Laden Evenementen

Start: Filosofie en het lokaal bestuur

Onze hedendaagse lokale democratie is het resultaat van een eeuwenlang proces. Al bij het ontstaan van de eerste democratie ter wereld in Griekenland dachten Socrates, Plato en Aristoteles na over de optimale staatsinrichting. Sindsdien hebben wereldberoemde denkers meer dan tweeduizend jaar invloed gehad. Momenteel leven wij in het resultaat van hun fundamentele ideeën, maar ook met de bijbehorende compromissen en tekortkomingen. Staatsman Churchill vond de democratie ‘een slecht systeem, maar het minst slechte van alle systemen’.

In deze reeks middagen worden de belangrijkste ideeën uit de filosofie getoetst aan de praktijk van het lokale bestuur. Een filosoof houdt een inleiding, waarna een prominente bestuurder met ervaring in de lokale democratie de ideeën met toehoorders bespreekt. Deze reeks is speciaal ontworpen voor lokale bestuurders en beleidsmedewerkers die in de huidige discussies rondom actief burgerschap, decentralisatie en democratische legitimering steviger in hun schoenen willen staan. Er zijn twaalf woensdagmiddagen in de periode september – december, die ook los van elkaar te bezoeken zijn.


(1) Actief burgerschap

Woensdag 15 september 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Denker des Vaderlands Daan Roovers heeft de Nederlandse democratie tot hoofdthema van haar denkerschap gemaakt. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties schreef zij een essay over actief burgerschap en ‘right to challenge’, die is opgenomen in een bundel met bijdragen van Paul Schnabel en Jan Terlouw. Roovers haalt inspiratie uit de inrichting van de Griekse stadstaat, de eerste democratie ter wereld. Het was in deze omgeving dat de fundamenten van de democratie gelegd werden en waarin denkers als Aristoteles en Socrates gedachten over burgerschap hebben nagelaten die nog altijd waardevol zijn. Met Daan Roovers en Jantine Kriens


(2) Identiteitspolitiek en polarisatie

Woensdag 22 september 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Politiek draait steeds meer om identiteit, of het nu gaat om Zwarte Piet of om een vrouwenquotum. Tegelijk is identiteit een moeilijk onderwerp: waar hebben we het over? Identiteitspolitiek kan leiden tot escalatie van verschil tot vijandschap – het motief voor uitsluiting, verbanning of zelfs eliminatie. Francis Fukuyama verklaart in zijn boek Identiteit de toenemende dominantie van identiteitspolitiek en geeft aanzetten hoe hiermee om te gaan. Want de behoefte aan erkenning is een psychologische kracht waar we slecht mee om kunnen gaan. Zij is zowel emanciperend als anderen uitsluitend. Dat speelt ook op lokaal niveau, zeker nu de coronacrisis de sociale verhoudingen op scherp heeft gezet. Met Hans Boutellier en Leonard Geluk


(3) De basis van de lokale democratie

Woensdag 29 september 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Wie mag er meepraten in de lokale democratie? Wat is de cultuur: de meerderheid beslist of een brede consensus? Wat is het zwaartepunt van de democratie: lokaal of nationaal? Vanaf Plato tot nu hebben filosofen nagedacht over de beste vormgeving van de democratie. Hans Scherpenzeel behandelt in vogelvlucht de belangrijkste politieke denkers en vertaalt de vragen die zij stelden naar het heden, daaruit bogend op zijn uitgebreide ervaring in het lokaal bestuur. Met Pieter Pekelharing en Hans Scherpenzeel


(4) Vertrouwen in de overheid en complotdenken

Woensdag 13 oktober 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Maatschappelijke discussies over de waarheid nemen steeds heftigere vormen aan. Complotdenken en wantrouwen naar instituties zijn hierin een centraal onderdeel. Niet alleen bij burgers, maar ook bij politici en in het lokale bestuur zal ‘vertrouwen in de overheid’ de komende jaren een steeds belangrijker thema worden. Volgens Jaron Harambam staat het geloof in een objectieve vaststaande waarheid steeds meer op losse schroeven door lange termijn ontwikkelingen als secularisering, digitalisering, democratisering en globalisering. Dit is dus geen tijdelijk fenomeen.

