Laden Evenementen

Denkers en dwalers. Filosofie in de Lage Landen

‘Niemand dwaalt vrijwillig’ – Coornhert

Waar haalden Erasmus en Spinoza hun inspiratie vandaan? Wat was de Radicale Verlichting? Zou de volledig onbekende Tan Malaka toch de meest invloedrijke denker van Nederland ooit zijn? Deze week staat in het teken van bekende en onbekende denkers en dwalers uit de Lage Landen. Met tal van gastdocenten lopen we door de geschiedenis van de filosofie in Nederland en Vlaanderen.

Het eerste filosofieboek van de Lage Landen verschijnt rond 950. Het is een vorstenspiegel van de vrolijke Iers-Luikse monnik Sedulius Scottus. Tijdens onze cursus lezen we hier een stukje uit. We verdiepen ons vervolgens in Heymeric van den Velde, de neoplatonist uit de Kempen, en staan we stil bij de miskende filosofie van de vrouwelijke mystici (Hadewijch e.a).

Via de altijd geestige en scherpe Desiderius Erasmus komen we terecht in de bloeiperiode van de wijsbegeerte. De in Nederland wonende René Descartes geeft daartoe de aftrap. Hij maakt een onderscheid tussen lichaam en geest, iets dat wordt bekritiseerd door de in Den Haag wonende Elisabeth van de Palts, wiens brieven we bespreken. Angela Roothaan bespreekt het werk van tijdgenoot en feministisch talenwonder Anna-Maria van Schurman, de eerste studente van Nederland. We staan verder stil bij Franciscus van den Enden, meesterspion en leraar van Spinoza. Zijn Politieke Staatkundige Stellingen zijn nog altijd goed leesbaar. Ze zijn revolutionair van toon.

In de zeventiende eeuw zien we ook de opkomst van het economische denken. René Willemsen bespreekt Pieter de La Court en vooral Bernard Mandeville. De filosofie van Mandeville is rijk. Wellicht kent u Mandeville van de stelling dat privé-ondeugden (hebzucht bijvoorbeeld) vaak het algemeen belang dienen.

In de Romantiek komen we een paar opmerkelijke vrouwen tegen. Zo is daar Josina Carolina van Lynden. In 1770 publiceert zijn boek over drogredenen. Het zou wel eens het eerste logicaboek van de hand van een vrouw in Europa kunnen zijn. Dit boek bekijken we nader.

Als de Franse Revolutie uitbreekt, raken de Nederlands-Franse denker Johann Baptist Cloots en Belle Van Zuylen erbij betrokken. Cloots is een van de leiders van de revolutionairen. Belle van Zuylen schrijft opruiende pamfletten, maar stopt daarmee als het geweld uitbreekt. De Revolutie wordt in bloed gesmoord, maar de filosofie van de revolutionairen laat zich niet stoppen. De roep om vrijheid, gelijkheid en broederschap klinkt overal in Europa. Zo ook in de koloniën. Maar de daar levende denkers worden monddood gemaakt en gemarginaliseerd. Dat lukt zo goed, dat de meesten van ons nog steeds geen enkele denker uit de koloniën kunnen noemen. Het revolutionaire gedachtegoed sluimert vervolgens eeuwen bij de kritische denkers in de koloniën. Een van hen is Tan Malaka. Als denker en activist roept hij op tot de onafhankelijkheid van Indonesië.

In Nederland en Vlaanderen waaiert de revolutionaire geest uit in twee stromingen: het anarchisme en communisme. Beiden zijn sterk aanwezig in de negentiende en twintigste eeuw. Marthe Kerkwijk, coördinator van de ISVW, vertelt over haar illustere voorganger bij de ISVW, de anarchist Clara Wichmann. Zij betoogde dat straffen altijd onrechtvaardig is.

De Tweede Wereldoorlog zet alles op scherp. Communisten en anarchisten kiezen regelmatig de zijde van het verzet, maar de rechts-Hegelianen en sommige Nietzscheanen neigen tot het nazisme. Filosofen als Tobie Goedewaagen en Johan Carp worden na de oorlog veroordeeld voor hun actieve nazisme. En ze zijn bepaald niet de enigen. Waarom kozen toch zoveel denkers de zijde van de nazi’s? Die vraag blijft prangend. Gelukkig waren er ook denkers die wel de goede zijde kozen. Dat waren niet alleen anarchisten en communisten. Carla du Pree bespreekt in dit kader bijvoorbeeld het werk van de denkende historicus Johan Huizinga. Jan Vorstenbosch staat stil bij een filosofische onderduiker in Groningen: Helmuth Plessner, de man die niet alleen de menselijke lach maar ook radicale bewegingen analyseerde.

Zo belanden we langzamerhand in het recente verleden, waarbij we oog hebben voor de dubieuze maar intrigerende filosofie van Jan-Hendrik van den Berg en voor de postmoderne filosofie van de Vlaamse denker Samuel IJsseling. We eindigen met de opkomst van de publieksfilosofie en met een blik op de toekomst.

