Laden Evenementen

« All Evenementen

Filosofie in de Lage Landen

08/07/2019 om 10:30 tot 12/07/2019 om 12:30

“Proeft den gheesten,
ghelooftse niet al,
Ghelooft my oock niet,
zydy niet mal.”

Dirck Volckertszoon Coornhert

Er is bij u om de hoek prachtig gefilosofeerd, maar u weet het niet. Daar gaan we iets aan doen. We onderzoeken in deze summerschool het leven en werk van intrigerende en veelal miskende denkers uit de Lage Landen. U krijgt een vrolijk en diepgravend overzicht van de geschiedenis van de filosofie in onze regio. We lezen tekstfragmenten van soms vergeten Nederlandse en Vlaamse toppers als Siger van Brabant, Dirck Volckertszoon Coornhert, Rudolphus Agricola, Anna-Maria van Schuurman, W.J. ‘s Gravesande en Clara Wichmann-Meijer. Natuurlijk staan we ook even stil bij de bekendere denkers als Erasmus en Spinoza, maar de nadruk ligt op de minder bekende filosofen. In de loop van de summerschool kruipen we naar het heden om te eindigen met recente denkers in het Nederlandse taalgebied.

Op de dinsdagmiddag gaan we op excursie naar Deventer (eigen vervoer), waar de op zoek gaan naar de sporen van de Moderne Devoten, Thomas a Kempis en Erasmus. We wandelen langs de Latijnse School en bezoeken Museum de Waag.

Aan het slot van deze week hebt u geroken aan de mooiste teksten uit de filosofie van de Lage Landen en begrijpt u hoe de westerse filosofie zich hier ontwikkelde. U heeft ook zijdelings kennisgenomen van de buitenlandse denkers die in Nederland werkten. We lezen hun vaak geestige commentaren op de plaatselijke cultuur en gewoontes: ‘De Hollander is een wijs en goed geordend schepsel die geen behoefte voelt om ergens in uit te blinken; hij hecht meer waarde aan het ware en het duurzame. Hij heeft meer braafheid dan edelmoedigheid, meer gezond verstand dan vernuft en verbeeldingskracht, meer volharding dan warm gevoel.’ Tot slot begrijpt u waarom denkers in en van Lage Landen, ondanks hun vermeende gebrek aan edelmoedigheid, behoorlijk invloedrijk waren. ‘Alle landen hebben van Holland geleerd,’ aldus de achttiende-eeuwse Duitse filosoof Johann Gottfried Herder. ‘De mentaliteit die daar heerste, breidde zich overal uit.’ En juist omdat dit gebeurde, verloren de Lage Landen hun centrumfunctie in de filosofie en raakten schitterende denkers in de vergetelheid.

Uw docent is dr. Erno Eskens, auteur van o.a. de Filosofische reisgids voor Nederland en Vlaanderen en programmadirecteur van de ISVW. Gastdocenten: Florian Jacobs en prof. Frans Jacobs.

+ Klik hier voor een vrolijke vogelvlucht door de filosofie in de Lage Landen

Filosofie in de Lage Landen in vogelvlucht

Door Erno Eskens

57 v. Chr. – In De Bello Gallico wijdt Julius Caesar een paar zinnen aan het bestaan van ‘Belgica’. Het tot dan toe niet eerder opgemerkte land wordt deels ingenomen.

384 n. Chr. – De prehistorie eindigt en de Grieks-Romeinse filosofie doet zijn intrede in het moeras. Kerkvader Servaas (Servatius) in Maastricht begraven. Hij introduceerde de filosofie van de Romeinse kerkvaders in de Zuidelijke Nederlanden.

406-407 – De Romeinen trekken zich terug, met achterlating van het christendom.

695 – Een invasie van geleerde monniken uit Ierland komt op gang. Willibrordus wordt de eerste bisschop van Utrecht, Bonifacius’ bekeringsdrang eindigt in 754 bloedig in het Friese Dokkum. Lebuïnus en anderen weten zelfs de binnenvallende Noormannen te bekeren.

830 – Odulphus (†865) wordt door de kerk naar Stavoren gestuurd om er opstandige denkers tot de orde te roepen.

1300 – Hendrik van Gent en Siger van Brabant worden veroordeeld door de inquisitie. De ‘Scholastiek’ is begonnen.

1277 – De Zuid-Nederlandse Johannes Buridan bewijst volgens de legende het bestaan van de vrije wil met behulp van een ezel.

1333 – Petrarca bezoekt de Nederlanden en roemt ‘het licht’ Siger van Brabant.

1378 – Avignon en Rome installeren ieder een eigen paus. Na 1409 zijn er zelfs even drie pausen. Als reactie op het kerkelijk verval ontstaat in Zwolle ‘de moderne devotie’. Thomas à Kempis maakt tot ver in Oost-Europa school.

