Filosofie in Nederland

Published on oktober 10th, 2018 | by ISVW

0

Filosofie in de Lage Landen in vogelvlucht

De geschiedenis van de filosofie begon misschien in het oude Griekenland, maar het ging zeker niet aan de Lage Landen voorbij. Ook bij u om de hoek is filosofie bedreven op het scherpst van de snede. Erno Eskens neemt u mee langs de tijdlijn van filosofische gebeurtenissen in Nederland en Vlaanderen. Meer weten? Kom dan naar de summerschool Filosofie in de lage landen

Tekst: Erno Eskens

57 v. Chr. –  In De Bello Gallico wijdt Julius Caesar een paar zinnen aan het bestaan van ‘Belgica’. Het tot dan toe niet eerder opgemerkte land wordt deels ingenomen.

384 n. Chr. – De prehistorie eindigt en de Grieks-Romeinse filosofie doet zijn intrede in het moeras. Kerkvader Servaas (Servatius) in Maastricht begraven. Hij introduceerde de filosofie van de Romeinse kerkvaders in de Zuidelijke Nederlanden.

406-407 – De Romeinen trekken zich terug, met achterlating van het christendom.

695 – Een invasie van geleerde monniken uit Ierland komt op gang. Willibrordus wordt de eerste bisschop van Utrecht, Bonifacius’ bekeringsdrang eindigt in 754 bloedig in het Friese Dokkum. Lebuïnus en anderen weten zelfs de binnenvallende Noormannen te bekeren.

830 – Odulphus (†865) wordt door de kerk naar Stavoren gestuurd om er opstandige denkers tot de orde te roepen.

1300 – Hendrik van Gent en Siger van Brabant worden veroordeeld door de inquisitie. De ‘Scholastiek’ is begonnen.

1270 – Siger van Brabant, Marsilius van Inghen en Heyermic van de Velden vragen zich af of filosofie wel een hulpwetenschap moet zijn van de theologie.

1277 – De Zuid-Nederlandse Johannes Buridan bewijst volgens de legende het bestaan van de vrije wil met behulp van een ezel.

1333 – Petrarca bezoekt de Nederlanden en roemt ‘het licht’ Siger van Brabant.

1378 – Avignon en Rome installeren ieder een eigen paus. Na 1409 zijn er zelfs even drie pausen. Als reactie op het kerkelijk verval ontstaat in Zwolle ‘de moderne devotie’. Thomas à Kempis maakt tot ver in Oost-Europa school.

1468 – Rudolphus Agricola, de orgelbouwende monnik uit Baflo trekt naar het Italiaanse Pavia, waar de Renaissance al is begonnen. Hij herontdekt niet-christelijke schrijvers uit de Oudheid en introduceert de Renaissance in het hoge Noorden.

1460 – Heymeric van de Velde buigt zich over ‘de intellectualiteit die uitstroomt uit het eerste principe’.

1465 – Petrus van der Beken stelt de vraag: zijn de bijbelse profetieën waar als ze nog niet zijn uitgekomen?

1480 – Agricola bezoekt de door Cusanus opgezette school in Deventer. Desiderius Erasmus zit in de schoolbanken en doet inspiratie op.

1500 – De uitvinding van de losse drukletter bevrijdt filosofen van stringente kerkelijke censuur.

1515 – Thomas More en Desiderius Erasmus ontmoeten elkaar in Antwerpen. Erasmus bedenkt een grapje. De naam More verbastert hij tot ‘Moria’ (zotheid). De Lof der zotheid is geboren. More situeert de opening van zijn Utopia in Antwerpen.

1523 – Luther perfectioneert zijn zouteloze ernst: ‘Erasmus verpletteren is de vinger leggen op een wandluis, die dood nog meer stinkt dan levend.’

1589 – Justus Lipsius pleit voor lijfstraf en het doden van ketters: ‘Een schoolmeester deelt toch ook een pak slaag uit aan de eerste de beste uit een groep die keet schopt?’

1609 – Ordinaire burenruzie tussen de Leidse theologen Arminius en Gomarus brengt het land op de rand van burgeroorlog.

1618 – Huurling René Descartes verlaat zijn legerkamp en ontmoet Isaac Beeckman in Breda. Ze buigen zich over wiskundige problemen.

1619 – Hugo de Groot wordt opgesloten in slot Loevestein, maar ontsnapt in een boekenkist.

