Mystieke filosofie in Oost en West: Zien met gesloten ogen

Basisopleiding

‘Het oog waarmee God mij aankijkt, is hetzelfde oog waarmee ik God aankijk.’ Deze mysterieuze uitspraak van de beroemde middeleeuwse denker Meister Eckhart raakt de kern van de mystiek: het zoeken naar de dimensie waarin het menselijke en het goddelijke of universele elkaar raken. Ook in India treffen we zulke uitspraken aan, zoals in het werk van de hindoefilosoof Shankara: ‘Neem volheid van de volheid weg, en je houdt volheid over!’

Tijdens de basisopleiding maakt u kennis met de rijke mystieke tradities van het Oosten en het Westen. Spiritueel geïnteresseerde denkers uit deze beide werelden houden zich al eeuwenlang bezig met de vraag hoe de mens een persoonlijke relatie met het hogere kan opbouwen. Vanaf de zevende eeuw voor het begin van de westerse jaartelling tot vandaag beschreven en beleefden filosofen, ingewijden en gnostici kennis van en inzicht in de grond van het bestaan en het bewustzijn. Figuren die aan bod komen zijn onder andere: Plotinus, Mevlana Rumi, Hadewijch, Mirabai, Paraselsus, Giordano Bruno, Anna Kingsford, Ken Wilber en Krishnamurti. De opleiding brengt u niet alleen in contact met de belangrijkste filosofische principes en stromingen uit de wereldmystiek, maar laat tevens zien hoe het Oosten en het Westen elkaar door een vergelijking kunnen verrijken: wederzijdse verheldering.

Weekend 1: Denken vanuit de bron
Waar komt de wereld van de veelheid vandaan? Met deze vraag worstelden de (neo)platoonse mystieke filosofen. Zij poneerden een diepere laag of bron, die achter de bonte verzameling van verschijnselen schuilgaat. De hellenistische wijsgeer Plotinus noemde dit mysterie het Ene, omdat het alle dingen heeft voortgebracht maar zelf onaantastbaar en ondeelbaar is. Opvallend genoeg bogen zijn Indiase collega’s zich over dezelfde vraag. Zij speculeerden over het onzichtbare Brahman, dat alle dingen doordringt en draagt. De mens kan zich met deze bron verbinden door onthechting. Tijdens dit weekend volgt u een gefingeerde dialoog tussen de platonici en vedische asceten. Is hun mystieke filosofie hetzelfde? Of is eenheid op meerdere manieren denkbaar?

Weekend 2: Bruidsmystiek in Oost en West: mijn heer wit als jasmijn
Het woord ‘mystiek’ roept eerder associaties op met kluizenaars in hun grotten dan heftig liefdesverlangen. Toch kent zowel het Oosten als het Westen een traditie van bruidsmystiek, waarin de ontmoeting tussen het menselijke en het goddelijke met erotische metaforen wordt beschreven. Maak kennis met de vurige geschriften van de middeleeuwse Hadewijch en haar Indiase zielsverwanten Mirabai en Mahadevyakka, de gewaagde poëzie vol kroegmetaforen van de islamitische denker en dichter Mevlana Rumi en de hunkering naar de hoogste affectie in de liefdesdialogen uit de Renaissance. Hun werk maakt steeds op een andere manier duidelijk dat de poëtische verbeeldingskracht taal kan geven aan een domein waar de rede, wellicht blozend, voor stilvalt.

Weekend 3: Schepper naast God? De mens als co-creator
‘De verbeelding is een ambachtsman en bezit zowel de kunde als het gereedschap om alles te maken wat ze te denken vermag,’ schreef Theophrastus Paracelsus. Veel westerse mystieke denkers, zowel christenen, heidenen als ongelovigen, stelden de menselijke verbeelding en scheppingskracht gelijk aan het oneindig creatieve vermogen van God. Overal in de schepping, van de fysieke vereniging van vrouw en man tot de creativiteit van het genie zagen mystici de aanwezigheid van de bestaansbron. Ook in het Oosten dachten mystici na over creatief handelen vanuit de oorsprong van alle dingen. Zoals de taoïstische wijsgeren Lao Zi en Zhuangzi, die de mens paradoxaal genoeg opriepen om te handelen door niet-handelen: wei wu wei.

