Laden Evenementen

Medische doorbraken die de wereld veranderen

De laatste jaren volgen medische doorbraken elkaar steeds sneller op. Ongekende mogelijkheden ontvouwen zich, maar ook nieuwe, vaak filosofische vragen en dilemma’s die beantwoord zullen moeten worden. Zeker is dat deze doorbraken grote gevolgen gaan hebben voor ons levensgeluk, ons beeld van de mensheid én de inrichting van onze maatschappij.

Deze cursus geeft een overzicht van de belangrijkste doorbraken die u onderzoekt samen met wetenschappers en journalisten die in dit veld momenteel voorop lopen.

‘Verjonging van cellen, het einde van natuurlijke bevruchting, kunstmatig DNA en donordieren’

Maandag 22 juli 2019
Medische doorbraken vroeger, nu en in de toekomst

10:30 Welkom en kennismaking

11:15 Pauze

11:30 De geschiedenis van medische doorbraken
In de afgelopen eeuwen is grote vooruitgang gemaakt in de behandeling van veel ziekten. De enorme kindersterfte is teruggedrongen en de hedendaagse sterfte door infectieziekten is niet te vergelijken met de miljoenen doden die vielen bij de pest of de Spaanse griep. Hoe is de behandeling van deze ziekten in de afgelopen eeuwen vooruitgegaan? Was het dagelijks leven vroeger meer dan nu bepaald door ziekten en hoe gingen mensen hier mee om? En hoe verhouden de huidige medische doorbraken zich tot die van de afgelopen eeuwen: is de grote strijd al gestreden of moet de grootste doorbraak nog komen?

Klinisch ethicus aan het Erasmus MC Erwin J.O. Kompanje is auteur van De penisverkorter en andere opmerkelijke verhalen uit de geschiedenis van de geneeskunde en geeft regelmatig lezingen over de geschiedenis van de medische wetenschap.

13:00 Lunch

16:00 Medische doorbraken voor iedereen?
Een medische doorbraak ontstaat niet alleen door een ontdekking van een wetenschapper. De doorbraak moet ook betaalbaar zijn en als deze door de overheid vergoed moet worden, breed maatschappelijk draagvlak hebben. Nu zijn in het nieuwe millennium de kosten van de gezondheidszorg verdubbeld tot meer dan 10% van het binnenlands product. De overheid heeft daarom een sterke rem gezet op kostenstijging, ook met het oog op de komende vergrijzing.
Welke medische doorbraken zullen in onze maatschappij daadwerkelijk toegepast worden? En als er steeds meer kan wat niet vergoed wordt, zal er dan een tweedeling in de maatschappij ontstaan?

Jeroen Crasborn is senior adviseur zorgstrategie bij zorgverzekeraar Achmea.

18:00 diner

20:00 Next Nature: de toekomst van de medische doorbraken
Next Nature is een kunstenaarscollectief dat de toekomst verbeeldt. Daarbij gaat zij uit van een nieuwe kijk op de maatschappij. Het klassieke onderscheid tussen natuur en cultuur zal volgens Next Nature radicaal veranderen. Onze normen en waarden zullen verschuiven en mogelijkheden acceptabel maken die nu nog weerstand opleveren.
Zo ontwikkelde Next Nature met het Maxima Medisch Centrum een verbeelding van een kunstmatige baarmoeder en bedacht ze ‘ambachten voor de toekomst’ zoals een orgaan-designer.

Hendrik-Jan Grievink is ontwerper bij Next Nature.

 

Dinsdag 23 juli 2019
Het eeuwige en mysterieuze leven

9:30 De onsterfelijken (45 min docu + 45 min discussie, evt met app)
Silicon Valley is het epicentrum in onderzoek naar levensverlenging. Volgens velen is het nog maar een kwestie van tijd totdat de heilige graal ontdekt zal worden. De VPRO-documentaire De Onsterfelijken onderzoekt nieuwe denkwijzen over de dood die parallel lopen met innovatieve technieken. Hoe zie jij de dood en de strijd voor het eeuwig leven?