Hoe hiermee om te gaan? De Franse filosoof Bruno Latour stelt dat feiten niet puur ‘objectief’ zijn maar ook altijd in een context ‘geproduceerd’ worden. De waarheid is veel minder een directe afspiegeling van de werkelijkheid dan we denken en Latour laat zien dat het er meer op aan komt hoe deze in elkaar steekt en wie uiteindelijk de politieke strijd wint. In plaats van lege autoriteitsargumenten (“dit zijn de feiten”) kunnen twijfels over de waarheid beter bestreden worden met goed georganiseerde discussies in bijvoorbeeld burgerfora over hóe feiten tot stand komen en door welke feiten we ons willen laten leiden. Verstokte complotdenkers zijn misschien niet te overtuigen, maar veel anderen willen graag meedoen. Met Jaron Harambam en Reinier van Zutphen


(5) Lokale weerbare democratie

Donderdag 21 oktober 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Veel lokale politici krijgen te maken met geweld of agressie. Tijdens de vluchtelingencrisis in 2015 werd in Geldermalsen de raadsvergadering bestormd door tegenstanders van de komst van een asielzoekerscentrum. Een aantal Nederlandse steden heeft te maken met jihadistische netwerken, onder meer Den Haag, Zoetermeer en Arnhem. Soms hebben ze ook te kampen met salafistische scholen waar kinderen onverdraagzaam gedachtegoed wordt onderwezen, zoals de doodstraf voor niet-moslims.

Het denken over weerbare democratie heeft zich tot nu toe vooral gericht op het nationale niveau. Tegelijkertijd zien we dat er in overheidsbeleid en extremisme-onderzoek juist veel aandacht is voor het lokale niveau. Er wordt veel verwacht van lokale ambtenaren en professionals als het gaat om het beschermen van de democratie. Maar wanneer is die democratie in het geding? Wanneer moet je ingrijpen op lokaal niveau? Over welke instrumenten zouden gemeenten moeten beschikken? Hoe is de situatie in landen zoals Duitsland, Tsjechië en Spanje, waar er al veel ervaring is met lokale concentraties van extremisme? Vanuit het werk van een van de grootste filosofen van de 20e eeuw, John Rawls, worden deze vragen besproken. Met Bastiaan Rijpkema en Ahmed Marcouch


(6) De fundamenten van de moderne lokale democratie

Woensdag 3 november 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Regelmatig verwijzen premier Mark Rutte, Thierry Baudet en Sybrand Buma naar de Franse politieke filosoof Alexis de Tocqueville als een belangrijke inspiratiebron. Maar ook aan de linkerzijde van de politiek wordt hij vaak aangehaald: De Tocqueville is een van de eersten die breed nadacht over de moderne democratie. De lokale democratie was daarbij voor hem de ultieme kern met thema’s als schaalgrootte, betrokkenheid en democratische legitimatie. Verder muntte hij nieuwe begrippen, zoals ‘mild despotisme’, het product van toenemende bureaucratie en individualisme. Met Sophie van Bijsterveld en Bert Blase


(7) Communicatief handelen

Woensdag 10 november 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Jurgen Habermas is een van de belangrijkste en bekendste politieke filosofen van de twintigste eeuw. In zijn magnum opus Theorie van het Communicatieve Handelen (1987) richt hij zich op de communicatie in een democratie: deze moet aan bepaalde eisen voldoen wil het democratisch proces goed verlopen. Daarnaast maakt hij een onderscheid tussen ‘systeem’ en ‘leefwereld’, twee begrippen die zich in het afgelopen decennium stevig hebben genesteld in het ambtenarenjargon. In navolging van Habermas zien veel bestuurders ‘de kolonisatie van de leefwereld door het systeem’ als een probleem. Kennis van deze begrippen helpt de verhouding tussen bestuur en maatschappij beter te begrijpen. Met Marthe Kerkwijk en Jacques Wallage


