Geschiedenis

Clara Wichmann Meijer rond 1917Ansichtkaar van de Internationale School voor Wijsbegeerte (rond 1920)De idealen

De ISVW is gesticht vanuit idealisme. De Eerste Wereldoorlog woedde en een groep Nederlandse denkers zocht manieren om het geweld te stoppen. Men wilde werken aan een nieuwe Europese cultuur waarin emancipatie, persoonlijke ontwikkeling en politiek idealisme de boventoon zouden voeren. Om dit alles mogelijk te maken, vonden de oprichters, moest de taal opgeschoond worden.

De plannen

Eerste steenlegging 1916

Daniël Reiman legt de eerste steen (1916). Burgemeester van Randwijck en zijn echtgenote kijken toe.

De oprichting van de ISVW gaat terug op twee groepen mensen: de kring rond de schrijver en psychiater Frederik van Eeden en de kring rond de theemakelaar en theosoof J.D. Reiman jr. Voor Van Eeden was na het mislukken van zijn praktische hervormingsprojecten in 1907 – waaronder de beroemde leefgemeenschap Walden – de verbetering van de taal en de verstandhouding heel belangrijk geworden. Vanaf 1910 begon hij een correspondentie met dichters, schrijvers en filosofen uit verschillende westerse landen, die bezield waren door soortgelijke idealen van een internationale geestelijke vernieuwing door de ‘Koninklijken van Geest’.

tagore2

Rabindranath Tagore bezoekt de ISVW

Samen met de Duitse schrijver Erich Gutkind trachtte hij de ‘Oorspronkelijken’ uit de hele wereld in beweging te krijgen en te verenigen tot een kring, die de geestelijk leidende gemeenschap binnen de mensheid moest worden. Dit leidde uiteindelijk in 1914 tot de oprichting van de ‘Fortekring’ (genoemd naar de plek van samenkomst, Forte dei Marmi bij Pisa). Hier waren naast Van Eeden en Gutkind betrokken: de filosoof Martin Buber, de Zweedse psychotherapeut en schrijver Poul C. Bjerre, de anti-marxistische anarchist, schrijver en literatuurcriticus Gustav Landauer, en Van Eedens oude vriend, de sinoloog, tolk en schrijver Henri Borel.

Kort na het begin van de Eerste Wereldoorlog viel de idealistische, elitaire internationele kring echter al uit elkaar. Toch bleef Van Eeden aan het idee vast houden, wat leidde tot plannen om een ‘Internationale Hoogeschool voor Wijsbegeerte’ op te richten.



 

Cursisten 1918

Cursisten van de ISVW uit 1918

Naast deze ontwikkelingen was er een andere groep, die in 1915 een congres wilde organiseren vanwege het door de oorlog aan de dag getreden gemis aan ‘geestelijk eenheidsbesef’. De bedoeling van het congres was om de gemeenschappelijkheid van het religieuze streven en de noodzaak om volgens dit geloof te leven over alle religieuze grenzen heen tot uitdrukking te brengen. Er werd een rondschrijven opgesteld, ondertekend door Gravin van Randwijck-de Jonge en door J.D. Reiman jr., dat echter niet werd verstuurd. Wel kwam contact tot stand tussen Reiman en Henri Borel, die er ook Van Eeden bij betrok. De bedoeling was nu een ‘Academie voor hoogere Wijsheid’ op te richten, die natuurlijk prachtig bij de ideeën van Van Eeden aansloot.

De besprekingen werden o.a. op Van Eedens kolonie ‘Walden’ gevoerd. Dit leidde tot de vorming van een ‘Voorlopig Comité’, met als bestuursleden: Baronesse M. van Asbeck, mevr. Dr. J. van den Bergh van Eysinga-Elias, H.P.J. Bloemers (Algemeen Secretaris van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen te Amsterdam), J.A. Blok c.i., prof.dr. L.E.J. Brouwer, Van Eeden en Reiman. Brouwer was een Nederlandse wiskundige en mysticus, die wereldberoemd zou worden met zijn opvattingen over ‘intuïtionistische wiskunde’. Hij werd tot voorzitter benoemd van het Comité, en Van Eeden schreef over hem: ‘Brouwer presideerde. Hij was soms verregaand naïef in zijn plannen. …. Hij is een groot beminnelijk kind, in zijn gesprek vol onverwachte wendingen en diepe geest.’

