Verdiepingstraject: Op leven en dood II

Gedurende de reeks bijeenkomsten van de Basiscursus Op leven en dood hebben we kennis gemaakt met de opvattingen van de filosofen in de Oudheid, de Middeleeuwen, de moderne tijd en onze tijd over leven en dood. In deze nieuwe reeks besteden we aandacht aan de opvattingen van een aantal andere hedendaagse filosofen (Derrida, Nancy, Arendt en Bloch) en van oosterse filosofen (Lao Zi, Boeddha en Dogen). Ook bespreken we weer een actuele kwestie, n.l. de beslissing om – op basis van door medische technologie beschikbaar gestelde kennis – het leven van een ongeborene wel/niet te beëindigen. Vanzelfsprekend is het ook weer mogelijk om een onderzoeksverslag te schrijven, te presenteren en te laten beoordelen.

De vier weekenden van dit verdiepingstraject kunnen, net als bij de basiscursus, afzonderlijk gevolgd worden. Voor het verdiepingstraject zal een certificaat worden uitgereikt aan de cursisten die minstens drie weekenden participeerden; er wordt voor dit traject geen essay geschreven.

Voor wie?

Deze verdiepende cursus is geschikt voor iedereen die de basiscursus Op leven en dood heeft gevolgd in 2017 of in 2018-19. De docenten gaan ervan uit dat alle deelnemers bekend zijn met de denkers en thema’s die in de basiscursus zijn besproken. Op leven en dood II is een vervolg op de basiscursus Op leven en dood. In het verdiepingstraject leggen we een focus op niet-westerse denkers, op actuele debatten en op de meest vernieuwende filosofen van onze tijd die over leven en dood hebben gedacht.

Literatuur en studiebelasting

Readerteksten vind je op de digitale leeromgeving van de ISVW. Daar heb je toegang toe zodra je je inschrijft. Totale studiebelasting per weekendvoorbereiding is ongeveer 16 uur. NB: ook voor het eerste weekend wordt ter voorbereiding literatuur opgegeven!

Programma

16-17 maart 2019

Terugblik, vooruitblik – en meer filosofen van de 20ste eeuw: Jacques Derrida en de deconstructie van leven en dood

We beginnen met een bespreking van het gedachtegoed van de Franse filosoof Jacques Derrida. In zijn boek De gave van de dood reist Derrida – in de kantlijn van een tekst van de Tsjechische schrijver en denker Jan Patocka – door de geschiedenis van het westerse denken: van de mysterieënleer, via Plato en het christendom naar Heidegger en Levinas. Het is een geschiedenis van de verschillende gestalten van de gave van de dood, van hoe zich de dood te geven. Derrida laat ons onverwachte betekenissen van leven en dood zien: dat onverwachte en nieuwe bovenhalen in het bekende en vertrouwde, dat noemt Derrida ‘deconstructie’. Hij leest daarmee teksten en tradities ‘tegen de haren in’.

Vervolgens maken we nader kennis met denkers die impliciet in Derrida’s spoor van een deconstructie van leven en dood verder gegaan zijn, zoals Peter Sloterdijk, Hartmut Rosa, Judith Butler en de in de Basisopleiding reeds kort besproken Jean-Luc Nancy. Steeds gaat het bij het om een concretisering van Derrida’s idee van een gave : om kwetsbaarheid, vertraging en de ruimtelijkheid van het leven.

30-31 maart 2019

Oosterse filosofen over leven en dood: Lao Zi, Boeddha en Dogen

Kunnen we in het heden zijn zonder gedachten of gevoelens over wat geweest is en wat zal wezen? Kunnen we er zijn zonder dat we iets vrezen of wensen? Kunnen we ons leven ervaren en aanvaarden als een proces van ontstaan – (kortstondig) bestaan – vergaan? Kunnen wij met de dood leven? De oosterse filosoof zegt: ‘Ga zitten!’. We bespreken passages uit de canonieke teksten van het taoïsme, het boeddhisme en het zenboeddhisme waarin de gewaarwording, die het ‘effect’ is van de meditatieve praktijk, verwoord wordt en de vragen beantwoord worden.

18-19 mei 2019

Leven en dood aan het begin en aan het einde: nataliteit en mortaliteit ­– de uitdaging van Arendt en Bloch

Dit derde weekend van ons verdiepingstraject duiken we in twee bijzondere denkers van de 20ste eeuw: Hannah Arendt en Ernst Bloch. Beiden stellen op hun eigen manier dat de westerse cultuur zich te veel heeft bezighouden met het einde van het leven, en daardoor het begin heeft veronachtzaamd. Met dit ‘beginnen’ gaan zij aan de slag, niet alleen als het feitelijke levensbegin bij de geboorte, maar als een dynamiek die het leven én de dood bepaalt: de dynamiek van de ‘nataliteit’, van het scheppend vermogen van de mens, de dynamiek van de hoop.