11:00 Pauze

11:30 Veroudering terugdraaien
Gaat de mensheid de bron van de eeuwige jeugd ontdekken? De laatste jaren neemt de kennis over veroudering snel toe. Een belangrijke oorzaak van ouderdom zijn verouderde cellen die zich niet meer delen en daarbij ook nog eens giftige stoffen beginnen uit te scheiden. Daarmee tasten zij gezonde cellen in hun omgeving aan. De Utrechtse wetenschapper dr. Peter de Keizer baarde internationaal opzien met onderzoek naar muizen. Hij slaagde erin om de veroudering bij muizen grotendeels te stoppen. Met behulp van de stof proxifim lukte het om ‘senescente’ cellen, die zorgen voor veroudering, op te ruimen. Een enorme doorbraak, vooral ook omdat de techniek op mensen toepasbaar lijkt. Dr. Peter de Keizer is terughoudend en zegt dat de techniek nog niet afdoende is getest, maar het Chinese bedrijf Novopro biedt Proxifim al online aan voor een paar honderd dollar. Verantwoord of niet, alles wijst erop dat ouderdom een geneesbare ziekte wordt. Hoeveel ouder kunnen en willen we worden?Peter de Keizer is verouderingsbioloog en verbonden aan het UMC Utrecht en was veel in het nieuws met zijn doorbraak in het verouderingsonderzoek.

Optreden in Nieuwsuur https://nos.nl/nieuwsuur/video/2178643-peter-de-keizer.html

Artikel in NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2017/01/12/het-gaat-mij-om-gezonder-oud-worden-6181125-a1540972

13:00 lunch

16:00 Leidt de strijd tegen veroudering tot een bevolkingsexplosie?
De levensverwachting van Nederlanders stijgt al decennialang gestaag, tot nu ruim 80 jaar. Dat komt door veel factoren, maar ook de verbeterde medische zorg. Maar stel nu dat er een pil op de markt komt waarmee de levensverwachting ineens 10 of zelfs 20 jaar hoger wordt, wat zijn daarvan de gevolgen? Krijgen we dan een bevolkingsexplosie, stort de economie in, gaan we ons vervelen tijdens het veel te lange leven, of gaan we ons wellicht verplicht voelen om te stoppen met de natuurlijke bevruchting zodat we buiten de baarmoeder om designerembryo’s kunnen fabriceren? Hoe zal de Nederlandse maatschappij er uit komen te zien en welke spanningen levert dit op? En wat zal de impact op de wereld zijn, op bijvoorbeeld de klimaatdoelstellingen?

Gijs Beets is onderzoeker bij het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) en deed jarenlang onderzoek naar demografische ontwikkelingen.

18:00 Diner

20:00 Leven maken in het lab
Synthetische biologie onderzoekt of het mogelijk is leven te creëren. De ‘nagemaakte’ cel leefde en was gezond. Lange tijd konden wetenschappers leven prima ontleden, bestuderen en manipuleren, maar ze konden het niet namaken. Dat is echter in rap tempo aan het veranderen. In 2010 verving Craig Venter het natuurlijke DNA van een cel door kunstmatig DNA dat hij buiten de celomgeving mechanisch had nagebouwd, molecuul voor molecuul. Moleculaire machines, levende materialen, zelfsturende medicijnen en synthetische cellen leiden allemaal tot één doel: zelf leven creëren. Alle onderdelen van organismen lijken na te bouwen. Wat betekent het als mensen zelf leven kunnen creëren? Wat is ‘leven’ eigenlijk? Een inkijk in een van de meest grensverleggende, maar ook controversiële wetenschapsgebieden.

Esther Thole is wetenschapsjournalist en redacteur bij NEMO Kennislink. Ze is auteur van Makers van leven, over synthetische biologie.