Weekend 4: Bevrijdende kennis, oneindig weten
In het Oosten is filosofie meer dan een theoretische onderneming van geleerden die zich in hun studeerkamers opsluiten. Kennis heeft volgens boeddhistische filosofen namelijk een bevrijdende dimensie. Wie een heldere visie op de werkelijkheid heeft, ontwaakt spontaan in het hier en nu. Tijdens dit weekend maakt u kennis met de opvattingen van zenmeester Dogen. Net als in het Oosten speculeert de westerse mystieke filosofie over een dieptedimensie in het kenvermogen: een kennen en denken als God. Met de komst van een nieuwe kosmologie in de moderne periode nam dit eenheids- en overzichtskennen nieuwe vormen aan; het oneindige kennen vond nu plaats in een eveneens grenzeloos universum. Aan bod komen onder anderen Heinrich C. Agrippa von Nettesheim, Giordano Bruno en de hedendaagse cognitieve ambities van ‘integral philosopher’ Ken Wilber.

Weekend 5: Een pantheon voor pantheïsten: de theosofie als brug tussen oost en west
Tijdens het fin de siècle vond er een historische wijsgerige ontmoeting plaats, namelijk tussen de mystieke richtingen uit het Oosten en het Westen. Het eerste Wereldparlement van Religies (Chicago, 1893) zorgde ervoor dat de belangrijkste representanten uit beide tradities van elkaar konden leren. Dit weekend werpt licht op Swami Vivekananda en Krishnamurti, kopstukken uit de moderne Indiase mystiek. Tevens maakt u kennis met het denken van theosofen zoals Anna Kingsford, voorvrouw van de Theosofische Vereniging. De theosofie deed de fascinatie met het Oosten, die in de westerse mystieke tradities al bestond sinds de oudheid, sterk heropleven. In het voetspoor van deze beweging, maar gewapend met moderne kennis en inzichten, proberen we tot een synthese van Oost en West te komen.

Data

23-24 september 2017, 21-22 oktober, 11-12 november, 20-21 januari 2018 en 24-25 februari 2018

Aanvang zaterdag 10.30 uur, einde zondag 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 1.512,50 (inclusief 5 weekenden, 5 x diner met wijn, 10 x lunchbuffet en koffie/thee).
Arrangement 2: € 1.800,00 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).
Arrangement 3: € 1.850,00 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt). Let op: al onze pluskamers zijn eenpersoonskamers.
Arrangement 4: € 1.887,50 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Docenten

Michel Dijkstra studeerde filosofie, journalistiek en Sanskriet in Groningen. Hij publiceerde o.a. Zenboeddhisme (2010) en redigeerde Inleiding in de taoïstische filosofie (2015).


Joyce Pijnenburg is historica, filosoof en filosofisch consulent. Zij is co-auteur van verschillende geredigeerde werken en is bezig met een proefschrift over Giordano Bruno en de kwestie van moderniteit.

 

 


Comments are closed.

Back to Top ↑
  • Bildung scheurkalender 2018


    Verschijnt eind augustus met bijdragen van koning Willem Alexander, Ben Feringa, Jet Bussemaker e.a. Eigen omslag voor uw organisatie? Reageer voor 1 juli via info@isvw.nl.
  • Laatste kans!

    jul 03

    Frontiers of Astronomy

    3 juli om 10:30 tot 7 juli om 12:30
    jul 17

    Het keren van de munt

    17 juli om 10:30 tot 21 juli om 12:30
    jul 24

    Anders denken: Postmoderne levenskunsten

    24 juli om 10:30 tot 28 juli om 12:30
    jul 26

    Jezelf begrijpen

    26 juli om 10:30 tot 30 juli om 12:30
    aug 02

    Vriendschap: Ideaal of werkelijkheid?

    2 augustus om 10:30 tot 6 augustus om 12:30
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • @isvwijsbegeerte