Laden Evenementen

Start: Sociale filosofie

Wanneer is een samenleving gezond? Een samenleving is gezond wanneer ze voor al haar leden de basisvoorwaarden schept om een goed leven te leiden. Wat is een goed leven? Wat zijn die voorwaarden? Maar vooral: op welke manieren is de samenleving niet gezond? Waar zit de maatschappelijke pijn en hoe kunnen we die genezen? Deze vragen zijn het domein van de sociale filosofie.

Tijdens deze basiscursus van vijf weekends maken we kennis met de belangrijkste denkers die zich met deze vragen hebben beziggehouden en de belangrijkste thema’s die in de sociale filosofie discussie oproepen. Daarbij bespreken we telkens twee klassieke denkers uit de canon van de westerse filosofie, een denker die – onterecht – buiten de canon valt maar daar een interessant perspectief aan toevoegt en een actuele Nederlandstalige tekst die het klassieke thema relevant maakt voor actuele maatschappelijke debatten.

De weekends volgen een chronologische lijn – van oudheid tot nu – en hebben daarnaast ook een thematische insteek. Elk weekend is tevens als een losse weekendcursus te volgen.

Voor wie?

Deze basiscursus is voor iedereen die:

  • Kennis wil maken met maatschappelijk relevante filosofie
  • Kennis wil maken met een aantal belangrijke denkers uit de westerse canon
  • Kennis wil maken met een aantal belangrijke denkers van buiten die canon
  • Wil weten wat we nu nog aan die denkers hebben, door te reflecteren op actuele sociale kwesties

Wat leer je?

Deelnemers leren wat sociale filosofie is, en hoe je dat kunt onderscheiden van bijvoorbeeld ethiek en politieke filosofie. Deelnemers leren voorts hoe verschillende denkers kritiek formuleren op de maatschappij waarin zij leefden. Ook leren we sociaal-filosofische thema’s herkennen in maatschappelijke debatten van nu en onze eigen (voorlopige) positie te bepalen in sociaal-filosofische discussies. Zij die kiezen voor examinering leren tot slot zelf een sociaal-filosofische kritiek analyseren.

Niveau en huiswerk

Niveau: deze basiscursus is geschikt voor iedereen die met interesse opinie-artikelen in de krant leest. Meer voorkennis dan dat is niet vereist. Geschikt voor beginners die voor het eerst een filosofiecursus volgen en voor mensen die al wel iets meer van filosofie weten maar specifiek sociale filosofie interessant vinden. Dat gezegd hebbende: de docent zal deelnemers uitdagen zelf actief mee te denken over filosofische vragen, en daarbij ook standpunt in te nemen, en dat is bij filosofische vragen niet altijd makkelijk.

Werkvormen: de weekends bestaan voor ongeveer de helft uit hoorcollege met daarin enkele tekstfragmenten, de andere helft uit gesprek en elke zaterdagavond een film.

Huiswerk: alle deelnemers aan alle weekends lezen vooraf een korte inleidende tekst ‘Wat is sociale filosofie’. Deze tekst zet de methode uiteen waar de cursus op is gebaseerd. Het is noodzakelijk om daar kennis van te nemen, want tijdens de bijeenkomsten zal de docent er telkens naar verwijzen. Daarnaast is er voor elk weekend een reader met enkele teksten, waar mogelijk in Nederlandse vertaling, waar dat niet voorhanden is in het Engels. Enkele Nederlandstalige fragmenten lezen we klassikaal; de rest leest u op eigen gelegenheid indien u dat wenst. Tot slot schaft u zelf voor elk weekend het boek aan dat we op zondagochtend bespreken.

De docent gaat er tijdens de colleges niet van uit dat u vooraf alle teksten gelezen hebt. Wel is het van harte aanbevolen om ter voorbereiding alvast wat in te lezen, want als u dat doet haalt u meer uit de colleges. Hoeveel u precies leest en wanneer u dat doet bepaalt u zelf.