1633 – Galileï wordt veroordeeld. De schok onder intellectuelen is zo groot dat de inmiddels in Nederland wonende Descartes zich voorneemt nooit meer iets te publiceren.

1636 – Nederlands eerste studente, Anna Maria van Schuurman, promoveert in de filosofie aan de streng protestantse universiteit van Utrecht.

1648 – Caspar Barlaeus, de man die Amsterdamse handelaren ethiek bijbracht, sterft onder verdachte omstandigheden. Hij wordt gevonden in een waterbak.

1656 – Baruch de Spinoza wordt uit de joodse gemeenschap van Amsterdam verbannen.

1676 – De Duitser Leibniz bezoekt Spinoza in Den Haag en concludeert: ‘Hij houdt er een vreemde metafysica op na, vol paradoxen. Hij gelooft onder meer dat de wereld en God een en hetzelfde ding zijn.’

1681 – Fransman Pierre Bayle komt naar Rotterdam en ontmoet John Locke in het Rotterdamse café De Lantaarn. Ook Lord Shaftesbury, Jean LeClerc en Bernard Mandeville drinken er een glaasje ‘mum’.

1683 – De Fries Balthasar Bekker bestrijdt bijgeloof met zijn Ondersoek van de betekeninge der kometen. De Verlichting is niet meer te stoppen.

1684 – John Locke in Enkhuizen: ‘Ik sliep in de Gouden Leeuw en had daar diner met vijf andere mensen. We kregen alleen wat sla en twee oude hennen, slecht gemarineerd en stukje rotte meloen toe. Voor mijn avondeten en mijn ontbijt betaalde ik ƒ2,14.’

1685 – Het Edict van Nantes maakt het leven van protestanten in Frankrijk onmogelijk. Vluchtelingen zoeken hun heil in de Nederlanden.

1713 – Voltaire, de man met de giftige pen, bezoekt de Nederlanden, het land van ‘canaux, canards, canaille’.

1726 – Tyssot de Patot wordt met de nek aangekeken na publicatie van een schunnig lofdicht: ‘Ja meneer, ik moet op de knieën.’ Nadat hij de geestelijken voor horzels heeft uitgemaakt, wordt hij ontslagen als hoogleraar in Deventer.

1729 – Charles de Montesquieu, bedenker van de scheiding der machten, bestelt een prijzig drankje op een Amsterdams terrasje: ‘Oplichting is het’.

1733 – Julien de Lamettrie studeert anatomie bij de Leidse denker en dokter Boerhaave. Zijn conclusie: ‘De mens is een machine.’

1748 – David Hume zakt bij Gorinchem door het ijs.

1773/74 – De Franse encyclopedist Denis Diderot ontdekt in Scheveningen waarom Hollanders olie op de zee gooien.

1788 – De Amerikaanse filosofen John Adams en Thomas Jefferson bestuderen de Hollandse politiek. Adams: ‘Holland is niet meer te genezen.’

1789 – De heftigheid van de Franse revolutie baart Belle van Zuylen zorgen. ‘Ik vraag niet om vrijheid van denken, die heb ik.’

1798 – Paulus van Hemert ontdekt een leuke denker in Duitsland. Hij heet Immanuel Kant.

1803 – Arthur Schopenhauer in Holland: ‘Vanmiddag bereikten we Ammeloh.’

1807 – Een schip met 37.000 pond buskruit explodeert in de grachten van Leiden: Jean Luzac wandelt er toevallig langs en sterft. Wyttenbach wandelt de andere kant op en overleeft de ramp.

1822 – Georg Wilhelm Friedrich Hegel op reis door het rijke België en Nederland: ‘Ik begrijp niet waar ze de gewone man en de armen laten.’

1838 – Victor Cousin in Amsterdam: ‘De grachten die ook dienst doen als riool, stinken vreselijk.’

1845 – Karl Marx trekt via Brussel naar Zaltbommel. Zijn imposante verschijning – baard, rode sjaal en zwarte hoed – doet de Bommelaars beven. Hij wordt opgenomen in de steenrijke familie Philips.

1848 – Bijna breekt de revolutie uit. Michael Bakoenin, Karl Marx, Joseph Proudhon en Lev Tolstoi ontmoeten elkaar in Brussel en wakkeren het vuurtje aan. Rudolf Thorbecke marginaliseert de rol van de koning in de door hem opgestelde Nederlandse Grondwet.

1860 – Deventer heeft een excentriekeling: ‘Kom gauw näör ’t Nut, Van Vloten gieet debateren!’

