Laden Evenementen

« All Evenementen

Masterclass Foucault – Geschiedenis van de seksualiteit

19/01/2019 om 10:30 tot 20/01/2019 om 12:30

Zonder gareel: de vrijheid om zonder bekentenissen seks te hebben

Twee leesweekenden over Foucaults vier delen van de Geschiedenis van de seksualiteit.

De Franse filosoof Michel Foucault publiceerde tussen 1976 en 1984 de eerste drie delen van zijn Geschiedenis van de seksualiteit. Het slotdeel van dit standaardwerk, De bekentenissen van het vlees, bleef na Foucaults dood onuitgegeven op de plank liggen. Pas vorig jaar gaven zijn erfgenamen toestemming voor een bewerkte uitgave, die in 2019 bij Uitgeverij Boom in prachtige vertaling van Jeanne Holierhoek zal verschijnen. In deze masterclass bestuderen we het gehele standaardwerk van Foucault en lezen we alvast – en dat is bijzonder – flink wat passages uit de drukproeven van het nog niet in vertaling verschenen vierde deel. De masterclass wordt verzorgd door prof. Marli Huijer en prof. Henk Oosterling.

We moeten niet geloven dat een ‘ja’ tegen de seks een ‘nee’ is tegen de macht; met zo’n ‘ja’ volgt men juist de richting van het omvattende seksualiteitsdispositief.

Hoe vaak wordt niet gezegd dat de seks eeuwenlang onderdrukt is geweest? Dat we het aan de seksuele revolutie te danken hebben dat de seks is bevrijd? Gelukkig kunnen we dankzij die revolutie nu openlijk over seks spreken en zonder schaamte toegeven aan onze seksuele verlangens. Maar klopt dat verhaal wel? Zijn we wel zo seksueel vrij als we denken? In de vier delen van zijn Geschiedenis van de seksualiteit (1976-84) verwerpt de Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) het idee van de onderdrukking en bevrijding van de seks. Hij noemt dit de ‘repressiehypothese’ en laat zien dat deze wordt ingezet om ons aan te zetten tot een voortdurend spreken over de seks. Geen verbod om maar een gebod tot spreken. Terwijl wij menen dat we ons bevrijden van een onderdrukkende macht, onderwerpen we ons in werkelijkheid aan een productieve macht die ons via de seks ertoe aanzet om ons als individu ‘normaal’ te gedragen en zo lang en gezond mogelijk te leven.

De meest effectieve technieken om ons over onze seks te laten spreken zijn de bekentenis en het zelfonderzoek (Wie ben ik als seksueel wezen? Wat is de waarheid van mijn seks?). Het christendom heeft dit zelfonderzoek, waarin de zondaar zichzelf dwingt voortdurend op zoek te gaan naar zijn diepste waarheid, in de biecht geïnstitutionaliseerd. Door de gelovige in zijn ‘vleselijke’ lust de waarheid van zijn zondige wezen te laten traceren en deze ten overstaan van een priester te laten uitspreken kan de kerkelijke macht de kudde onder controle houden. Dat verandert niet in de moderniteit wanneer een scientia sexualis, de wetenschap van de seksualiteit, het stokje overneemt. De geseculariseerde bekentenistechnieken vinden we terug in de psychoanalyse van Freud, maar ook in een scala van psychotherapeutische praktijken. En nog steeds voelen velen zich geroepen om in hun ‘afwijkende’ lustbeleving naar de waarheid over zichzelf te speuren: homo, hetero, transseksueel, polyamoureus of monogaam. In zijn zoektocht naar de herkomst van deze bekenteniscultuur stuit Foucault op een tweede, minder zichtbare geschiedenis van de seks. De technieken om jezelf te bevragen gaan uiteindelijk terug tot een gebruik van de lusten dat al in het klassieke Griekenland bij Plato zijn beslag krijgt. Van daaruit wordt het van Seneca tot Marcus Aurelius doorgegeven aan de Romeinse cultuur. Dit voorchristelijke ‘zelf’ ligt nog ingebed in een zorg en een stilering die, terugkijkend, openingen biedt om op andere en nieuwe manieren om te gaan met waarheid, macht en seks.

