Over Hannah Arendt

• Leefde van 1906 tot 1975 in Duitsland en de Verenigde Staten.
• Leerling van Heidegger en Jaspers.
• Bekend door haar denken over de ‘banaliteit van het kwaad’: het kwaad zoals nazi-kopstuk Eichmann deed onder het mom van het opvolgen van bevelen.

Beluister hier de audiofragmenten over Arendt.

De Duits-Amerikaanse filosoof Hannah Arendt werd in 1906 in Hannover geboren als dochter van welgestelde joodse ouders. Ze ging filosofie studeren, eerst bij Martin Heidegger en later bij Karl Jaspers. Toen het antisemitisme en nationaalsocialisme opkwamen in Duitsland, nam Arendt in Berlijn deel aan een Joodse verzetsgroep. In 1933 werd ze opgepakt en weer vrijgelaten, waarna ze naar Parijs vluchtte. Arendt trok vervolgens verder naar New York, waar ze bleef wonen tot aan haar dood in 1975.

Na de Tweede Wereldoorlog deed Arendt verslag van het proces tegen Adolf Eichmann, een van de grootste misdadigers tijdens de Holocaust. In dit werk muntte Arendt de beroemde term ‘de banaliteit van het kwaad’. Hierin zag ze een van de grotere bedreigingen voor de samenleving. Het kwaad komt vaak niet voort uit demonische bedoelingen, maar uit gedisciplineerd volgen van regels zonder nadenken, zonder moreel handelen of eigen verantwoordelijkheid te nemen. Haar filosofie benadrukt dus dat we onze vrijheid en verantwoordelijkheid niet mogen overlaten aan routine of autoriteit.

Politieke kwesties zijn veel te belangrijk om aan politici over te laten.

Met deze uitspraak bedoelt Hannah Arendt dat politiek en verantwoordelijkheid niet alleen iets is van professionele politici, maar van iedere burger. Ze benadrukt dat politieke kwesties – zoals wetten, vrijheid, rechtvaardigheid en de bescherming van mensenrechten – zo belangrijk zijn dat iedereen actief betrokken moet zijn.

Hannah Arendt onderscheidde verder drie kernactiviteiten van de mens: arbeiden, werken en handelen. Onder arbeid verstaat zij die activiteit die de mens gemeen heeft met de dieren en die gedicteerd wordt door de biologische noodzakelijkheid van productie en consumptie. In het werk worden duurzame producten, zoals gebruiksvoorwerpen, artistieke voorwerpen, gebouwen, monumenten, gefabriceerd. Zij vormen zijn menselijke, dat wil zeggen niet-natuurlijke, wereld. Handelen wordt niet voorgeschreven door de natuur (arbeid) en is ook geen eenzame aangelegenheid (werk), maar voltrekt zich in de publieke ruimte die mensen met elkaar kunnen vormen. In de sfeer van het handelen laten mensen aan elkaar zien wie zij zijn. In die sfeer is pas echt sprake van vrijheid.

Bekijk hier de andere filosofen en lees meer over het Filosofenpad.