(8) Data-ethiek

Woensdag 17 november 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

In hoeverre geeft de burger zijn zelfbeschikkingsrecht over aan de staat? Thomas Hobbes beschreef in Leviathan de eerste politieke contracttheorie: om geweld en chaos tussen burgers onderling te voorkomen dienen deze hun soevereiniteit in handen van de staat te leggen. Dit principe is tegenwoordig weer actueel bij de inzet van algoritmen door bedrijven en overheden. Deze blijkt een potentiële bedreiging voor kernwaarden van onze samenleving – denk aan privacy, non-discriminatie, gelijke behandeling en de mogelijkheid om van mening te verschillen. Hoewel in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) zeker oog is voor die bedreigingen, doet deze volgens de experts niet voldoende recht aan de kernwaarden. De vraag is: hoe ondermijnt geautomatiseerde bewerking van data kernwaarden? En: om welke waarden gaat het precies? En is er ook een inzet van algoritmen mogelijk die juist bijdraagt aan een versterking van die waarden? Met Florentijn van Rootselaar en Ulco van de Pol


(9) De verleiding van het maakbaarheidsdenken

Woensdag 24 november 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

We leven in een tijd van grote onzekerheid, waarbij de samenleving verlangt naar zekerheid en controle. Steeds minder lijken we in staat om leed en tragiek te aanvaarden en verwachten we perfectie van politiek en bestuur. Dan ligt voor beleidsmakers de verleiding van het maakbaarheidsdenken op de loer: de illusie het noodlot te kunnen temmen met beleid. De wereld is echter geen machine en een dergelijke aanpak gaat gepaard met beknelling van rechtsstaat en democratie. Als geen ander heeft de politiek filosofe Hannah Arendt daar oog voor gehad. Hoe valt hieraan te ontkomen? Een andere bestuursstijl is vereist, een ‘reflexieve bestuurskunst’, waarin we beter met onzekerheid leren omgaan. Dat kan door herwaardering van de deugd van maathouden. Bescheidenheid en nederigheid geven diepere waardering voor het democratisch proces en tegenwicht aan de hang naar technocratie. De figuur van ‘de ambachtsman’ kan daarbij helpen de omgang met imperfecties en de schoonheid van onvolmaakt beleid te zien. Met Robert van Putten en Wim van der Donk


(10) Ressentiment

Woensdag 1 december 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Ressentiment is een omkering van waarden en normen vanuit een gevoel van machteloze onrechtvaardigheid. Het woord is oorspronkelijk gemunt door Friedrich Nietzsche, die het vooral zag optreden tussen bevolkingsgroepen met verschillende machtsposities. In de psychologie wordt ressentiment wel gezien als een ‘afweermechanisme’: irrationeel gedrag met een rationele, psychische oorzaak. Ressentiment is één van de belangrijkste oorzaken voor populisme, maar ook in andere sectoren van de maatschappij heeft het grote gevolgen. Met Hans Kennepohl en Sybe Schaap


(11) Wat moet de staat doen?

Woensdag 8 december 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Hij bestond al langer, maar sinds Pim Fortuyn zien politici hem ook staan: de ontevreden burger. In de gangbare analyse is de onvrede het gevolg van een overheid die onvoldoende luistert naar de bevolking. Verfrissend tegendraads is de invalshoek van John Micklethwait en Adrian Woolridge: beleidsmakers proberen het burgers juist te veel naar de zin te maken. Belofte maakt schuld, betogen ze in De vierde revolutie. ‘Hoe meer verantwoordelijkheden de staat op zich neemt, hoe slechter hij die uitvoert en hoe ontevreden de burgers worden.’ Zijn alle overheidstaken even noodzakelijk? Welke beleidsmaatregelen zijn goedbedoeld, maar missen hun doel? En hoe reageert de burger hierop? Eerder in de geschiedenis kreeg de staat er taken bij; nu dient de vierde revolutie zich aan. Deze betreft de vraag wat de overheid níet tot haar verantwoordelijkheden rekent. Het vraagstuk wordt alleen maar urgenter als er bezuinigd moet worden: minder middelen betekent scherper kiezen. Bescheidener beloftes aan burgers zijn niet leuk, maar op de lange termijn betaalt een realistisch verwachtingspatroon zich uit. Met Sebastien Valkenberg en Paul Frissen