Studiebelasting

Elk van de vijf cursusweekends beslaat 8 contacturen. Daarnaast ongeveer 1 uur leeswerk ter voorbereiding voor het weekend (artikel ‘Wat is sociale filosofie’) en optioneel 8 uur leeswerk op eigen gelegenheid, vooraf of achteraf (reader, boek). Voor de examenmiddag rekent u 2,5 contacturen en 8 uur voor het schrijven van een essay. In totaal dus 42,5 contacturen en tot 49 uur zelfstudie.

Programma


I De grot van Plato

Zaterdag 25 januari 2020 10.30 uur tot zondag 26 januari 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

De westerse sociale filosofie begint duister. Ze begint namelijk in een grot. Volgens Plato is het volk in de grot in de ban van illusie. Slechts een enkeling – de filosoof – kan zich daaraan ontworstelen. Aristoteles is optimistischer. Volgens hem kan de mens alleen floreren in vriendschappelijke relatie met anderen. Confucius, de eerste sociaal filosoof, stelt naastenliefde centraal.


II De stad van God

Zaterdag 22 februari 2020 10.30 uur tot zondag 23 februari 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Wat is de rol van religie in de samenleving? Augustinus onderscheidt de Stad van God van de Aardse Stad. Thomas van Aquino vraagt zich af of er grenzen zijn aan religieuze autoriteit en Spinoza benadrukt de vrijheid om zelf te filosoferen. Intussen is in Bagdad de islamitische Verlichting al begonnen, met Al-Farabi die stelt dat religie berust op retoriek om de massa’s in toom te houden.


III Het sociaal contract

Zaterdag 21 maart 2020 10.30 uur tot zondag 22 maart 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Zonder de bescherming van een staat is het menselijk bestaan een ‘oorlog van allen tegen allen’, volgens Hobbes. We hebben dus een sociaal contract nodig om onze veiligheid te waarborgen. Volgens Rousseau ook, maar dan juist om onze natuurlijke vrijheid te beschermen. Wie zijn de contractuele partijen? Volgens Mary Wollstonecraft horen vrouwen daarbij.


IV Onderdrukking en emancipatie

Zaterdag 25 april 2020 10.30 uur tot zondag 26 april 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

‘Verlichting is de bevrijding van de mens uit zijn zelf-opgelegde onmondigheid,’ zegt Kant. Volgens Hegel zijn we echter niet zo autonoom als we zouden willen. Marx geeft de emancipatie van sociale groepen nieuwe betekenis en Nietzsche ontmaskert al dit denken als ressentiment dat de creativiteit smoort. Ondertussen maakt W.E.B. Du Bois zich hard voor de rechten van Afro-Amerikanen.


V De publieke sfeer

Zaterdag 6 juni 2020 10.30 uur tot zondag 7 juni 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

In een gezonde publieke sfeer bespreken burgers zaken van algemeen belang en worden alle stemmen gehoord. Volgens Habermas is daar ‘dwangloze communicatie’ voor nodig; volgens Arendt erkenning van onze diversiteit. Wie die publieke orde verstoort wordt gestraft, maar volgens Clara Wichmann is dat niet rechtvaardig. Misdaad duidt namelijk op een maatschappelijk falen. En wat doen we met stemmen waar we doof voor zijn?

Een examenmiddag zal plaatsvinden op zondag 7 juni 2020 van 14.00 uur tot 16.00 uur.


Data

Zaterdag 25 en zondag 26 januari 2020,

Zaterdag 22 en zondag 23 februari 2020,

Zaterdag 21 en zondag 22 maart 2020,

Zaterdag 25 en zondag 26 april 2020,

Zaterdag 6 en zondag 7 juni 2020.

Een examenmiddag zal plaatsvinden op zondag 7 juni 2020 van 14.00 uur tot 16.00 uur.

Aanvang zaterdag om 10.30 uur, einde zondag om 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 1.668,85 (inclusief 5 x diner, 10 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 1.964,85 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 2.014,85 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 2.052,35 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze gaf colleges politieke en sociale filosofie aan de University of London en richtte de West London Philosophy School op. Ze geeft workshops over Hannah Arendt, over gedachte-experimenten en ze schrijft een boek over de logica van het gebroken hart. Daarnaast is ze wekelijks in het filmhuis te vinden.