Laden Evenementen

Mogelijke werelden: Descartes’ droomwereld

Filosofen voeren geen experimenten uit, maar wel gedachte-experimenten. Zij voeren ons naar mogelijke werelden. Hoewel sommige zich dichtbij de actuele wereld bevinden, zijn andere zo verafgelegen dat het niet duidelijk is hoe ze ons iets kunnen leren. In de Masterclass Mogelijke Werelden scherpen we onze verbeelding aan, om zo tot diepe inzichten te komen betreffende de structuur van de wereld, onze kennis ervan, en hoe we ons tot die wereld en elkaar behoren te verhouden. Met Tim De Mey

Is de wereld zoals we die denken te kennen slechts een droom?

Bestaat de wereld en is kennis mogelijk? In dit weekend bestuderen we Descartes’ Meditaties, waarin hij eerst de uitdagingen van het scepticisme scherp definieert, om ze vervolgens resoluut te overwinnen. Hoewel Descartes voortbouwt op denkbeelden van Plato en Aristoteles, is hij innovatief in zijn gebruik van mogelijke werelden om tot een doordacht, onderbouwd beeld te komen van de actuele wereld. Aan de hand van concrete voorbeelden gaan we na of hij ook ons daarin inspireert.

 

De vragen ‘wat ben ik?’ en ‘wie ben ik?’ komen op het eerste gezicht gelijkaardig voor, maar filosofisch is het verschil fundamenteel. De vraag ‘wat ben ik?’ stellen we van buitenaf; zij ontkoppelt ons van onze belichaming. In zijn Meditaties beantwoordt Descartes die vraag in termen van een ding dat denkt, begrijpt, overtuigingen en verlangens heeft, kortom: een geest met allerlei aspecten en activiteiten die losgezongen zijn van een lichaam. De vraag ‘wie ben ik?’ stellen we daarentegen van binnenuit; zij benadrukt net dat we een belichaamd persoon en menselijk wezen zijn. Tijdens het cursusweekend Descartes’ droomwereld duiken we diep in zijn hoofdwerk Meditaties om te onderzoeken of, in welke zin en in welke mate Descartes het onderscheid tussen die twee fundamenteel verschillende perspectieven maakt.

Die invalshoek werpt in ieder geval een heel ander licht op Descartes. Wie enkel de eerste twee meditaties van Descartes oppervlakkig leest, kan de indruk krijgen dat Descartes eerst het scepticisme op de spits drijft, om het vervolgens te overwinnen door onderliggend een nieuw probleem van formaat te introduceren: een dualisme van twee soorten substanties, i.e., een lichamelijke substantie en een geestelijke substantie. Dat is een karikatuur, die nochtans welig tiert in Angelsaksische handboeken. Het is een karikatuur, ten eerste, omdat er onder de oppervlakte veel meer gebeurt in de eerste twee meditaties. Ten tweede, omdat het volledig voorbijgaat aan de rijkdom aan inzichten en plotwendingen in de overige vier meditaties. En ten derde, omdat het Descartes als een stroman opvat, en uitsluit dat hij reeds aan het begin van de vroeg-moderne wijsbegeerte, de hedendaagse benadering heeft geanticipeerd in termen van ‘belichaamde cognitie.’

Om Descartes goed tot zijn recht te laten komen, moeten we onze aandacht vooral richten op de manier waarop hij tewerk gaat, in het bijzonder op zijn veelvuldig en veelsoortig gebruik van mogelijke werelden of ‘gedachte-experimenten.’ Omdat gedachte-experimenten appelleren aan ons als lezers, ons uitnodigen om met Descartes mee te denken, vormen de Meditaties een wervend, literair meesterwerk. Maar mogelijke werelden moeten met beleid worden ingezet, want net als gewone experimenten, kunnen ook gedachte-experimenten resulteren in ‘artefacten.’

Studiebelasting

Deze cursus bevat 9 contacturen. Daarnaast neemt het lezen van eventuele lesmaterialen circa 4 uur in beslag. Let op! Decartes’ Meditaties is verplicht studiemateriaal, maar niet bij het cursusgeld inbegrepen.

Leerdoelen

– De cursist heeft inzicht in het verloop van Descartes’ Meditaties.

– De cursist kan Descartes’ Meditaties in hun historische context situeren.

– De cursist is ertoe in staat kritisch te reflecteren op Descartes’ veelvuldig en veelsoortig gebruik van mogelijke werelden.

– De cursist kan een consistentie interpretatie uitwerken van Descartes’ mens- en wereldbeeld.

Data

Zaterdag 14 oktober 2023 10.30 uur tot zondag 15 oktober 2023 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 379,50 (inclusief diner met wijn, 2 x lunch en koffie/thee),

Arrangement 2: € 449,25 (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt),

Arrangement 3: € 459,25 (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt),

Arrangement 4: € 466,75 (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Tim de Mey is universitair docent theoretische filosofie aan de Erasmus School of Philosophy te Rotterdam.  In 2014 publiceerde Lemniscaat Het voordeel van de twijfel, het examenkatern over scepticisme dat hij voor 6VWO schreef. In 2015 volgde de bundel Het nadeel van de zekerheid. In die boeken en in zijn onderwijs ligt de nadruk op kenleer in het algemeen en op wetenschapsfilosofie in het bijzonder.

 

×