Woensdag 24 juli 2019
Nieuwe wegen in de medische wetenschap

9:30 Designerbaby’s & more
In de science-fiction film Gattaca is de voortplanting volledig buiten de baarmoeder: baby’s komen veilig tot ontwikkeling in een vat, waarbij de zwangerschap perfect gemonitord kan worden. De wereld schrok vorig jaar op toen in China écht een genetisch gemanipuleerde baby werd geboren. Maar deze ontwikkeling is op een andere manier al veel langer aan de gang, bijvoorbeeld met de ingevoerde NIPT-test, waarmee zwangerschappen kunnen worden afgebroken bij ernstige erfelijke aandoeningen. De mens lijkt op het punt te staan om de evolutie in eigen hand te nemen. Worden onze kinderen gezonder, slimmer, mooier? Gaan zwangerschappen buiten de baarmoeder plaatsvinden en is dat goed voor de emancipatie? En wat zijn de gevaren van deze ontwikkelingen? Hoe ver mogen ouders gaan?

Martina Cornel is hoogleraar Community Genetics en Public Health Genomics bij VUmc Amsterdam. Ze is lid van diverse geneeskundige adviesraden.

Filosoof Marcel Zuijderland schreef Gentest of geen test? over de gevolgen van de invoering van de NIPT-test en doet onderzoek naar de impact van de medische wetenschap op de menselijke voortplanting.

11:00 Pauze

11:30 De mens als salamander: regeneratieve geneeskunde
Regeneratieve geneeskunde is een verzameling van innovatieve technieken waarmee het lichaam zichzelf beter maakt. Dit is een fundamenteel andere manier van geneeskunde bedrijven, waarbij het zelfhelend vermogen van het lichaam wordt versterkt. Zo worden bij grote botbeschadigingen keramische korrels in het lichaam gebracht. Op de korrels zet het lichaam nieuw botweefsel af en na een tijdje lossen de keramische korrels op: het lichaam heeft een nieuw bot van eigen weefsel. De methode wordt ook toegepast bij baby’s met een aangeboren hartklepafwijking. Een kunstmatige hartklep lost langzaam op terwijl het lichaam een nieuwe, beter passende hartklep aanmaakt.

Pamela Habibovic is hoogleraar Regeneratieve Geneeskunde aan de Universiteit van Maastricht

13:00 lunch

16:00 Jouw gezondheid in de cloud
Na de jarenlange problemen rondom het Electronisch Patiënten Dossier komt het er nu toch van, de persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO) wordt ingevoerd. Een omgeving op internet die al jouw medische gegevens bevat, bij wijze van spreke vanaf de hielprik bij je geboorte tot de laatste medicatie op je sterfbed. Een PGO is een levenslang online hulpmiddel om grip te houden op je eigen gezondheidsgegevens: van behandeling tot medicatie, onderzoeksuitslagen en inentingen.

Er wordt veel verwacht van het PGO: van het voorkomen van medische missers tot gepersonaliseerde geneeskunde. En met de dossiers kan ook medisch onderzoek gedaan worden. Waar gaat het PGO de meeste winst brengen? Hoe zit het met de privacy, kun je bijvoorbeeld geslachtsziektes verborgen houden? Mag de politie bij een verkeersongeluk jouw data inzien?

Petra Verhoef is themacoördinator voor technologie van zorg en gezondheid bij het Rathenau Instituut. Dit instituut adviseert de regering over de gevolgen van wetenschap, innovatie en technologie op de samenleving.

18:00 Diner

20:00 Demonstratie eNose
Veel ziektes hebben effect op de stoffen die je uitademt. Zo zijn diabetes, epilepsie, longkanker en maag- en darmkanker in uitgeademde lucht te ‘ruiken’. De eNose is een Nederlandse vinding die momenteel getest wordt voor longkanker. In een eerste proef bij 300 personen bleek de eNose uitstekend te functioneren. Momenteel loopt een grotere proef met 800 personen in ziekenhuizen door heel Nederland. De eNose is niet alleen een snelle en pijnloze test (voorheen moest een stukje weefsel uit de long gehaald worden), maar staat ook voor een toekomst waarin burgers zèlf hun gezondheid monitoren. Twee vrijwilligers kunnen tijdens deze demonstratie hun adem laten analyseren.

