Laden Evenementen

Sociale filosofie: Het sociaal contract

Eerst meer lezen over sociale filosofie? Klik dan hier een lees Marthe Kerkwijks artikel ‘Wat is sociale filosofie?’.

‘Life in the state of nature is solitary, poor, nasty, brutish and short’ luidt een beroemd citaat van de Engelse filosoof Hobbes (1588-1679). Zonder de bescherming van een staat zouden mensen elkaar continu naar het leven staan, stelt hij. Het zou een ‘oorlog van allen tegen allen’ betekenen. Daarom is het voor elk mens rationeel om zich te verbinden aan een ‘sociaal contract’: een impliciete overeenkomst tussen alle leden van de samenleving zich te onderwerpen aan de autoriteit van de staat, omdat elk alternatief voor iedereen erger zou zijn.

Rousseau (1712-1778), de vader van de Romantiek, heeft een romantischer mensbeeld. Volgens hem zijn mensen in de natuurstaat juist het liefst op zichzelf en zijn eigenliefde en compassie van nature in balans. Die balans wordt ruw verstoord op het moment dat de mens moet gaan samenleven. Om de corrumperende invloed van de maatschappij te begrenzen, betoogt hij dat een sociaal contract veeleer bedoeld is om de rechten van het volk te beschermen tegen de staat. Het volk, inclusief vrouwen, is volgens Rousseau soeverein. Dat maakt Rousseau de eerste in de moderne filosofie die zich om de ‘algemene wil’ van het volk bekommert. Daarmee is hij volgens Axel Honneth degene die sociale filosofie definitief van politieke filosofie scheidt.

De natuurstaat, of je nu Hobbes of Rousseau volgt, heeft nooit plaatsgehad en niemand heeft ooit een sociaal contract getekend; het is een gedachte-experiment. Maar dat vooronderstelt een passief volk, en vooral passieve vrouwen. Ook Rousseau, die vrouwen weliswaar meetelt voor het sociaal contract, wilde hen uitsluiten van onderwijs. Mary Wollstonecraft (1759-1797) betoogt dat een maatschappij alleen gezond kan zijn als vrouwen en mannen als gelijken worden erkend en vrouwen dus ook rechten en onderwijs krijgen. Onderwijs is bovendien van groot belang voor de vorming van een gezonde maatschappij. Zowel jongens als meisjes moeten leren redeneren. Daarmee onderscheidt ze zich van Hobbes en Rousseau, die zich beiden baseren op een idee van de menselijke natuur, en legt in plaats daarvan de nadruk op menselijke potentie, wat haar bij uitstek een progressief denker maakt.

Teruggrijpen op een vermeende natuurlijke staat van de dingen doen we nog steeds. Sterker nog, we doen dat nu meer dan ooit, stelt Hans Kennepohl in We zijn nog nooit zo romantisch geweest. Dat zien we terug in populaire onderwijstheorieën, maar ook in de manier waarop we spreken over onze relaties, over onze nationale identiteit en over ecologie, om maar een paar voorbeelden te noemen.

Opzet van dit weekend

Elk weekend in de serie Sociale filosofie behandelt enkele klassieke teksten uit de geschiedenis van de westerse canon, een tekst van buiten die canon en een tekst die dezelfde vragen relevant maakt voor het hier en nu.

Klassiekers: Hobbes en Rousseau

Een ander perspectief: Mary Wollstonecraft

Hier en nu: We zijn nog nooit zo romantisch geweest van Hans Kennepohl

 

Lesmateriaal en studiebelasting 

Voorafgaand aan het weekend leest u de korte tekst ‘Wat is sociale filosofie?’. Bij aanvang ontvangt u een reader met enkele teksten. Daarnaast bespreken we We zijn nog nooit zo romantisch geweest van Hans Kennepohl (Lemniscaat, 2014). Dit boek kun je zelf aanschaffen bij je lokale boekhandel of via deze link.

De studiebelasting bedraagt 8 contacturen, 1 uur leeswerk ter voorbereiding en optioneel 8 uur leeswerk in je eigen tijd, vooraf of achteraf.

Programma

Zaterdag

10.30 uur: ‘Eenzaam, armoedig, akelig, beestachtig en kort’ – Thomas Hobbes

11.15 uur: koffie/thee

11.45 uur: ‘De mens is vrij geboren, maar overal is hij geketend’ – Jean-Jacques Rousseau

12.30 uur: Lunch

14.00 uur: Vervolg Hobbes vs. Rousseau

15.30 uur: koffie/thee

16.00 uur: Gesprek: leven mensen samen als contractuele partners? Is het sociaal contract een goede metafoor voor de samenleving?

17.00 uur: bar

18.00 uur: diner

20.00 uur: film: Lord of the Flies

 

Zondag

09.30 uur: ‘De deugd kan enkel bloeien onder gelijken’ – Mary Wollstonecraft

11.00 uur: koffie/thee

11.30 uur: We zijn nog nooit zo romantisch geweest

12.30 uur: Afsluitende lunch

Data

Zaterdag 21 maart 2020 10.30 uur tot zondag 22 maart 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 319,95 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 379,15 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 389,15 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 396,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze gaf colleges politieke en sociale filosofie aan de University of London en richtte de West London Philosophy School op. Ze geeft workshops over Hannah Arendt, over gedachte-experimenten en ze schrijft een boek over de logica van het gebroken hart. Daarnaast is ze wekelijks in het filmhuis te vinden.