Laden Evenementen

De natuur was hier

De natuur biedt mensen een leefbare habitat. Maar hoe lang nog? Het vooruitzicht dat de mens haar eigen leefomgeving om zeep helpt stelt de vraag naar de relatie tussen de mens en de natuur op scherp. We leven in het antropoceen, het geologische tijdperk waarin de mens de belangrijkste factor is in klimatologische veranderingen. Maar betekent dat nu dat we met onze technologie de natuur kunnen bedwingen, en zo klimaatrampen kunnen voorkomen? Of is het hoog tijd dat we de macht van de natuur erkennen en onze eindigheid onder ogen zien?

Ook kun je je afvragen wat dit in sociale en politieke zin betekent. Wat is ecofascisme of ecopaniek? Wat zijn we toekomstige generaties verschuldigd? Heeft de natuur rechten? En zo ja, wie dan? Dieren, planten, rivieren of ecosystemen? In deze cursus onderzoeken we deze vragen aan de hand van filosofen als Bruno Latour, Timothy Morton, Donna Haraway, Henk Oosterling, Naomi Klein en anderen. We voegen de daad bij het woord door middel van guerilla gardening en door zitting te nemen in het Parlement der Dingen. Met Florentijn van Rootselaar, Henk Oosterling, Jan Flameling, René ten Bos, Lydia Baan Hofman, Erik Kaptein, Erno Eskens, Jaap Tielbeke, Peter Smith en Lisa Doeland.

Programma

De mens is onderdeel van de natuur: we zijn een organisme dat leeft en eet en drinkt en uiteindelijk ook weer sterft en uiteenvalt. Tegelijkertijd verandert de mens de natuur om zich heen ingrijpend. Door grondstoffen aan de natuur te onttrekken, afval erin te storten en de leefomgeving van andere wezens te bebouwen en verwoesten, probeert de mens de natuur aan zich te onderwerpen. Die hoogmoed komt voor de val, voorspellen wetenschappers, want gezien onze huidige klimaatcrisis kan dat niet lang goed gaan. Tijd om de relatie mens-natuur eens onder de loep te nemen.

Florentijn van Rootselaar neemt ons om te beginnen mee door de kleurrijke geschiedenis van de menselijke kijk op de natuur. Hoe hebben mensen in de loop der eeuwen tegen de natuur aangekeken, en hoe is dat in die tijd ontwikkeld?

Die menselijke blik heeft geleid tot een kunstmatige tegenstelling tussen cultuur en natuur, is de stelling van Timothy Morton, die betoogt dat we moeten beginnen met denken over ecologie zonder de categorie ‘natuur’. Dat lijkt misschien lastig, maar Jan Flameling legt uit dat juist deze hedendaagse filosoof ongekende mogelijkheden biedt om onze plek in de wereld anders te begrijpen.

Dat de scheiding tussen de mens en de natuur niet vol te houden is, betoogt ook René ten Bos. De mens heeft de natuur zo ingrijpend veranderd, dat zelfs natuurfenomenen niet meer natuurlijk zijn, maar door de mens veroorzaakt: we leven in het antropoceen. Er is geen weg uit dit moeras; de mens moet erin leren dwalen.

Dat de problemen die de mens heeft veroorzaakt onoplosbaar zijn, is nog geen reden om ze terzijde te schuiven, betoogt Lydia Baan Hofman. Ze laat zien dat de filosofie van Donna Haraway uiterst actueel is; als we onszelf beschouwen als wezens die verbonden zijn met allerlei andere, zoals inktvissen hun tentakels naar alle kanten kunnen uitslaan, dan zien we dat we afhankelijk zijn van de wezens om ons heen.

Als we afhankelijk zijn van de wezens en de natuur om ons heen, en zij van ons, dan wordt het misschien ook wel eens tijd om na te denken over de politieke representatie van niet-mensen. De Franse filosoof Bruno Latour bedacht daarom het Parlement der Dingen. Onder leiding van Florentijn van Rootselaar proberen we ons in te leven in een mierenhoop, een boom of een rivier.

Misschien komen we dan tot de conclusie dat dit soort zaken rechten zouden moeten hebben, zoals landschapsarchitect Erik Kaptein betoogt. Volgens hem is dat zo gek nog niet, want het ligt geheel in lijn met de Franse Revolutie om de natuur rechten toe te kennen. Dierenrechtenfilosoof Erno Eskens bespreekt de vraag of, en zo ja hoe, we dieren als rechtspersonen kunnen erkennen.

Als de natuur rechten heeft, wat zijn we de natuur dan in morele zin verschuldigd? Volgens zwerfielosoof en afvalkunstenaar Peter Smith veroorzaakt de denkfout ‘wat ik wel –of niet– doe is te klein om een verschil te maken’ voor de grootste onontdekte kracht op onze Aarde. Nu is dat nog een destructieve kracht, het is volgens hem echter mogelijk om er een constructieve kracht van te maken. Hij gaat in debat met columnist Jaap Tielbeke, die betoogt dat de nadruk op individueel handelen afleidt van de politieke actie die nodig is om het tij werkelijk te keren.