Job van der Palen is bijzonder hoogleraar Evaluatie en Assessment in Gezondheidsonderzoek en coördinator wetenschappelijk onderzoek aan het Medisch Spectrum Twente. Sharina Kort is AIOS (arts in opleiding tot specialist) Longgeneeskunde bij Medisch Spectrum Twente en promoveert op het onderzoek met de eNose naar longkanker.

Donderdag 25 juli
Nieuwe wegen in de medische wetenschap

9:30 Jij bent uniek – Personalized Medicine
Veel geneeskunde is ‘algemeen’: je komt bij de dokter met een klacht en deze geeft het medicijn wat die klacht moet verhelpen. Maar mensen zijn niet hetzelfde: jouw unieke lichaam heeft veelal een eigen manier van reageren. Personalized medicine is geneeskunde op maat. De kennis hierover neemt snel toe, mede door de mogelijkheid om het DNA van iemand te achterhalen.

Hoogleraar Farmagenetica Ron van Schaik is een pionier op het gebied van Personalized medicine. Hij is uitvinder van het ‘genetisch paspoort’, dat Erasmus MC geeft als eerste en enige instantie op de wereld aan patiënten geeft, zodat zij overal kunnen profiteren van geneeskunde op maat.

11:00 Pauze

11:30 Virussen onder controle: nooit meer verkouden, griep, SARS of ZIKA
De band tussen mens en virus is oeroud. Veel ernstige ziekten worden veroorzaakt door virussen: AIDS, SIKA en SARS, maar ook aan de griep gaan veel ouderen dood. Virussen zijn vreemde wezens: organisch, maar ze leven niet. Volgens evolutietheorieën is zelfs al het leven, dus ook mensen, uit virussen geëvolueerd. Ze zijn overal om ons heen in een ontzagwekkende variatie: als je in een meertje zwemt, dompel je je onder in een poel van virussen.

Virussen geven fundamenteel inzicht in wat de mens is. Speciale virussen, retrovirussen genaamd, fuseren bijvoorbeeld met het DNA van de mens, zodat zij worden overgebracht op diens kinderen, ze worden onderdeel van ons menselijk DNA. Zo bestaat door de evolutie ons huidig DNA voor een groot gedeelte uit virusmateriaal dat ooit ons lichaam is binnengedrongen.

Onderzoekers nemen nieuwe stappen in de bestrijding. Zo kunnen we steeds beter voorspellen welke griepvirussen over een of twee jaar dominant zijn en geven fabrieken nu al opdracht speciale vaccins aan te maken. Ook AIDS en Hepatis lijken binnenkort geneesbare ziektes worden.

Het Erasmus Medisch Centrum doet wereldberoemd onderzoek naar virussen. Bij een uitbraak van een nieuw virus als SARS of ZIKA wordt haar viruslaboratorium vaak ingeschakeld. Zo voorspelt men momenteel hoe virussen zullen evolueren om tot een betere griepprik voor ouderen te komen. Wat is nog meer te verwachten van het virus-onderzoek? Kan een algemeen virusvaccin ontwikkeld worden? Maar ook: kunnen kwaadwillende landen van virussen biologische wapens maken?

Marion Koopmans is hoofd van het viruslaboratorium van het Erasmus MC.