1872 – Karl Marx, Friedrich Engels en Paul Lafargue reizen met de trekschuit naar de Internationale in Den Haag. Marx wint daar het pleit van Bakoenin.

1913 – Autodidact en Hegelexpert Bolland verklaart zich nader: ‘Groot is de geest van Hegel, – maar in onze dagen spreekt de zuivere rede Hollandsch en Bollandsch.’

1916/17 – Frederik van Eeden, Gerrit Mannoury en L.E.J. Brouwer vermengen logica, socialisme en plattelandsidealisme in Amersfoort. Oprichting van de Internationale School voor Wijsbegeerte.

1919 – Bertrand Russell treft een berooide Ludwig Wittgenstein in Den Haag. ‘Hij is erg vriendelijk en zeker een stuk minder gek dan voor de oorlog.’

1928 – Edmund Husserl op bezoek bij Gerard Heymans in Groningen. ‘Hij is eigenlijk de enige Hollandse filosoof die je serieus moet nemen, een prachtig mens, al hoort zijn filosofie thuis bij de eeuwwende.’

1931 – De dan nog onbekende filosoof Martin Heidegger bezoekt de ISVW.

1934 – De Spaanse vluchteling Ortega y Gasset kijkt in Oegstgeest uit op het kasteel waar René Descartes ooit woonde. ‘Het is nu een oord voor krankzinnigen.’ Dat kan geen toeval zijn.

1935 – Met zijn ‘Wijsbegeerte der Wetsidee’ wekt Herman Dooyeweerd een doodgewaande God tot leven.

1940-’45 – Carp, Goedewaagen, Van Schilfgaarde, Krekel, Hessing en vele anderen kiezen fout. Leo Polak, Benjamin Marius Telders, Titus Brandsma en Edith Stein sterven in gevangenschap. Henk Pos wordt verzetsheld. G.H. Van Senden treft het ‘Schicksal Zwischen Fronten zu steh’n’.

1947 – Bernard Delfgaauw brengt het existentialisme in de mode. Linkse blaadjes, zwarte coltrui en sigaret verplicht.

1954 – Albert Camus steekt het IJsselmeer over. ‘We hebben geen houvast, we kunnen de vaart niet meten. We varen en alles blijft eender. Het is geen boottocht, het is dromerij.’

1966 – L.E.J. Brouwer steekt met een sinterklaascadeautje de weg over en wordt door vier auto’s na elkaar aangereden. Een groot logicus sterft.

1972 – Michel Foucault in muziektempel De Melkweg: ‘Ik interesseer mij uitsluitend voor politiek en drugs.’

1980 – Harry Mulisch schrijft De compositie van de wereld en verhoogt de grondstemming van de filosofie met een octaaf.

1992 – Oprichting van Filosofie Magazine.

1997 – Filosofie wordt examenvak in het voortgezet onderwijs.

1999 – Nieuwe filosofiecafés worden opgericht in Leiden, Leusden, Haarlem, Groningen en Amsterdam. Ook de cafés in Utrecht en Breda blijven succesvol. De salon is terug van weggeweest.

2001 – Boekhandels, uitgevers en Filosofie Magazine starten de Maand van de filosofie. Deze wordt jaarlijks in april gehouden. Tijdens de maand verschijnt een speciale boekuitgave en wordt een Nacht van de filosofie georganiseerd.

2019Eindelijk een leuke cursus over denkers in de Lage Landen

 


About the Author



Comments are closed.

Back to Top ↑
    • nl
  • Winkelmand

  • Laatste kans!

    za 15

    Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos in de psychiatrie

    15 december om 10:30 tot 16 december om 12:30
    za 22

    Democratie voor dieren

    22 december om 10:30 tot 23 december om 12:30
    za 22

    Op leven en dood: De moderne tijd

    22 december om 10:30 tot 23 december om 12:30
    do 27

    Foute denkers

    27 december om 10:30 tot 30 december om 17:00
    jan 02

    Filosofie en film: Absurd!

    02/01/2019 om 10:30 tot 06/01/2019 om 12:30
    jan 02

    Heideggers vraag naar de techniek

    02/01/2019 om 10:30 tot 06/01/2019 om 12:30
    jan 04

    ISVW Vrijdagavondsalon – 4 januari 2019

    04/01/2019 om 18:00 tot 22:00
    jan 12

    Inleiding in de filosofie: De samenleving

    12/01/2019 om 10:30 tot 13/01/2019 om 12:30
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • Word Vriend van de ISVW