Laden Evenementen

Sociale filosofie: Het sociaal contract (Verplaatst naar juli 2020)

Dit evenement is verplaatst naar juli 2020. Heb je je aangemeld voor de oorspronkelijke data? Dan nemen we z.s.m. contact met je op via e-mail.

Eerst meer lezen over sociale filosofie? Klik dan hier een lees Marthe Kerkwijks artikel ‘Wat is sociale filosofie?’.

‘Life in the state of nature is solitary, poor, nasty, brutish and short’ luidt een beroemd citaat van de Engelse filosoof Hobbes (1588-1679). Zonder de bescherming van een staat zouden mensen elkaar continu naar het leven staan, stelt hij. Het zou een ‘oorlog van allen tegen allen’ betekenen. Daarom is het voor elk mens rationeel om zich te verbinden aan een ‘sociaal contract’: een impliciete overeenkomst tussen alle leden van de samenleving zich te onderwerpen aan de autoriteit van de staat, omdat elk alternatief voor iedereen erger zou zijn.

Rousseau (1712-1778), de vader van de Romantiek, heeft een romantischer mensbeeld. Volgens hem zijn mensen in de natuurstaat juist het liefst op zichzelf en zijn eigenliefde en compassie van nature in balans. Die balans wordt ruw verstoord op het moment dat de mens moet gaan samenleven. Om de corrumperende invloed van de maatschappij te begrenzen, betoogt hij dat een sociaal contract veeleer bedoeld is om de rechten van het volk te beschermen tegen de staat. Het volk, inclusief vrouwen, is volgens Rousseau soeverein. Dat maakt Rousseau de eerste in de moderne filosofie die zich om de ‘algemene wil’ van het volk bekommert. Daarmee is hij volgens Axel Honneth degene die sociale filosofie definitief van politieke filosofie scheidt.

De natuurstaat, of je nu Hobbes of Rousseau volgt, heeft nooit plaatsgehad en niemand heeft ooit een sociaal contract getekend; het is een gedachte-experiment. Maar dat vooronderstelt een passief volk, en vooral passieve vrouwen. Ook Rousseau, die vrouwen weliswaar meetelt voor het sociaal contract, wilde hen uitsluiten van onderwijs. Mary Wollstonecraft (1759-1797) betoogt dat een maatschappij alleen gezond kan zijn als vrouwen en mannen als gelijken worden erkend en vrouwen dus ook rechten en onderwijs krijgen. Onderwijs is bovendien van groot belang voor de vorming van een gezonde maatschappij. Zowel jongens als meisjes moeten leren redeneren. Daarmee onderscheidt ze zich van Hobbes en Rousseau, die zich beiden baseren op een idee van de menselijke natuur, en legt in plaats daarvan de nadruk op menselijke potentie, wat haar bij uitstek een progressief denker maakt.

Contracttheorie gaat uit van de aanname dat mensen van nature vrij en gelijk zijn. Maar kunnen we daar wel van uitgaan? Wat is een contract waard als er van nature machtsongelijkheid heerst? En daarnaast kun je je afvragen in hoeverre de mens van nature geneigd is tot samenwerking of juist tot conflict.

Opzet van dit weekend

Elk weekend in de serie Sociale filosofie behandelt enkele klassieke teksten uit de geschiedenis van de westerse canon, minimaal een tekst van buiten die canon en minimaal een tekst die dezelfde vragen relevant maakt voor het hier en nu.

Klassiekers: Hobbes en Rousseau

Een ander perspectief: Mary Wollstonecraft, Carole Pateman, Charles W. Mills

Hier en nu: De meeste mensen deugen van Rutger Bregman, Vriend en vijand van Arnon Grunberg, Hebzucht van Jeroen Linssen

Lesmateriaal en studiebelasting 

Voorafgaand aan het weekend leest u de korte tekst ‘Wat is sociale filosofie?’. Bij aanvang ontvangt u een reader met enkele teksten. Daarnaast gaan we, aan de hand van een drietal recente boeken, in debat over de stelling ‘de meeste mensen zijn meer geneigd tot conflict dan tot samenwerken’.

De studiebelasting bedraagt 8 contacturen, 1 uur leeswerk ter voorbereiding en optioneel 8 uur leeswerk in je eigen tijd, vooraf of achteraf.

Programma

Zaterdag

10.30 uur: ‘Eenzaam, armoedig, akelig, beestachtig en kort’ – Thomas Hobbes

11.15 uur: koffie/thee

11.45 uur: ‘De mens is vrij geboren, maar overal is hij geketend’ – Jean-Jacques Rousseau

12.30 uur: Lunch

14.00 uur: ‘De deugd kan enkel bloeien onder gelijken’ – Mary Wollstonecraft, Carole Pateman, Charles W. Mills en andere critici van de contracttheorie.

15.45 uur: koffie/thee

16.00 uur: Gesprek: is de samenleving een sociaal contract?

17.00 uur: bar

18.00 uur: diner

20.00 uur: film: Lord of the Flies (1963)

 

Zondag

09.30 uur: Debat: ‘de meeste mensen zijn meer geneigd tot conflict dan tot samenwerken’

11.00 uur: koffie/thee

11.30 uur: Vervolg en afsluiting

12.30 uur: Afsluitende lunch

Data

Zaterdag 4 juli 2020 10.30 uur tot zondag 5 juli 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 319,95 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 379,15 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 389,15 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 396,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze gaf colleges politieke en sociale filosofie aan de University of London en richtte de West London Philosophy School op. Ze geeft workshops over Hannah Arendt, over gedachte-experimenten en ze schrijft een boek over de logica van het gebroken hart. Daarnaast is ze wekelijks in het filmhuis te vinden.