Studiebelasting en lesmateriaal

Deze cursus bestaat uit 27 contacturen en (optioneel) enkele uren zelfstudie. Bij deze cursus, die bestaat uit hoorcolleges, gastlezingen, teksten lezen en gesprek, hoort het boek Denkers & dwalers. Geschiedenis van de filosofie in de Lage Landen van Erno Eskens. Dit boek verschijnt begin 2022 bij ISVW uitgevers. Daarnaast ontvang je een reader met tekstmateriaal. Deze teksten komen twee weken voor aanvang digitaal ter beschikking op onze digitale leeromgeving. Het is niet verplicht om deze teksten vooraf te hebben gelezen, maar wel verdient het de aanbeveling om alvast een blik te werpen. Je zal dan meer uit de cursus kunnen halen.

Let op! Het boek Denkers en dwalers van Erno Eskens is verplicht studiemateriaal, maar niet inbegrepen in de cursusprijzen. Je kunt het boek vanaf voorjaar 2022 bestellen via isvw.nl.

Leerdoelen

In deze cursus leer je hoe de filosofie zich lokaal, in de Lage Landen, heeft ontwikkeld. Je ontdekt wat de invloed is van lokale omstandigheden, met name politieke en religieuze ontwikkelingen, op het denken. Omgekeerd wordt duidelijk hoe het denken invloed uitoefent op de lokale cultuur. Je maakt grondig kennis met bekende en onbekende filosofen uit de Lage Landen en leest fragmenten uit hun werk. Je ontdekt welke denkers vernieuwend en verfrissend waren, maar leert ook welke denkers de plank missloegen. Dit is van belang omdat de filosofie zich soms via vallen en opstaan ontwikkelt. Denkers die impliciete dwalingen expliciet maken, brengen de cultuur soms via een omweg verder. Tot slot leer je om de canon van de filosofie ter discussie te stellen en leer je je eigen standpunten over de rol van filosofie in de samenleving aan te scherpen. We doen dit door aandacht te geven aan gemarginaliseerde denkers – veelal vrouwelijke filosofen en denkers uit de koloniën.

Algemeen: tijdens onze filosofiecursussen doe je kennis op over filosofen en hun ideeën. Je leert je eigen ideeën en standpunten toetsen, scherpen en verdiepen door met de docent en anderen in gesprek te gaan. Daarnaast oefen je communicatieve vaardigheden zoals: aandachtig luisteren, je eigen gedachten bondig onder woorden brengen, en betekenisvolle vragen stellen.

Data

Maandag 15 augustus t/m vrijdag 19 augustus 2022.

Aanvang maandag om 10.30 uur, einde vrijdag om 12.30 uur met afsluitende lunch.

Deelname

Arrangement 1: € 800,- (inclusief 4 x diner met wijn, 5 x lunch en koffie/thee).

Arrangement 2: € 999,- (arrangement 1 + standaardkamer en ontbijt).

Arrangement 3: € 1.039,- (arrangement 1 + pluskamer en ontbijt).

Arrangement 4: € 1.069,- (arrangement 1 + comfortkamer en ontbijt).

Wil je korting? Schaf dan de Gold Card aan of kijk of je in aanmerking komt voor ambassadeurskorting.

Docent

Erno Eskens is filosoof en politicoloog. Hij werkte eerder onder meer als programmadirecteur bij de ISVW en als uitgever bij Boom Uitgevers Amsterdam. Hij is daarnaast bekend als dierfilosoof. In 2022 verschijnt bij ISVW uitgevers Denkers en dwalers.

Op de websites van de ISVW worden algemene bezoekgegevens bijgehouden, waaronder het IP-adres van uw computer en het tijdstip van opvraging en gegevens die uw browser meestuurt. Deze gegevens worden gebruikt voor analyses van bezoek- en klikgedrag op de website. De ISVW gebruikt deze informatie om de werking van de website te verbeteren. Deze gegevens worden zoveel mogelijk geanonimiseerd en worden niet aan derden verstrekt. Voor meer details zie Voorwaarden en Privacy

Cookie instellingen/settings

Hieronder kunt u kiezen welke soorten cookies u op deze website toestaat. Klik op de knop "Cookie-instellingen opslaan" om uw keuze toe te passen / Below you can choose which kind of cookies you allow on this website. Click on the "Save cookie settings" button to apply your choice.

FunctioneleOnze website maakt gebruik van functionele cookies. Deze cookies zijn nodig om onze website te laten werken / Our website uses functional cookies. These cookies are necessary to let our website work.

AnalytischeOnze website maakt gebruik van analytische cookies om het mogelijk te maken om onze website te analyseren en te optimaliseren ten behoeve van o.a. de bruikbaarheid / Our website uses analytical cookies to make it possible to analyze our website and optimize for the purpose of a.o. the usability.

Sociale mediaOnze website plaatst cookies voor sociale media om u inhoud van derden te tonen, zoals YouTube en FaceBook. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places social media cookies to show you 3rd party content like YouTube and FaceBook. These cookies may track your personal data.

AdvertentieOnze website plaatst advertentiecookies om u advertenties van derden te tonen op basis van uw interesses. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places advertising cookies to show you 3rd party advertisements based on your interests. These cookies may track your personal data.

OverigeOnze website plaatst cookies van derden van andere diensten van derden die geen analytische, sociale media of advertenties zijn / Our website places 3rd party cookies from other 3rd party services which aren't Analytical, Social media or Advertising.