Wie is Michel Foucault?

Met de publicatie in 1966 van zijn boek Les mots et les choses (De woorden en de dingen. Een archeologie van de menswetenschappen) werd Foucault van het ene op het andere moment een beroemd filosoof. Zijn voorspelling dat ‘de mens zal verdwijnen als een gezicht in het zand van de vloedlijn van de zee’ dreef niet alleen existentialisten zoals Sartre, maar iedere humanistische denker tot woede. De mens als autonoom subject was immers de figuur bij uitstek om in zijn verzet tegen uiterlijke, heteronome machten zijn vrijheid te verwerkelijken! In zijn latere boeken stelt Foucault telkens weer vanuit een ander perspectief alles in het werk om te tonen hoe de door de wetenschap gelegitimeerde machtspraktijken bepaalde vormen van subjectiviteit produceren. In zijn Geschiedenis van de seksualiteit voegt Foucault een derde as toe: naast weten en macht thematiseert hij een subject dat zijn leven als een kunstwerk stileert. De kern van deze bestaansesthetica is een ethos die breekt met de kantiaanse ethiek van het autonome subject. Via de configuratie van kennis, macht en subject reikt Foucault een rijk gevulde gereedschapskist aan, waarmee we op nieuwe manieren kunnen denken over de relatie tot ons ‘zelf’.

Foucault studeerde filosofie en psychologie in Parijs en promoveerde in 1961 op een filosofische analyse van hoe er in de loop der eeuwen over waanzin is gedacht: Geschiedenis van de waanzin (1961). Hij werkte enkele jaren als docent psychologie aan de universiteit van Clermont Ferrand en schreef boeken over de ideeëngeschiedenis van de medische kliniek (De geboorte van de kliniek, 1963), van de menswetenschappen (De woorden en de dingen, 1966) en over de daarbij door hem gebruikte methodologie (De archeologie van het weten, 1969). In 1970 werd hij benoemd tot hoogleraar in de geschiedenis van de denksystemen aan het prestigieuze Collège de France in Parijs, waar hij eens per jaar één collegereeks moest verzorgen. In 1975 verscheen Toezicht, discipline en straf. De geboorte van de gevangenis, een genealogische analyse van het gevangeniswezen, waarin hij de conventionele, marxistische machtsnotie die van onderdrukking uitgaat omdenkt tot een nieuwe machtsanalytiek die subjecten juist uitdaagt hun waarheid uit te spreken. Deze productieve machtsnotie werkt hij verder uit in het eerste deel van zijn geschiedenis van de seksualiteit (De wil tot weten, 1976). Zijn aanvankelijke plan om deze geschiedenis vanuit de moderniteit tot voorbij de jaartelling terug te schrijven liet hij uiteindelijk varen, omdat hij in zijn analyse van de westerse seksualiteit op geheel nieuwe praktijken stootte in de Oud-Griekse en Greco-Romeinse cultuur van de vierde en derde eeuw voor en eerste twee eeuwen na onze jaartelling. In 1984, enkele weken voor zijn dood, verschenen de delen II en III (Het gebruik van de lust en De zorg voor zichzelf). Deel IV De bekentenissen van het vlees blijft op de plank liggen en mag niet worden uitgegeven. In 2018 staan zijn erfgenamen echter toe dat er een bewerkte uitgave komt en krijgt uitgeverij Boom het recht deze te vertalen. In het najaar van 2018 verschijnen de eerste drie delen in een nieuwe, prachtige vertaling van Jeanne Holierhoek. Het vierde deel verschijnt in het voorjaar van 2019.

