Basiscursus Mystieke filosofie en literatuur

Kunnen poëtische woorden een mystieke ervaring beschrijven? Of schiet de taal fundamenteel tekort? Tijdens de Basiscursus Mystieke filosofie en literatuur verkent u deze vragen via een dubbele inwijdingsreis: door de wereld van de mystiek en die van de literatuur. Aan de hand van internationale en nationale auteurs duikt u in de werelden van de geestelijke leegte, non-duale liefde en de duistere nacht van de ziel. Onze reis eindigt met het raken aan de bron: een leven vanuit een stilte vol woorden. Behalve het lezen en analyseren van mystieke teksten hoort u ook voordrachten van dichters en schrijvers.

Mystieke invloed is vanaf de middeleeuwen herkenbaar in westerse en oosterse literatuur. Door de eeuwen heen vonden literatoren, door veranderingen van opvattingen over persoon, ziel en universum, andere taalvormen voor de mystieke weg en tijdens historische crises vond men nieuwe hoop in oude bronnen – niet alleen door de filosofie, maar juist ook in fictie en dichtkunst.

Wat leer je?

Deze cursus biedt kennis over benaderingen van persoon en identiteit door de eeuwen heen en om mystieke of spirituele inspiratie te vinden en herkennen in de literatuur.

Voor wie?

Mensen met interesse in oosterse en westerse spiritualiteit, literatuur en/of oosterse en westerse cultuurgeschiedenis.

Programma

Deze basiscursus bestaat uit een serie van vijf weekends. Elk weekend heeft een eigen thema en is dan ook los te volgen, zonder voorkennis van voorgaande weekends.

Weekend 1, zaterdag 19 en zondag 20 januari 2019

Verbeeldingen van de leegte: Clarice Lispector en Fernando Pessoa

Zaterdag: docent Michel Dijkstra

De Oekraïens-Braziliaanse schrijfster Clarice Lispector had een bijzondere manier van winkelen: het liefst bleef zij voor etalages met lege paspoppen staan. Een vriend van haar merkte eens op dat “Clarice dol op leegte” was. Tijdens de zaterdag onderzoeken we Lispectors filosofie van de leegte waarbij parallellen met het taoïsme en boeddhisme ook aan bod komen. Clarice’s leegte is namelijk geen vacuüm, maar een verbindingsruimte waarin de mens zich grenzeloos op alles en iedereen af kan stemmen.

Zaterdagavond: avondprogramma met voordracht van auteur Miek Zwamborn

Zondag: docent Joyce Pijnenburg

Tijdens de zondag verkennen we het werk van de Portugese dichter Fernando Pessoa. De moderniteit betekende voor veel naties, waar de heerschappij van de kerk was weggevallen, een zoektocht naar identiteit. In parallel hieraan kwamen in de literatuur steeds meer vragen op over de aard van individu en het bestaan van de ziel. Pessoa’s zoektocht vanuit de identiteitsvraag, geïnspireerd door westerse mystiek, leverde een oeuvre vol tegenstelling op en een antwoord in de vorm van een vraagteken: de opnieuw beleefde leegte.

Weekend 2, zaterdag 16 en zondag 17 februari 2019

Het geheim van de liefde: amoureuze gezangen uit oost en west

Zaterdag: docent Joyce Pijnenburg

In de geschiedenis van westerse mystiek werd de zogenaamde ladder van de liefde gezien als een onderdeel van de inwijdingsweg. Tijdens de zaterdag lezen we mee hoe dichters en romanschrijvers van de middeleeuwen tot de twintigste eeuw deze door Plato geïnspireerde weg van de erotiek richting het goddelijke beleefden. Van de twaalfde eeuwse Ramon Llull, via de zestiende-eeuwse Giordano Bruno tot en met de twintigste-eeuwse Iris Murdoch: ze vonden allemaal hun inspiratie in de Platoonse liefde.

Zaterdagavond: avondprogramma met auteur Willem-Jan Otten (onder voorbehoud)

Zondag: docent Michel Dijkstra

Ook in de oosterse mystiek speelt liefde een cruciale rol, bijvoorbeeld in het werk van de Indiase dichteressen Mirabai en Mahadeviyakka. In hun werk spreken ze onophoudelijk van het verlangen om bij hun hemelse geliefde te zijn: de god Krishna of Shiva. Deze vereniging met de godheid wordt omschreven als een non-duaal proces. Alleen als je jezelf opgeeft kun je de ultieme verbinding vinden. Opvallend genoeg gebruiken de Indiase dichteressen graag grensoverschrijdende metaforen. Zo wil Mahadeviyakka haar aardse echtgenoot bedriegen met haar ware liefde Shiva, “mijn Heer wit als Jasmijn”.