(12) Overtuigen én de waarheid spreken

Woensdag 15 december 2021, 14.00 uur tot 17.00 uur.

Retorica heeft vaak een wat slecht imago: met allerlei trucjes weten gladde sprekers hun toehoorders voor zich te winnen. Deze opvatting voert terug op Plato die niets van redenaars moest hebben, zij zouden de waarheid vooral verdraaien. Maar er bestaat ook een andere traditie in de retorica die teruggaat op Aristoteles, waarvoor retorica noodzakelijk is om de waarheid te laten oplichten. In deze traditie wordt van bestuurders een goede retorica verwacht.

In deze workshop worden beide tradities besproken en belangrijke elementen van de retorica behandeld. In het bijzonder wordt ingegaan op de kracht van taal, die soms zelfs een nieuwe werkelijkheid kan scheppen. Met veel interactie, zodat nauw aangesloten wordt op het kennisniveau van de cursisten. Doel is dat deze allen iets nieuws leren uit de rijke Aristotelische traditie. Met Emanuel Rutten en Peter van Heemst


Data

– 15 september 2021,
– 22 september 2021,
– 29 september 2021,
– 13 oktober 2021,
donderdag 21 oktober 2021,
– 3 november 2021,
– 10 november 2021,
– 17 november 2021,
– 24 november 2021,
– 1 december 2021,
– 8 december 2021,
– 15 december 2021.
Aanvang om 14.00 uur, einde om 17.00 uur.

Deelname

€ 3.100. Het NGC is niet btw-plichtig.

Op de websites van de ISVW worden algemene bezoekgegevens bijgehouden, waaronder het IP-adres van uw computer en het tijdstip van opvraging en gegevens die uw browser meestuurt. Deze gegevens worden gebruikt voor analyses van bezoek- en klikgedrag op de website. De ISVW gebruikt deze informatie om de werking van de website te verbeteren. Deze gegevens worden zoveel mogelijk geanonimiseerd en worden niet aan derden verstrekt. Voor meer details zie Voorwaarden en Privacy

Cookie instellingen/settings

Hieronder kunt u kiezen welke soorten cookies u op deze website toestaat. Klik op de knop "Cookie-instellingen opslaan" om uw keuze toe te passen / Below you can choose which kind of cookies you allow on this website. Click on the "Save cookie settings" button to apply your choice.

FunctioneleOnze website maakt gebruik van functionele cookies. Deze cookies zijn nodig om onze website te laten werken / Our website uses functional cookies. These cookies are necessary to let our website work.

AnalytischeOnze website maakt gebruik van analytische cookies om het mogelijk te maken om onze website te analyseren en te optimaliseren ten behoeve van o.a. de bruikbaarheid / Our website uses analytical cookies to make it possible to analyze our website and optimize for the purpose of a.o. the usability.

Sociale mediaOnze website plaatst cookies voor sociale media om u inhoud van derden te tonen, zoals YouTube en FaceBook. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places social media cookies to show you 3rd party content like YouTube and FaceBook. These cookies may track your personal data.

AdvertentieOnze website plaatst advertentiecookies om u advertenties van derden te tonen op basis van uw interesses. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places advertising cookies to show you 3rd party advertisements based on your interests. These cookies may track your personal data.

OverigeOnze website plaatst cookies van derden van andere diensten van derden die geen analytische, sociale media of advertenties zijn / Our website places 3rd party cookies from other 3rd party services which aren't Analytical, Social media or Advertising.