Filosoof en literatuurwetenschapper Lisa Doeland betoogt dat afval ons als een spook achtervolgt en zet vraagtekens bij de fantasie van de mens die zich heer en meester over de natuur waant.

Onze problematische relatie met de natuur is zo veelomvattend en complex, dat we ervan in paniek dreigen te raken. Heeft het nog zin om je voor duurzaamheid in te zetten? Jazeker, betoogt Henk Oosterling, verzet krijgt juist betekenis in ecopanische tijden.

Naast deze prikkelende lezingen en debatten bestaat het programma uit twee wandelingen in de natuur rondom de ISVW en een inspirerend avondprogramma met passende films en documentaires. Florentijn van Rootselaar is de moderator van deze week.

Studiebelasting

Deze cursus bestaat uit 27 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij de cursus wordt een reader op de eerste dag ter beschikking gesteld. De teksten uit deze reader komen vooraf ook op onze Digitale Leeromgeving beschikbaar voor deelnemers aan deze cursus. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar wel verdient het de aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zal dan meer uit de cursus kunnen halen.

Leerdoelen

Tijdens deze cursus maak je kennis met verschillende filosofen en hun ideeën over de relatie van de mens tot de natuur. Je leert de antropologische, ontologische en politieke implicaties van deze filosofieën kennen. Je leert reflecteren op de vraag hoe de mens zich verhoudt tot de natuur en je eigen ideeën hierover verdiepen, beter onderbouwen of eventueel herzien of verfijnen. Naast filosofische inzichten krijg je ook een paar praktische ideeën mee ten aanzien van wat je zelf kunt doen om de natuur leefbaar te houden.

Data

Maandag 23 mei t/m vrijdag 27 mei 2022.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 800,- (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 999,- (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt) Niet beschikbaar,

Arrangement 3: € 1.039,- (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 1.069,- (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Sprekers

Florentijn van Rootselaar is filosoof, journalist en schrijver. Na zijn studie filosofie aan de UvA werkte hij als senior redacteur bij Filosofie Magazine. Tegenwoordig schrijft hij voor onder meer Trouw, Filosofie Magazine en Wordt Vervolgd over filosofie, data-ethiek en mensenrechten. Hij publiceerde het boek Filosofisch veldwerk (2018), over de grote filosofen van deze tijd. Nu werkt hij aan een boek over privacy en digitalisering. Werktitel: Geheimen in de digitale wereld.

Marthe Kerkwijk is filosoof en programmamanager bij de ISVW. Ze geeft workshops en lezingen over sociale en politieke filosofie, onder meer over Hannah Arendt. Daarnaast gidst ze veel filosofische wandelingen rondom de ISVW. In haar vrije tijd stimuleert ze natuurlijke verwildering in en rond haar moestuin.

Jan Flameling studeerde filosofie in Groningen, Amsterdam, Keulen en Berkeley. In 1994 richtte hij het Filosofisch Bureau Ataraxia op. Hij geeft trainingen in morele oordeelsvorming aan o.a. organisatieadviseurs, artsen, en medewerkers van de openbare ministeries. Samen met Hans Baaijens publiceerde hij Oosterse denkers in de polder (ISVW, 2012).

René ten Bos is filosoof en hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Van 2017 tot 2019 was hij Denker des Vaderlands. Een van zijn specialismen is ecofilosofie in het Antropoceen. In 2017 verscheen hierover zijn boek Dwalen in het antropoceen, in 2019 Extinctie en in 2020 Meteosofie (allen bij Boom).

Lydia Baan Hofman is PhD kandidaat aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze specialiseert in ecofilosofie, feministische wetenschap en technologie, en esthetiek. In haar onderzoek kijkt ze met behulp van het gedachtegoed van Donna Haraway naar de klimaatcrisis. In Filosofie Magazine verscheen haar artikel ‘De wereld als composthoop’.

Erik Kaptein studeerde in 1982 af aan de Wageningen Universiteit & Research als landschapsarchitect. Hierna werkte hij als wetenschappelijk medewerker aan zijn promotieonderzoek naar landschappelijke woonvormen. In zijn verdere loopbaan bij diverse ruimtelijke adviesbureaus en overheden staat de relatie tussen de mens en de levende natuur centraal. Hierover schreef hij het boek Rechtsgelijkheid voor de natuur. Waarom niet-menselijk leven rechten verdient (ISVW, 2021)

Erno Eskens is filosoof en uitgever wetenschap en filosofie bij Noordboek. Hij schreef Democratie voor dieren (Contact, 2009) over politieke representatie van niet-menselijke dieren en Een beestachtige geschiedenis van de filosofie (ISVW, 2015) over hoe filosofen over dieren en dierlijkheid dachten in de geschiedenis van de filosofie. Recent publiceerde hij Denkers en dwalers. Een geschiedenis van de filosofie in de Lage Landen (ISVW, 2022) en momenteel werkt hij aan een boek over de erkenning van dieren, planten en andere levensvormen als rechtspersonen.