22-23 juni 2019

Afsluiting – en een actuele kwestie: pre-natale screening

Aan het einde van onze reis door de geschiedenis van het westerse en oosterse denken over leven en dood blikken we terug en bespreken we met elkaar een actuele kwestie, n.l. de dilemma’s rond prenatale screening. Tegenwoordig is het mogelijk met echoscopie al tijdens de zwangerschap vast te stellen of het kind (n)iets mankeert. Medische technologie stelt de ouders daarmee voor nieuwe morele dilemma’s: ‘Gentest of geen test?’ en ‘Het kind behouden of behoeden voor zijn toekomst?’*. Maartje Schermer, hoogleraar medische ethiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, is onze gids.

*Leestip: het boek Gentest of geen test? van Marcel Zuyderland, te bestellen via AUP.

Data

Zaterdag 16 en zondag 17 maart 2019
Zaterdag 30 en zondag 31 maart 2019
Zaterdag 18 en zondag 19 mei 2019
Zaterdag 22 en zondag 23 juni 2019

Aanvang zaterdag om 10.30 uur, einde om 12.30 uur met afsluitende lunch.

Docenten

Het vervolgtraject Op leven en dood II zal worden verzorgd door ISVW-docenten Jan Flameling en Laurens ten Kate. Ten Kate zal de coördinator zijn. Alle weekenden worden in principe door beide docenten verzorgd.

Prof. dr. Laurens ten Kate is filosoof en religiewetenschapper. Hij studeerde, promoveerde en werkte aan de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht, waar hij in 1994 zijn dissertatie verdedigde, De lege plaats. Revoltes tegen het instrumentele leven in Batailles atheologie. Hij is thans verbonden als hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht, waar hij godsdienstfilosofie en religiestudies doceert. Tevens is hij bijzonder hoogleraar Vrijzinnige Religie en Humanisme aan dezelfde universiteit.
De complexe relatie tussen humanisme en religie en de betekenis van de secularisering in de 21ste eeuw vormen kernthema’s in zijn onderzoek. Daarnaast richt hij zich de analyse van de problemen waar de huidige interculturele, globaliserende samenleving zich mee geconfronteerd weet; daarover publiceert hij regelmatig essays en opiniestukken, zoals De vreemde vrijheid. Nieuwe betekenissen van vrijzinnigheid en humanisme in de 21ste eeuw (Sjibbolet 2016), en ‘Niets maakt Europa onvrijer dan de vrije markt’ op diverse websites. Ten Kate publiceerde ook op het webforum www.socialevraagstukken.nl, en gaf online hoorcolleges op www.human.nl.
Ten Kate schreef een Encyclopedie van de filosofie (Boom 2007), en begeleidde boekprojecten op het gebied van de filosofie en de religiestudies bij Uitgeverij Boom te Amsterdam. Onlangs verscheen van hem in samenwerking met Marcel Poorthuis 25 Eeuwen theologie. Teksten en toelichtingen (Boom 2016/17).
Bij de ISVW verzorgde hij verschillende basiscursussen en filosofieweken, waaronder twee masterclasses over het werk van Hannah Arendt.

Jan Flameling studeerde filosofie in Groningen, Amsterdam, Keulen en Berkeley. In 1994 richtte hij het Filosofisch Bureau Ataraxia op en werkt hij sindsdien als docent, trainer en gespreksbegeleider. Bij de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) is hij al jaren als hoofddocent verantwoordelijk voor de Basiscursussen Geschiedenis van de filosofie, Systematiek van de filosofie en Ethiek. Hij geeft trainingen in morele oordeelsvorming aan organisatieadviseurs, artsen, apothekers, burgemeesters en medewerkers van de Ministeries van Financiën, Infrastructuur & Milieu en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij begeleidt onderzoeksgesprekken tijdens ‘denkvakanties’ in Griekenland, Duitsland, Jordanië en India. Samen met Hans Baaijens publiceerde hij Oosterse denkers in de polder (2014).


Comments are closed.

Back to Top ↑
    • nl
  • Winkelmand

  • Laatste kans!

    di 25

    START: Zin geven aan werk

    24 september om 09:30 tot 25 september om 16:00
    okt 06

    Japanse filosofie: kruisende wegen? Japan en de wereldfilosofie

    6 oktober om 10:00 tot 7 oktober om 12:30
    okt 06

    Start: Op leven en dood

    6 oktober om 10:30 tot 7 oktober om 12:30
    okt 06

    Op leven en dood: De Oudheid

    6 oktober om 10:30 tot 7 oktober om 12:30
    okt 08

    De kunst van het vragen stellen

    8 oktober om 10:30 tot 9 oktober om 17:00
    okt 13

    Start: Basiscursus Inleiding in de filosofie

    13 oktober om 10:30 tot 14 oktober om 12:30
    okt 13

    Inleiding in de filosofie: Het ware

    13 oktober om 10:30 tot 14 oktober om 12:30
    okt 15

    Bergsonweek

    15 oktober om 10:30 tot 19 oktober om 12:30
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • @isvwijsbegeerte

  • Word Vriend van de ISVW