1468 – Rudolphus Agricola, de orgelbouwende monnik uit Baflo trekt naar het Italiaanse Pavia, waar de Renaissance al is begonnen. Hij herontdekt niet-christelijke schrijvers uit de Oudheid en introduceert de Renaissance in het hoge Noorden.

1460 – Heymeric van de Velde buigt zich over ‘de intellectualiteit die uitstroomt uit het eerste principe’.

1465 – Petrus van der Beken stelt de vraag: zijn de bijbelse profetieën waar als ze nog niet zijn uitgekomen?

1480 – Agricola bezoekt de door Cusanus opgezette school in Deventer. Desiderius Erasmus zit in de schoolbanken en doet inspiratie op.

1500 – De uitvinding van de losse drukletter bevrijdt filosofen van stringente kerkelijke censuur.

1515 – Thomas More en Desiderius Erasmus ontmoeten elkaar in Antwerpen. Erasmus bedenkt een grapje. De naam More verbastert hij tot ‘Moria’ (zotheid). De Lof der zotheid is geboren. More situeert de opening van zijn Utopia in Antwerpen.

1523 – Luther perfectioneert zijn zouteloze ernst: ‘Erasmus verpletteren is de vinger leggen op een wandluis, die dood nog meer stinkt dan levend.’

1589 – Justus Lipsius pleit voor lijfstraf en het doden van ketters: ‘Een schoolmeester deelt toch ook een pak slaag uit aan de eerste de beste uit een groep die keet schopt?’

1609 – Ordinaire burenruzie tussen de Leidse theologen Arminius en Gomarus brengt het land op de rand van burgeroorlog.

1618 – Huurling René Descartes verlaat zijn legerkamp en ontmoet Isaac Beeckman in Breda. Ze buigen zich over wiskundige problemen.

1619 – Hugo de Groot wordt opgesloten in slot Loevestein, maar ontsnapt in een boekenkist.

1633 – Galileï wordt veroordeeld. De schok onder intellectuelen is zo groot dat de inmiddels in Nederland wonende Descartes zich voorneemt nooit meer iets te publiceren.

1636 – Nederlands eerste studente, Anna Maria van Schuurman, promoveert in de filosofie aan de streng protestantse universiteit van Utrecht.

1648 – Caspar Barlaeus, de man die Amsterdamse handelaren ethiek bijbracht, sterft onder verdachte omstandigheden. Hij wordt gevonden in een waterbak.

1656 – Baruch de Spinoza wordt uit de joodse gemeenschap van Amsterdam verbannen.

1676 – De Duitser Leibniz bezoekt Spinoza in Den Haag en concludeert: ‘Hij houdt er een vreemde metafysica op na, vol paradoxen. Hij gelooft onder meer dat de wereld en God een en hetzelfde ding zijn.’

1681 – Fransman Pierre Bayle komt naar Rotterdam en ontmoet John Locke in het Rotterdamse café De Lantaarn. Ook Lord Shaftesbury, Jean LeClerc en Bernard Mandeville drinken er een glaasje ‘mum’.

1683 – De Fries Balthasar Bekker bestrijdt bijgeloof met zijn Ondersoek van de betekeninge der kometen. De Verlichting is niet meer te stoppen.

1684 – John Locke in Enkhuizen: ‘Ik sliep in de Gouden Leeuw en had daar diner met vijf andere mensen. We kregen alleen wat sla en twee oude hennen, slecht gemarineerd en stukje rotte meloen toe. Voor mijn avondeten en mijn ontbijt betaalde ik ƒ2,14.’

1685 – Het Edict van Nantes maakt het leven van protestanten in Frankrijk onmogelijk. Vluchtelingen zoeken hun heil in de Nederlanden.

1713 – Voltaire, de man met de giftige pen, bezoekt de Nederlanden, het land van ‘canaux, canards, canaille’.

1726 – Tyssot de Patot wordt met de nek aangekeken na publicatie van een schunnig lofdicht: ‘Ja meneer, ik moet op de knieën.’ Nadat hij de geestelijken voor horzels heeft uitgemaakt, wordt hij ontslagen als hoogleraar in Deventer.

1729 – Charles de Montesquieu, bedenker van de scheiding der machten, bestelt een prijzig drankje op een Amsterdams terrasje: ‘Oplichting is het’.

1733 – Julien de Lamettrie studeert anatomie bij de Leidse denker en dokter Boerhaave. Zijn conclusie: ‘De mens is een machine.’

1748 – David Hume zakt bij Gorinchem door het ijs.