Peter Smith is kunstenaar, fotograaf en ‘zwerfielosoof’. Zijn motto ten aanzien van het zwerfafvalprobleem is KLEAN: Klagen Loont Echt Absoluut Niet. Dit principe is Peter ook toe gaan passen op het immens grote probleem zwerfafval. Elke dag ruimt Peter nu tenminste één stukje zwerfafval op. Daarnaast maakt hij kunstwerken van zwerfafval, zoals De wereld van zwerfvuil (2012), een enorme wereldbol van plastic flesjes die hij in het IJ liet drijven. Hij leverde een bijdrage aan het boek Waarom zou ik? (ISVW) onder redactie van Petra van der Kooij.

Jaap Tielbeke is journalist en filosoof. Hij schrijft onder meer voor De Groene Amsterdammer en De Correspondent. Hij betoogt dat de verantwoordelijkheid voor klimaat- en milieuproblemen veel te veel op de schouders van het individu rust en dat dit doortastend beleid vanuit de politiek in de weg staat. De politiek zou de klimaatcrisis met net zoveel urgentie moeten behandelen als de coronacrisis. Hij schreef hierover het boek Een beter milieu begint niet bij jezelf (Das Mag, 2020).

Lisa Doeland studeerde literatuurwetenschap en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze doet promotieonderzoek naar de spookachtigheid van afval. Ze wil het idee verstoren dat de mens (man, wit, westers) heer en meester is in het Antropoceen. Daarnaast houdt ze zich bezig met apocalyptiek en (duistere) ecologie. Samen met filosofen Naomi Jacobs en Elize de Mul schreef ze Onszelf voorbij. Kijken naar wat we liever niet zien (2018). Op het moment werkt ze aan een boek waarin ze de gevaarlijke fantasieën van de (eco)moderne mens onder de loep neemt, zoals recycling zonder restjes en CO2-neutraliteit.

Henk Oosterling is filosoof en auteur. Hij was tot 2018 universitair hoofddocent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam waar hij de minor ecophilosophy en het honorsprogramma Sustainability verzorgde. Tussen 2008-2018 leidde hij de ecosociale onderwijsinnovatie Rotterdam Vakmanstad. Van zijn hand verscheen onder andere ECO3. Doendenken (2013), Waar geen wil is, is een weg (Boom, 2016) en Verzet in ecopanische tijden (Lontano, 2020).

Op de websites van de ISVW worden algemene bezoekgegevens bijgehouden, waaronder het IP-adres van uw computer en het tijdstip van opvraging en gegevens die uw browser meestuurt. Deze gegevens worden gebruikt voor analyses van bezoek- en klikgedrag op de website. De ISVW gebruikt deze informatie om de werking van de website te verbeteren. Deze gegevens worden zoveel mogelijk geanonimiseerd en worden niet aan derden verstrekt. Voor meer details zie Voorwaarden en Privacy

Cookie instellingen/settings

Hieronder kunt u kiezen welke soorten cookies u op deze website toestaat. Klik op de knop "Cookie-instellingen opslaan" om uw keuze toe te passen / Below you can choose which kind of cookies you allow on this website. Click on the "Save cookie settings" button to apply your choice.

FunctioneleOnze website maakt gebruik van functionele cookies. Deze cookies zijn nodig om onze website te laten werken / Our website uses functional cookies. These cookies are necessary to let our website work.

AnalytischeOnze website maakt gebruik van analytische cookies om het mogelijk te maken om onze website te analyseren en te optimaliseren ten behoeve van o.a. de bruikbaarheid / Our website uses analytical cookies to make it possible to analyze our website and optimize for the purpose of a.o. the usability.

Sociale mediaOnze website plaatst cookies voor sociale media om u inhoud van derden te tonen, zoals YouTube en FaceBook. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places social media cookies to show you 3rd party content like YouTube and FaceBook. These cookies may track your personal data.

AdvertentieOnze website plaatst advertentiecookies om u advertenties van derden te tonen op basis van uw interesses. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places advertising cookies to show you 3rd party advertisements based on your interests. These cookies may track your personal data.

OverigeOnze website plaatst cookies van derden van andere diensten van derden die geen analytische, sociale media of advertenties zijn / Our website places 3rd party cookies from other 3rd party services which aren't Analytical, Social media or Advertising.