13:00 lunch

16:00 Nanotechnologie
Al langere tijd is nanotechnologie een van de grootste beloftes voor technologische innovatie. In de biomedische wereld wordt de techniek nu toegepast bij de behandeling en detectie van kanker. Nanodeeltjes zijn groot genoeg om medicijnen te vervoeren en klein genoeg om opgenomen te worden door kankercellen. Nieuwe generaties van nanodeeltjes kunnen op de omgeving reageren om zo kanker specifieker te kunnen behandelen. In de toekomst zullen mogelijk nano-robotten door gecontroleerde afgifte van medicijnen op de juiste plek, verschillende ziekten kunnen behandelen zonder veel bijverschijnselen.

Sabine van Rijt is onderzoeker en universitair docent bij het MERLN instituut voor regeneratieve geneeskunde.

18:00 Diner

20:00 DNA-testen: een handleiding
Iedereen kan op internet een DNA-test aanvragen. Deze kan belangrijke informatie geven over de aanleg voor bijvoorbeeld Alzheimer, diabetes en erfelijke vormen van kanker. Maar er zijn ook keerzijden: de onnodige paniek van een verkeerde interpretatie of de psychische druk van de wetenschap van genetische ballast. Is het wel goed om alles te willen weten? Daarnaast is er een wildgroei van toepassingen: wat te denken van het bedrijf Genepartner die mensen koppelt op basis van DNA? De ISVW biedt aan twee cursisten de mogelijkheid hun DNA te laten testen, waarvan de resultaten plenair zullen worden besproken.

Cathelijne Reincke is coördinator van het reizend DNA-lab Utrecht bij het UMC Utrecht en Elianne Gerrits is docent biomedische wetenschappen met een specialisatie in genetica en DNA-onderzoek aan het UMC Utrecht. Beiden ontwikkelen en toetsen daarnaast als onderzoeker leeractiviteiten die bijdragen aan het opleiden van studenten biomedische wetenschappen tot ethisch en maatschappelijk verantwoorde professionals.

Vrijdag 26 juli
De Betekenis van Medische Innovaties

9:30 Mijn medische wens
Cursisten vertellen over één medische wens die zij mogen doen. Liefst met een beeld erbij. Medische innovaties zijn mooi, maar uiteindelijk draait het er om wat ze betekenen voor mensen.

11:00 Evaluatie en afsluiting

 

Studiebelasting

Deze cursus bestaat uit 27 contacturen en circa 5 uur zelfstudie.

Data

Maandag 22 t/m vrijdag 26 juli 2019.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 17.00 uur.

Deelname

Arrangement 1: € 954,50 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 1146,70 (arr.1 + standaardkamer met ontbijt).

Arrangement 3: € 1186,70 (arr. 1. pluskamer met ontbijt).

Arrangement 4: € 1216,70 (arr. 1 + comfortkamer met ontbijt).

Wilt u korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of u in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docenten

Dr. Peter de Keizer is assistent professor bij het UMC in Utrecht. Hij promoveerde in 2009 aan het ULMC op ‘FOXO transcription factors in tumor suppression’. Hij deed onderzoek aan het Buck Institute for Research on Aging in Novato, Verenigde Staten. Hij is fellow van het KWF en werkte bij het Erasmus University Medical Center in Rotterdam, waar hij 2014 de ‘Talent Extraordinary Award’ ontving. Zijn baanbrekende artikel verscheen in Cell (maart 2017).

Esther Thole is freelance wetenschappelijk schrijver en redacteur. Ze is redacteur scheikunde bij Kennislink. Ze studeerde scheikunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Nadien besloot ze als zelfstandig wetenschapsjournalist en tekstschrijver te gaan werken. Ze schrijft onder meer voor NEMO Kennislink over ‘levende systemen’. In 2018 verscheen van haar hand Makers van leven. Hoe wetenschappers leven bouwen in het lab (Maven Publishing).

Marcel Zuijderland is wetenschappelijk docent bij het VUmc en docent ethiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft filosofie en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam gestudeerd. In 2017 verscheen zijn boek Gentest of geen test: hoe de NIPT de zwangerschap verandert (Amsterdam UP). Zijn publicaties zijn onder meer verschenen in NRC Next, NRC Handelsblad en Trouw.