Laden Evenementen

Sociale filosofie: Onderdrukking en emancipatie

Eerst meer lezen over sociale filosofie? Klik dan hier een lees Marthe Kerkwijks artikel ‘Wat is sociale filosofie?’.

‘Verlichting is de bevrijding van de mens uit zijn zelf-opgelegde onmondigheid.’ Met dit citaat vat Immanuel Kant (1724-1804) misschien wel de belangrijkste gedachte uit zijn tijd samen. Sapere aude! – Denk zelf! drukt hij ons op het hart. Daarmee krijgt bevrijding een andere betekenis dan het had bij Hobbes of Rousseau. Bevrijding is voor Kant een subjectieve zaak geworden: als je zelfstandig kunt nadenken, zonder een beroep te doen op autoriteit, dan ben je waarlijk vrij. Wat daarvoor vooral nodig is, is moed. De moed om tegen de heersende dogma’s in te gaan, als dat nodig is.

G.W.F. Hegel (1770-1831), daarentegen, vindt het verlichtingsideaal van Kant te individualistisch. Het individu kan zichzelf niet vrij denken, want om überhaupt in vrijheid te kunnen denken heb je een betekenisvolle context nodig, en die heb je door de samenleving waarin je leeft. Of je je nu conformeert aan heersende dogma’s, of je er juist tegen afzet: je vrijheid is afhankelijk van instituties en conventies. Mensen hebben uiteindelijk niet genoeg aan zichzelf; de samenleving is voorwaarde voor geluk.

Ook voor Marx (1818-1883) is de samenleving belangrijk. Emancipatie bestaat voor hem uit de bevrijding uit onderdrukkende economische machtsstructuren. De onderdrukking van het proletariaat zal onherroepelijk tot een communistische revolutie leiden, voorspelt hij. Ondanks de mislukkingen van het communisme in de 20e eeuw, waardoor het Marxisme een nare bijsmaak heeft gekregen, blijft de filosofie van Marx tot op de dag van vandaag actueel.

Nietzsche (1844-1900) maakt op een radicale manier korte metten met alle voorgaande denkers. Hij ontmaskert alle filosofie die pronkt met idealen als vrijheid en gelijkheid, goed en kwaad, als niets meer dan ressentiment, slavenmoraal of een uiting van de ‘wil tot macht’. Nietzsche betoogt dat elke moraal de creativiteit smoort en dus ware vooruitgang in de weg staat.

Misschien wel het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld van onderdrukking en emancipatie is de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten. Een filosoof en socioloog die deze beweging met argumenten onderbouwde was W.E.B. Du Bois (1868-1963). Hij schreef een geschiedenis van de Wederopbouw in de VS: eentje die de rol van Afro-Amerikanen niet negeerde. Want alleen historisch besef kan Afro-Amerikanen emanciperen.

Hoe zit het met ons eigen historisch besef? In Gevangen in zwart-wit denken onderzoekt Babah Tarawally aan de hand van zijn eigen ervaringen welke rol ras vandaag de dag speelt in de Nederlandse samenleving.

Opzet van dit weekend

Elk weekend in de serie Sociale filosofie behandelt enkele klassieke teksten uit de geschiedenis van de westerse canon, een tekst van buiten die canon en een tekst die dezelfde vragen relevant maakt voor het hier en nu.

Klassiekers: Kant, Hegel, Marx, Nietzsche

Een ander perspectief: W.E.B. du Bois

Hier en nu: Gevangen in zwart-wit denken van Babah Tarawally

Lesmateriaal en studiebelasting 

Voorafgaand aan het weekend leest u de korte tekst ‘Wat is sociale filosofie?’. Bij aanvang ontvangt u een reader met enkele teksten. Daarnaast bespreken we Gevangen in zwart-wit denken van Babah Tarawally (Ten Have, 2018). Dit boek kun je zelf aanschaffen bij je lokale boekhandel of via deze link.

De studiebelasting bedraagt 8 contacturen, 1 uur leeswerk ter voorbereiding en optioneel 8 uur leeswerk in je eigen tijd, vooraf of achteraf.

 

Programma

Zaterdag

10.30 uur: Immanuel Kant

11.15 uur: koffie/thee

11.45 uur: G.W.F. Hegel

12.30 uur: Lunch

14.00 uur: Marx

15.30 uur: koffie/thee

16.00 uur: Nietzsche

17.00 uur: bar

18.00 uur: diner

20.00 uur: film: I am not your negro

 

Zondag

09.30 uur: W.E.B. Du Bois

11.00 uur: koffie/thee

11.30 uur: Gevangen in zwart-wit denken

12.30 uur: Afsluitende lunch

 

Data

Zaterdag 25 april 2020 10.30 uur tot zondag 26 april 2020 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 319,95 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 379,15 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 389,15 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 396,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze gaf colleges politieke en sociale filosofie aan de University of London en richtte de West London Philosophy School op. Ze geeft workshops over Hannah Arendt, over gedachte-experimenten en ze schrijft een boek over de logica van het gebroken hart. Daarnaast is ze wekelijks in het filmhuis te vinden.