De schrijver
Foucault beschrijft de geschiedenis van ideeën en denksystemen. Hij zou evengoed een historicus als een filosoof kunnen zijn. Hij schrijft echter niet zomaar geschiedenissen, maar ontleedt op tegendraadse wijze de conventionele geschiedenis. Hoe denken mensen in een bepaalde historische periode over een bepaald verschijnsel (waanzin, waarheid, criminaliteit, seksualiteit) en hoe gaan ze ermee om. Als een archeoloog graaft hij het ogenschijnlijk rationele denken af en als een Nietzscheaanse genealoog zoekt hij naar de herkomst ervan. Zijn focus ligt op de omslag van het ene denksystemen of discours in het andere. Zijn beschrijvingen zijn gedetailleerd en zeer beeldend, in prachtige woorden en zinnen verpakt, waardoor je vaak boven op de tekst moet zitten om de filosofische denklijn te pakken te krijgen. Voor Foucault is het schrijven dan ook een denkoefening, waarin je ook jezelf traint. En verandert. Want het kan zomaar gebeuren dat je al schrijvend of lezend een andere verhouding tot je zelf krijgt, omdat alles op losse schroeven wordt gezet.

Waarom deze masterclasses?

Michel Foucault is wereldwijd een van de meest gelezen filosofen. Hij wordt vaak gerekend tot het poststructuralisme, waartoe ook Lyotard, Derrida, Irigaray, Kristeva en Deleuze behoren, maar geleidelijk aan ontworstelen deze denkers zich aan deze parasitaire verhouding. Foucault laat zich met evenveel plezier door Bataille of Nietzsche inspireren als door Kant en Hegel. Sinds de jaren zestig staat Foucaults werk volop in de belangstelling in zowel de academische als de publieksfilosofie. Thema’s uit zijn werk spelen een belangrijke rol in hedendaagse publieke discussies over seksualiteit, discipline, vitaliteit, burgerschap, democratie en levensstijl. Foucaults analyses stellen ons in staat de thema’s van onze tijd kritisch-historisch te duiden. Na afloop van elke masterclass heeft u gedegen kennis opgedaan over Foucaults werk, begrijpt u de finesses van een aantal debatten in de filosofie, en heeft u een nieuw inzicht in de relatie tussen waarheid, macht en het subject. U bent tevens in staat op hoog niveau een moeilijke filosofische tekst te lezen, samen met anderen maar ook zelfstandig. U leert complexe gedachten over een tekst te articuleren en u kunt met kennis van zaken reflecteren op uw eigen positie.

Voor wie?

Bent u bereid thuis veel te lezen, diepgravend samen op een tekst in te gaan en dus actief deel te nemen aan de groepsgesprekken tijdens de bijeenkomsten? Deze masterclasses bieden u de gelegenheid om al doende greep te krijgen op het werk van Michel Foucault of de thema’s die hij bespreekt. In het eerste weekend worden de delen I en IV van Geschiedenis van de seksualiteit besproken, in het tweede weekend de delen II en III. Elke masterclass is afzonderlijk te volgen. Voor degenen die de masterclass over De wil tot weten (I) en De bekentenissen van het vlees (IV) hebben gevolgd zullen de masterclasses Het gebruik van de lusten (II) en De zorg voor zichzelf (III) een logische aanvulling vormen. Dit betekent echter niet dat het noodzakelijk is de vorige masterclass gevolgd te hebben. De analyses kunnen ook als zelfstandige eenheden worden gelezen. De docenten veronderstellen geen filosofische vooropleiding of kennis van Foucaults werk. Van u wordt slechts verwacht dat u zich gedegen inleest. In de les krijgt u dan voldoende aangereikt om met het gedachtegoed te werken op een niveau dat aansluit op uw eigen interesse en ervaring. U zult merken dat iedereen probleemloos met elkaar de diepte ingaat.

Lesmateriaal en tijdsinvestering

Van cursisten wordt verwacht dat zij voor aanvang van de eerste bijeenkomst zelf De wil tot weten (I) aanschaffen en hebben gelezen. Omdat de vertaling van De bekentenissen van het vlees (IV) pas na de eerste cursus verschijnt, wordt vooraf digitaal een syllabus met vertaalde teksten uit het boek toegestuurd. Ook daarvan wordt verwacht dat de cursisten deze voor aanvang hebben gelezen. De delen II en III – Het gebruik van de lusten en De zorg voor zichzelf – komen in het tweede weekend aan bod. Dit betekent dat iedere cursist vrijwel de hele Geschiedenis van de seksualiteit leest. Voorafgaand aan iedere bijeenkomst maken de docenten bekend welke fragmenten in ieder geval besproken zullen worden, zodat u zich goed kunt voorbereiden. Daarnaast krijgen cursisten de gelegenheid een ‘miniatuurtje’ – een korte presentatie – te geven. We gaan uit van de Nederlandse vertaling van de boeken. Aanschaf verloopt via uitgeverij Boom en de ISVW. Het staat deelnemers natuurlijk vrij daarnaast een Franse of Engelse versie te raadplegen, al was het alleen maar om te ervaren hoe nauw de taal bij Foucault luistert.