1773/74 – De Franse encyclopedist Denis Diderot ontdekt in Scheveningen waarom Hollanders olie op de zee gooien.

1788 – De Amerikaanse filosofen John Adams en Thomas Jefferson bestuderen de Hollandse politiek. Adams: ‘Holland is niet meer te genezen.’

1789 – De heftigheid van de Franse revolutie baart Belle van Zuylen zorgen. ‘Ik vraag niet om vrijheid van denken, die heb ik.’

1798 – Paulus van Hemert ontdekt een leuke denker in Duitsland. Hij heet Immanuel Kant.

1803 – Arthur Schopenhauer in Holland: ‘Vanmiddag bereikten we Ammeloh.’

1807 – Een schip met 37.000 pond buskruit explodeert in de grachten van Leiden: Jean Luzac wandelt er toevallig langs en sterft. Wyttenbach wandelt de andere kant op en overleeft de ramp.

1822 – Georg Wilhelm Friedrich Hegel op reis door het rijke België en Nederland: ‘Ik begrijp niet waar ze de gewone man en de armen laten.’

1838 – Victor Cousin in Amsterdam: ‘De grachten die ook dienst doen als riool, stinken vreselijk.’

1845 – Karl Marx trekt via Brussel naar Zaltbommel. Zijn imposante verschijning – baard, rode sjaal en zwarte hoed – doet de Bommelaars beven. Hij wordt opgenomen in de steenrijke familie Philips.

1848 – Bijna breekt de revolutie uit. Michael Bakoenin, Karl Marx, Joseph Proudhon en Lev Tolstoi ontmoeten elkaar in Brussel en wakkeren het vuurtje aan. Rudolf Thorbecke marginaliseert de rol van de koning in de door hem opgestelde Nederlandse Grondwet.

1860 – Deventer heeft een excentriekeling: ‘Kom gauw näör ’t Nut, Van Vloten gieet debateren!’

1872 – Karl Marx, Friedrich Engels en Paul Lafargue reizen met de trekschuit naar de Internationale in Den Haag. Marx wint daar het pleit van Bakoenin.

1913 – Autodidact en Hegelexpert Bolland verklaart zich nader: ‘Groot is de geest van Hegel, – maar in onze dagen spreekt de zuivere rede Hollandsch en Bollandsch.’

1916/17 – Frederik van Eeden, Gerrit Mannoury en L.E.J. Brouwer vermengen logica, socialisme en plattelandsidealisme in Amersfoort. Oprichting van de Internationale School voor Wijsbegeerte.

1919 – Bertrand Russell treft een berooide Ludwig Wittgenstein in Den Haag. ‘Hij is erg vriendelijk en zeker een stuk minder gek dan voor de oorlog.’

1928 – Edmund Husserl op bezoek bij Gerard Heymans in Groningen. ‘Hij is eigenlijk de enige Hollandse filosoof die je serieus moet nemen, een prachtig mens, al hoort zijn filosofie thuis bij de eeuwwende.’

1931 – De dan nog onbekende filosoof Martin Heidegger bezoekt de ISVW.

1934 – De Spaanse vluchteling Ortega y Gasset kijkt in Oegstgeest uit op het kasteel waar René Descartes ooit woonde. ‘Het is nu een oord voor krankzinnigen.’ Dat kan geen toeval zijn.

1935 – Met zijn ‘Wijsbegeerte der Wetsidee’ wekt Herman Dooyeweerd een doodgewaande God tot leven.

1940-’45 – Carp, Goedewaagen, Van Schilfgaarde, Krekel, Hessing en vele anderen kiezen fout. Leo Polak, Benjamin Marius Telders, Titus Brandsma en Edith Stein sterven in gevangenschap. Henk Pos wordt verzetsheld. G.H. Van Senden treft het ‘Schicksal Zwischen Fronten zu steh’n’.

1947 – Bernard Delfgaauw brengt het existentialisme in de mode. Linkse blaadjes, zwarte coltrui en sigaret verplicht.

1954 – Albert Camus steekt het IJsselmeer over. ‘We hebben geen houvast, we kunnen de vaart niet meten. We varen en alles blijft eender. Het is geen boottocht, het is dromerij.’

1966 – L.E.J. Brouwer steekt met een sinterklaascadeautje de weg over en wordt door vier auto’s na elkaar aangereden. Een groot logicus sterft.

1972 – Michel Foucault in muziektempel De Melkweg: ‘Ik interesseer mij uitsluitend voor politiek en drugs.’

1980 – Harry Mulisch schrijft De compositie van de wereld en verhoogt de grondstemming van de filosofie met een octaaf.

1992 – Oprichting van Filosofie Magazine.

1997 – Filosofie wordt examenvak in het voortgezet onderwijs.