De oprichting

Clara1916

Foto met o.a. Clara Wichmann Meijer (rond 1916?)

Op 6 december 1915 werden de statuten van de nieuw op te richten stichting ‘Internationaal Instituut voor Wijsbegeerte te Amersfoort’ aangenomen. Het doel van de stichting was: ‘vernieuwing van de waardebepaling der levenselementen van individu en gemeenschap’, te bereiken door ‘het stichten en instandhouden eener Internationale academie voor practische Wysbegeerte en Sociologie’ en ‘het stichten en instandhouden van een internationale school voor wijsbegeerte en het daaraan verbinden van gelegenheid tot samenleving voor de studeerenden’, en tenslotte ‘het organiseeren van cursussen, ook buiten die school’.

L.E.J. Brouwer

L.E.J. Brouwer

Interieur ISVW

De eetzaal van de Internationale School voor Wijsbegeerte (rond 1920)

Brouwers manier van doen en zijn ideeën stootten echter binnen het bestuur op onbegrip en weerstand. Hij wilde bijvoorbeeld een ascetische levenswijze op de School invoeren, waarvan volgens hem alles afhing. Uiteindelijk rees een conflict tussen Brouwer en Reiman, en verlieten Borel, Brouwer en Van Eeden het comité. Van Brouwer was het plan geweest voor een internationale academie voor praktische wijsbegeerte en sociologie, maar de resterende bestuursleden lieten dit plan vallen en richtten op 13 februari de Internationale School voor Wijsbegeerte op, waarvan de tot op heden onveranderde doelstelling luidde: ‘het vormen van een centrum ter verdieping van levens- en wereldbeschouwing’.

Van eeden[1]

Frederik van Eeden

In de turbulente 20e eeuw verwierf de ISVW zich een unieke plaats in het Nederlands culturele leven. Filosofen Johannes Diderik Bierens de Haan en Clara Wichmann verzorgden de eerste colleges. Sindsdien hebben talloze cursisten en bedrijven hun weg naar de ISVW gevonden. Ook internationale topfilosofen als Rabindranath Tagore, Martin Heidegger, Jean Piaget, Noam Chomsky, Karl Popper, Emmanuel Levinas, Peter Sloterdijk, Martha Nussbaum, Peter Sloterdijk en Rudiger Safranski hebben de ISVW met een bezoek vereerd. Zie onze virtuele hall of fame.

Bronnen

De bovenstaande tekst is een samenvatting van het hoofdstuk ‘Hogeschool, Academie of School?’ van H.W. Schmitz, uit het boek van A.F. Heijerman en M.J. van den Hoven, ‘Filosofie in Nederland. De Internationale School voor Wijsbegeerte als ontmoetingsplaats, 1916-1986’ (Boom, 1986). Een gedetailleerd overzicht van de geschiedenis van de ISVW, met sprekers, programma’s enz. is te vinden in E. van Everdingen, Zestig jaar Internationale School voor Wijsbegeerte (Van Gorcum 1976). Beide boeken zijn nog bij de ISVW verkrijgbaar.


Back to Top ↑
  • ISVW-programmagids





    Klik op de cover om te bladeren door onze gids. Wilt u de gids thuis ontvangen, stuur dan een e-mail naar info@isvw.nl
  • Laatste kans!

    zo 26

    Interculturele filosofie

    25 februari om 10:30 tot 28 mei om 12:30
    zo 26

    Interculturele filosofie: Islamitische filosofie

    25 maart om 10:30 tot 26 maart om 12:30
    apr 09

    De filosofische praktijk

    9 april om 10:30 tot 17:00
    apr 10

    De kunst van het vragen stellen

    10 april om 10:30 tot 11 april om 17:00
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • @isvwijsbegeerte