Programma

Elke bijeenkomst van deze masterclasses is als volgt opgebouwd:

Zaterdag
10.30 uur: introductie en hoorcollege over de gelezen stof – Marli Huijer & Henk Oosterling
12.30 uur: lunch
14.00 uur: close reading van een vooraf geselecteerd fragment, deels in groepjes – Marli Huijer & Henk Oosterling
18.00 uur: diner
20.30 uur: interactief multimediaal college over het thema van de dag in de actualiteit, kunst en literatuur – Marli Huijer & Henk Oosterling

Zondag
09.30 uur: hoorcollege – Marli Huijer & Henk Oosterling
11.00 uur: miniatuurtjes: korte presentaties van cursisten over wat hen fascineert – Marli Huijer & Henk Oosterling
12.30 uur: afsluitende lunch

De boeken

Michel Foucault, De wil tot weten. Geschiedenis van de seksualiteit I. Amsterdam: Boom, 2018.

Michel Foucault, Het gebruik van de lusten. Geschiedenis van de seksualiteit II. Amsterdam: Boom, 2018.

Michel Foucault, De zorg voor zichzelf. Geschiedenis van de seksualiteit III. Amsterdam: Boom, 2018.

Michel Foucault, De bekentenissen van het vlees. Geschiedenis van de seksualiteit IV. Amsterdam: Boom, 2019.

Vertaling: Jeanne Holierhoek

Data

Weekend 1: van zaterdag 19 januari 10.30 uur tot zondag 20 januari 2019 12.30 uur met afsluitende lunch.

Weekend 2: van zaterdag 23 maart 10.30 uur tot zondag 24 maart 2019 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 619,90 (inclusief 2 x diner, 4 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 738,30 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 758,30 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 773,30 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

(Graag dus zelf even De geschiedenis van de seksualiteit I, II en III bestellen).

Docenten

Prof. dr. Marli Huijer is hoogleraar publieksfilosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Van 2015 tot 2017 was zij Denker des Vaderlands. Na haar studie geneeskunde en sociale filosofie promoveerde zij op het late werk van Foucault. Van haar hand verscheen recentelijk Beminnen. Nieuw licht op seksuele vrijheid (Ambol Anthos 2018).
 
 
Dr. Henk Oosterling was tot 2018 universitair hoofddocent aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en is nu visiting professor aan ArtEZ Hogeschool van de kunsten. Van zijn hand verscheen onder andere Waar geen wil is, is een weg (Boom 2016) en Inter-esse (Boom 2014). Hij was als adviseur bij de Foucault-vertalingen betrokken.
 
 

Locatie

Landgoed ISVW
Dodeweg 8
Leusden, 3832 RD Nederland
Telefoon:
033 – 465 07 00
Website:
isvw.nl

Organisator

ISVW
Telefoon:
033 465 0700
E-mail:
receptie@isvw.nl
Website:
www.isvw.nl

Back to Top ↑
    • nl
  • Winkelmand

  • Laatste kans!

    ma 22

    Romantiek en authenticiteit

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    ma 22

    Spinozaweek: Spinoza, politiek en maatschappij

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    nov 10

    Op leven en dood: Van Oudheid tot Renaissance

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos in de sociologie

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Start: Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 17

    Inleiding in de filosofie: Het goede

    17 november om 10:30 tot 18 november om 12:30
    nov 18

    Filosofisch café: Veerkracht

    18 november om 15:00 tot 17:00
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • Word Vriend van de ISVW