Laden Evenementen

Sociale filosofie: De stad van God

De seculariseringsthese – de stelling dat met voortschrijdende modernisering religie een steeds minder grote rol speelt – is lange tijd door veel sociologen onderschreven. De laatste decennia zijn er echter steeds meer studies die de stelling onderbouwen dat religie terug is van nooit weg geweest. Welke rol speelt religie in een gezonde samenleving?

Eveneens is lange tijd het idee gangbaar geweest dat filosofie in de Middeleeuwen de dienstmaagd van de theologie was. In de ‘donkere tijden’ waren alle menselijke samenlevingsvormen onderworpen aan religieuze autoriteit; pas vanaf de Renaissance zou de mens zichzelf en zijn eigen denkvermogen bevrijden uit de totalitaire religieuze macht. Ook aan dit idee valt het nodige af te dingen. Al bij de kerkvader en filosoof Augustinus (354-430), bijvoorbeeld, vinden we het onderscheid tussen de Stad van God en de Aardse Stad. Hoewel hij zich enkel zorgen maakte om de redding van de ziel in het hiernamaals en daarbij een doctrine van predestinatie aanhing, was hij niet zozeer bezorgd om de gezonde samenleving. Toch had zijn onderscheid tussen de twee steden belangrijke sociaal-filosofische consequenties. Ten eerste impliceert zijn idee van de Stad van God een ideaalbeeld voor de menselijke samenleving. Ten tweede leidde dit onderscheid tot een vraag die Thomas van Aquino (1225-1274) bevestigend beantwoordde: zijn er grenzen aan religieuze autoriteit? Ten tijde van Spinoza (1632-1677) was de strijd in volle gang: bestaat vrijheid uit het volgen van kerkelijke autoriteit of het recht zelf te filosoferen? Vandaag de dag, in een samenleving waarin veel religies naast elkaar bestaan, buigen filosofen als Habermas (1929-), Nussbaum (1947-) en Taylor (1931-) zich vooral over de vraag hoe het recht om in vrijheid een religie te praktiseren zich verhoudt tot het recht niet onderworpen te worden aan de religie van een ander.

Ondertussen was de islamitische Verlichting in Bagdad allang begonnen, met Al-Farabi (870 – 950) als de eerste grote islamitische filosoof. Volgens hem kon alleen filosofie zekere kennis opleveren en berustte religie op retoriek en verbeelding met het doel de massa’s tot een deugdzaam leven te verleiden. Dit leverde een filosofie op die enerzijds elitair is – mensen met een filosofische opleiding zijn de elite; de rest is onwetende massa – maar ook emancipatoir, want in principe is iedereen in staat filosofische redeneerpatronen te volgen.

In Ongeneeslijk religieus volgen we de persoonlijke zoektocht van filosoof Gerko Tempelman naar antwoord op de vraag welke vorm religie kan aannemen in het leven van een 21e eeuwse stedeling. Raak je onherroepelijk je geloof kwijt als je van een kleine protestantse gemeente naar Amsterdam verhuist? En wat geloven we eigenlijk?

 

Opzet van dit weekend

Elk weekend in de serie Sociale filosofie behandelt enkele klassieke teksten uit de geschiedenis van de westerse canon, een tekst van buiten die canon en een tekst die dezelfde vragen relevant maakt voor het hier en nu.

Klassiekers: Augustinus, Thomas van Aquino, Spinoza, Habermas, Taylor

Een ander perspectief: Al Farabi

Hier en nu: Ongeneeslijk religieus van Gerko Tempelman

 

Lesmateriaal en studiebelasting 

Voorafgaand aan het weekend leest u de korte tekst ‘Wat is sociale filosofie?’. Bij aanvang ontvangt u een reader met enkele teksten. Daarnaast bespreken we Ongeneeslijk religieus van Gerko Tempelman (Christien Kok, 2018). Dit boek kun je zelf aanschaffen bij je lokale boekhandel of via deze link.

De studiebelasting bedraagt 8 contacturen, 1 uur leeswerk ter voorbereiding en optioneel 8 uur leeswerk in je eigen tijd, vooraf of achteraf.

 

Programma

Zaterdag

10.30 uur: De stad van God – Augustinus

11.15 uur: koffie/thee

11.45 uur: Thomas van Aquino en Spinoza

12.30 uur: Lunch

14.00 uur: Habermas, Nussbaum en Taylor

15.30 uur: koffie/thee

16.00 uur: Gesprek: heeft religie een publieke rol of is het iets voor de privésfeer?

17.00 uur: bar

18.00 uur: diner

20.00 uur: Film: Le tout nouveau testament

 

Zondag

09.30 uur: Al Farabi

11.00 uur: koffie/thee

11.30 uur: Ongeneeslijk religieus

12.30 uur: Afsluitende lunch

Data

Zaterdag 22 februari 2020 10.30 uur tot zondag 23 februari 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 319,95 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 379,15 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 389,15 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 396,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze gaf colleges politieke en sociale filosofie aan de University of London en richtte de West London Philosophy School op. Ze geeft workshops over Hannah Arendt, over gedachte-experimenten en ze schrijft een boek over de logica van het gebroken hart. Daarnaast is ze wekelijks in het filmhuis te vinden.