Weekend 3, zaterdag 23 en zondag 24 maart 2019

De donkere nacht van de ziel: wat de duisternis ons leert

Zaterdag: docent Michel Dijkstra

Een van de meest complexe en raadselachtige oeuvres uit de twintigste-eeuwse poëzie is dat van Paul Celan (1920-1970). Hij probeert niet alleen met poëtische middelen in het reine te komen met de Shoah maar ook met zijn innerlijke angsten, depressies en waanzin. Dit alles doet Celan vanuit de grondhouding van het “blijven staan” of “stehen”: het uithouden van de duisternis. Tijdens een close-reading van enkele late gedichten ontdekken we de niet te overschatten invloed van Meister Eckhart en de joodse mystiek op het werk van de dichter van “Todesfuge”.

Zaterdagavond: avondprogramma met voordrachten van Cornelis van der Wal en Ineke Riem (onder voorbehoud)

Zondag: docent Joyce Pijnenburg

De in Europa vrijwel onbekende zeventiende-eeuwse non Sor Juana Ines de la Cruz was een van de grootste dichters in de geschiedenis van Mexico. In een tijd waarin de traditionele astronomie bevraagd werd schreef zij over liefde, gender en stilte. In een van haar langste gedichten volgen we de reis van de ziel tot aan de duistere grens van een opnieuw te ontdekken kosmos.

Weekend 4, zaterdag 18 en zondag 19 mei 2019

Leven vanuit de bron: innerlijke transformatie

Zaterdag: docent Joyce Pijnenburg

De westerse mystieke alchemie draait om het hervinden van eenheid door transformatie. In het zeventiende-eeuwse De Chemische Bruiloft van Christian Rosenkreuz vinden we deze weg voor het eerst in romanvorm beschreven; de hedendaagse literator John Crowley liet zich erdoor inspireren en schreef zijn eigen versie.

Mystiek en transformatie hebben ook twintigste-eeuwse science fiction sterk beïnvloed en auteurs in het genre hadden vaak mystieke ervaringen. ‘s Middags maken we o.m. kennis met een van de beroemdste SF auteurs van wie verschillende boeken succesvol verfilmd zijn: Philip K. Dick. In lijn met de oudste mystieke bronnen noemde hij zichzelf gnosticus.

Zaterdagavond: avondprogramma met auteur: Jan Oegema (onder voorbehoud)

Zondag: docent Michel Dijkstra

Friedrich Hölderlin is in vele opzichten een dichter van de innerlijke vernieuwingen. In zijn grote, op het randje van de waanzin geschreven hymnen vertelt hij hoe de aanwezigheid van een goddelijke geïnspireerde leermeesteres (“Diotima”) hem met de bron van het leven verbindt. Een close-reading van enkele gedichten toont een bonte mix van mystieke filosofie, wereldbestormend dichterschap en een persoonlijk liefdesdrama.

Weekend 5, zaterdag 1 en zondag 2 juni 2019

Een stilte vol woorden

Zaterdag & zondag: docenten Joyce Pijnenburg & Michel Dijkstra

Tijdens het laatste weekend maken we de balans op: weet de literatuur het onzegbare te raken? Of weet het onzegbare zich mede te delen als literatuur? Ook besteden we aandacht aan typisch Hollandse exponenten van mystiek schrijven, zoals Nescio, Leopold en Harry Mulisch.

Deelname

Arrangement 1: € 1.549,75 (inclusief 5 x diner met wijn, 10 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1.845,75 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1.895,75 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 1.933,25 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Elke bijeenkomst is ook los te volgen. De prijzen van elk afzonderlijk weekend zijn als volgt:

Arrangement 1: € 309,95 (inclusief 1 x diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 369,15 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 379,15 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 386,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Hoofddocenten

Michel Dijkstra is filosoof en onderzoeker aan de Radboud Universiteit. Hij studeerde filosofie, journalistiek en Sanskriet aan de Universiteit Groningen. Sindsdien specialiseert hij zich in de oosterse filosofie. Hij publiceerde onder andere Basisboek Oosterse filosofie (ISVW 2016) en redigeerde Inleiding in de taoïstische filosofie (ISVW 2015).

Joyce Pijnenburg is historicus, filosoof en filosofisch consulent. Ze studeerde Hermetische filosofie en verwante stromingen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze is coauteur van verschillende geredigeerde werken, waaronder Hermes in the Academy (met prof. dr. Wouter Hanegraaf, Amsterdam UP 2009) en is bezig met een proefschrift over Giordano Bruno en de kwestie van moderniteit.


Comments are closed.

Back to Top ↑
    • nl
  • Winkelmand

  • Laatste kans!

    ma 22

    Romantiek en authenticiteit

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    ma 22

    Spinozaweek: Spinoza, politiek en maatschappij

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    nov 10

    Op leven en dood: Van Oudheid tot Renaissance

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos in de sociologie

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Start: Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 17

    Inleiding in de filosofie: Het goede

    17 november om 10:30 tot 18 november om 12:30
    nov 18

    Filosofisch café: Veerkracht

    18 november om 15:00 tot 17:00
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • Word Vriend van de ISVW