1999 – Nieuwe filosofiecafés worden opgericht in Leiden, Leusden, Haarlem, Groningen en Amsterdam. Ook de cafés in Utrecht en Breda blijven succesvol. De salon is terug van weggeweest.

2001 – Boekhandels, uitgevers en Filosofie Magazine starten de Maand van de filosofie. Deze wordt jaarlijks in april gehouden. Tijdens de maand verschijnt een speciale boekuitgave en wordt een Nacht van de filosofie georganiseerd.

2019 – Eindelijk een leuke cursus over denkers in de Lage Landen

Voor wie?

Deze week is met name bedoeld voor iedereen die wil weten wat er gedacht is in Nederland en Vlaanderen, voor mensen die verrast willen worden door prachtige gedachten van minder bekende denkers.

Doelstellingen

Aan het einde van de week begrijpt u dat de geschiedenis van de filosofie ook een geografische dimensie heeft. U begrijpt waarom juist in Nederland de westerse filosofie een bloeiperiode meemaakte. U heeft dan kennisgemaakt met denkers waar u wel eens van hebt gehoord, maar die u waarschijnlijk nooit hebt bestudeerd. U begrijpt ook dat ‘Dé geschiedenis van de westerse filosofie’ een construct is en dat deze geschiedenis zich op iedere plek anders ontrolt.

Werkvormen

De week is een mix van colleges en close reading. Er is een middagexcursie naar Deventer en voeren we steeds een kort gesprek naar aanleiding van inzichten die we tegenkomen in het werk van de Nederlandse en Vlaamse denkers. Ook draaien we een film, enkele korte video’s en bekijken we een video-college van een onlangs overleden Samuel Ijsseling.

Lesmateriaal

Bij de week hoort een omvangrijke reader met primaire teksten. Mocht u het boek antiquarisch vinden, dan is de Filosofische Reisgids voor Nederland en Vlaanderen van Erno Eskens een aanrader (maar zeker geen must).

Studiebelasting

Deze cursus bestaat uit 27 contacturen en circa 15 uur zelfstudie.

Data

Maandag 8 t/m vrijdag 12 juli 2019.

Aanvang maandag 10.30 – einde vrijdag 12.30 met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 771,45 (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 963,65 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1003,65 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt) Let op: al onze pluskamers zijn eenpersoonskamers.

Arrangement 4: € 1.033,65 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Hoofddocent

Dr. Erno Eskens is filosoof en politicoloog. Hij is programmadirecteur en uitgever bij de Internationale School voor Wijsbegeerte. Hij studeerde af op Nietzsche en publiceerde recentelijk met André de Vries het boek Amor fati (ISVW 2017). Hij publiceerde onder meer Democratie voor dieren (Atlas 2009) en Een beestachtige geschiedenis van de filosofie (ISVW 2014) en is als bestuurder betrokken bij de Stichting Dier & Recht.

Gastdocenten

Florian Jacobs is filosoof en redacteur bij ISVW uitgevers. Hij studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde zowel fictie als non-fictie, waaronder Markante denkers (met prof. dr. Frans Jacobs, ISVW 2016) en de dichtbundel Zwaan en zang (ISVW 2017). Hij heeft gepubliceerd bij de tijdschriften Filosofie Magazine en Filosofie en meerdere websites.

Prof. Frans Jacobs is emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij schreef Twaalf emoties, Een filosofie van emoties en verlangens, (samen met Florian Jacobs) Markante denkers en De essentie van Montaigne. In 2018 verschenen ook De essentie van Schopenhauer en Op zoek naar Proust van zijn hand.

Locatie

Landgoed ISVW
Dodeweg 8
Leusden, 3832 RD Nederland
Telefoon:
033 – 465 07 00
Website:
isvw.nl

Organisator

ISVW
Telefoon:
033 465 0700
E-mail:
receptie@isvw.nl
Website:
www.isvw.nl

Back to Top ↑
    • nl
  • Winkelmand

  • Laatste kans!

    ma 22

    Romantiek en authenticiteit

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    ma 22

    Spinozaweek: Spinoza, politiek en maatschappij

    22 oktober om 10:30 tot 26 oktober om 12:30
    nov 10

    Op leven en dood: Van Oudheid tot Renaissance

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos in de sociologie

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 10

    Start: Liefde en doodsdrift; Eros en Thanatos

    10 november om 10:30 tot 11 november om 12:30
    nov 17

    Inleiding in de filosofie: Het goede

    17 november om 10:30 tot 18 november om 12:30
    nov 18

    Filosofisch café: Veerkracht

    18 november om 15:00 tot 17:00
  • NIeuw bij ISVW uitgevers

  • Meld je aan voor onze nieuwsbrieven

  • Word Vriend van de ISVW