensen dan hun oordelen uit te stellen en je stuurt hun denken zo min mogelijk. Het denken kan alle kanten op, dat staat in principe open. Maar ik kreeg te maken met depressies, en toen voldeed dat voor mij niet meer, die radicale openheid. Ik zocht een levensfilosofie die groter was dan ik en mijn gedachten. Daar schoten de meeste moderne stoïcijnen voor mij ook tekort. Ik zocht meer verdieping dan alleen wat technieken om met concrete moeilijkheden om te gaan.
Dus toen greep ik toch weer terug op de klassieke teksten. Dat beroep op de natuur en het universum dat me in eerste instantie irriteerde, trok me nu juist aan. Dat beantwoordde voor mij aan een existentiële vraag, want volgens de klassieke stoïcijnen is alles natuur, en de natuur heeft een betekenisvolle samenhang. Dat betekent dat alles in die natuur een eigen plek heeft, en vanuit die plek valt er iets te doen. De vraag wordt dan: wat staat mij te doen? Wat is mijn plek in het geheel? Vanuit die gedachte krijgen stoïcijnse oefeningen en technieken pas betekenis.
Toen ik ook in mijn coachingpraktijk deze gedachten en oefeningen ging toepassen, bleek dat enorm aan te slaan.
Inmiddels train je ook anderen om stoïcijns coach te worden. Er is nu een editie van de leergang Stoïcijns coachen geweest. Hoe kijk je daarop terug?
Het was mooi te zien hoe elke deelnemer een eigen actieve invulling vond van het stoïcisme. We gaan best diep in deze leergang, want om stoïcijns te kunnen coachen, moet je het eerst zelf doorleven. Het stoïcisme roept op tot aanvaarding van de wereld. Alle omstandigheden die je toegeworpen krijgt zijn in principe niet goed of verkeerd, het gaat er maar om wat jij ermee doet. Dat betekent natuurlijk niet dat je alles maar oké moet vinden en alles maar passief moet laten gebeuren. Het betekent juist dat je moet doen wat je te doen staat. Maar dat kun je alleen doen als je aanvaardt wat nu eenmaal het geval is. Iedereen heeft iets te aanvaarden, en dat hebben we echt zien gebeuren.
Wat ik ook erg mooi vond is dat sommige deelnemers al tijdens de leergang het stoïcisme gingen integreren in hun eigen praktijk. Een docent heeft bijvoorbeeld een handleiding geschreven over hoe hij zijn studenten op stoïcijnse wijze kan coachen in het onderwijs.
Welke ambities heb je nog voor de toekomst?
Ik wil binnen De Stoïcijnse School drie pijlers verder ontwikkelen: de stoïcijnse coach, die heb ik. Daarnaast de stoïcijnse leider en het stoïcijnse team. Ik heb hier al veel ideeën over en word steeds vaker gevraagd voor trainingen in organisaties, dus daar wil ik de komende tijd mijn aandacht aan besteden.
Heb je een tip?
Aanvaard alles, leg je nergens bij neer. Dat is inmiddels mijn motto geworden. Het stoïcisme is een actieve filosofie. Het gaat uiteindelijk om handelen vanuit deugd, moreel handelen. Als je je energie verspilt aan wensen dat de wereld anders is dan hij is, dan kun je die deugd niet ontwikkelen. Daarom is aanvaarden zo belangrijk voor de stoïcijnen. Pas als je de wereld aanvaard hebt, kun je doen wat je te doen staat en iets veranderen, in de wereld of in jezelf.
Een leestip?
De stoïcijnse school natuurlijk!
Favoriete denker?
Dan toch Seneca. Althans, die kan ik aanraden, want die is het meest toegankelijk.