Professional

Cursusprogramma

Uitgeverij

Blog

'De wijsheid ligt niet kant en klaar in het verleden voor het oprapen. We gaan de ouwe zooi afstoffen en actualiseren.' – René Gude

Bekijk alles

Recente post

Column René ten Bos | Didi-Huberman
Dit artikel is verschenen in iFilosofie #66. Klik hier voor de volledige editie. “Tegenwoordig weten we dat op het meest fundamentele niveau alle levende wezens fotonenstromen uitzenden, of het nu in het zichtbare spectrum is of als ultraviolet licht.” Tekst: René ten Bos Dit citaat haal ik uit het net bij uitgeverij Octavo verschenen en door Ineke van der Burg vertaalde boek Het voortleven van de vuurvliegjes van de Franse kunsthistoricus en filosoof Georges Didi-Huberman (geb. 1953). Didi-Huberman is in Nederland een nagenoeg onbekende denker, maar hopelijk komt daar door dit boek verandering in.        Vuurvliegjes zijn merkwaardige wezens. In de nacht kun je ze soms zien, maar je hebt tegelijkertijd nooit de indruk dat ze permanent bestaan. We lezen in dit boek dat ze vluchtig en broos zijn, dat ze niet anders dan vuur zijn maar dat het vuur in hen zit en vooral ook dat het oplichten niet zozeer bedoeld is om vijanden af te schrikken maar om soortgenoten te verleiden. Het oplichten moet je dus zien als een balts die gemeenschappelijkheid onder vuurvliegjes bevordert.  Dit zijn slechts een paar kenmerken van vuurvliegjes, maar ze zijn voor Didi-Huberman belangrijk genoeg om van vuurvliegjes een metafoor te maken voor alles wat, ondanks alles, nog sprankelt van hoop en verlangen. Het idee komt niet van hemzelf, maar wordt ontleend aan het denken van de Italiaanse cineast Pier Paolo Pasolini (1922-1975) die het op zijn beurt weer ontleend had aan De hel van Dante. Pasolini roept het beeld van voortlevende vuurvliegjes op in een brief die hij in 1941 aan een vriend schrijft. Ergens is er, in weerwil van het dominante fascisme van zijn tijd, nog steeds aanleiding voor een blijvende hoop. Mensen, vooral mensen uit het volk, lichten net als vuurvliegjes nog steeds op. Kijk maar eens naar Napolitanen. Pasolini’s liefde voor gewone, alledaagse mensen, mensen die hij overigens ook liet acteren in zijn vele films, is legendarisch. Hoe bedrukkend de tijden ook zijn, in het gelaat van een rokende en koffiedrinkende Napolitaan valt altijd iets te zien dat nog iets van een ontsnapping suggereert. Je ziet het niet steeds. De fonkeling is, net als het oplichten van echte vuurvliegjes, slechts schokkerig en trillerig waar te nemen, maar ze is er niettemin. Ze staat voor levensvreugde, voor anders denken en ook voor verzet, juist op het moment dat het alles verschroeiende licht van de grote totalitaire systemen de kleine lichtjes onzichtbaar lijkt te maken. Didi-Huberman signaleert bij de jonge Pasolini dus een onverwoestbaar optimisme, niet het optimisme van de utopist of de communist, maar het optimisme van iemand die ervan overtuigd is dat de vitaliteit en de verbeeldingskracht van mensen nooit zal uitdoven, ook al lijkt dat soms zo. Hij contrasteert de jonge Pasolini daarna met de 53-jarige Pasolini, die een paar maanden voordat hij op gruwelijke manier vermoord zou worden te kennen geeft dat het fascisme echt totaal is geworden en dat er in de spektakelsamenleving nergens nog vuurvliegjes te vinden zijn. De hele inzet van Didi-Huberman wordt dan duidelijk: wat is er met mensen als Pasolini – maar bijvoorbeeld ook met een denker als Giorgio Agamben, die overigens acteerde in één van de films van de grote cineast – gebeurd dat ze hun jeugdige, weliswaar wankelbare en schokkerige, maar desondanks onverwoestbare optimisme-ondanks-alles inruilden voor een bodemloos en gitzwart pessimisme? Het boek laat zich lezen als een kritiek op dit pessimisme: “Waarom vergist Pasolini zich zo wanhopig en drijft hij zijn wanhoop op die manier op de spits? Waarom heeft hij het verdwijnen van de vuurvliegjes voor ons verzonnen?” (p. 49) De auteur gelooft niet dat die vuurvliegjes verdwenen zijn en probeert met behulp van filosofen als Georges Bataille, Walter Benjamin en Hannah Arendt maar ook met behulp van kunstenaars als Laura Waddington de onvaste contouren te schetsen van een vuurvliegdenken dat niet anders kan dan, ondanks alles, toch optimistisch te blijven. Kennelijk zijn alle filosofen en kunstenaars niet genoeg, want ook de wetenschap – zie het citaat boven aan dit stuk – wordt er nog bijgehaald: als bioluminescentie inderdaad universeel is, waarom zouden we dan redenen hebben om ons over te geven aan pessimisme? Niet iedereen zal door de argumentatielijn overtuigd worden, maar het boek van Didi-Huberman sprankelt van inzichten en ideeën die we hard nodig hebben in duistere tijden.

ISVW podcast

iFilosofie

NRTO

Uitgelicht

Opleidingen
Cursussen

Start: Masterclass Seneca

11/02/2023 10:30:00

Stoïcijnse lessen van een filosoof, staatsman en mysticus De verhandelingen, brieven, tragedies en natuurwetenschappelijke werken van de stoïcijn Lucius Annaeus Seneca bieden al tweeduizend jaar inspiratie, troost en… controverse. Van Seneca leren we weinig waarde te hechten aan externe zaken, het goede na te streven en kalm te leven. Tegelijkertijd was Seneca zelf erg rijk en mengde hij zich in onzuivere politieke spelletjes. Is Seneca een hypocriet? Of moeten we de mens Seneca los zien…

Cursussen

Het zelf tussen oost en west

20/02/2023 10:30:00

‘We onthullen onszelf in spreken en handelen.’ – Hannah Arendt Zelfkennis, zelfontplooiing, zelfexpressie. Zelfbescherming, zelfrechtvaardiging, zelfacceptatie: bij veel van onze overwegingen denken en praten we voortdurend over ons ‘zelf’. Maar wat is dat zelf eigenlijk? Bestaat er überhaupt wel zoiets als een zelf? Zo nee, waar hebben we het dan de hele tijd over? En zo ja, hoe verhoudt dat zelf zich dan tot ons lichaam, onze hersenen, onze geest? We gaan in gesprek over…

Cursussen

Alles van waarde. Een filosofische schrijfweek

24/04/2023 10:30:00

Een filosofische schrijfweek ‘Alles van waarde is weerloos’, dichtte Lucebert. Hoe ontdekken we wat voor ons echt van waarde is? Hoe kunnen we het meest waardevolle vasthouden? En hoe kunnen we onze belangrijkste waarden tot uitdrukking brengen in ons eigen leven? Met schrijver en journalist Marc van Dijk gaan we aan de hand van schrijfoefeningen hiernaar op zoek. ‘Alles wat van waarde is kost moeite en inspanning. De mens is niet vanzelf verstandig, beheerst, empathisch…

ISVW Uitgevers: recent verschenen

Uitgeverij

Op de websites van de ISVW worden algemene bezoekgegevens bijgehouden, waaronder het IP-adres van uw computer en het tijdstip van opvraging en gegevens die uw browser meestuurt. Deze gegevens worden gebruikt voor analyses van bezoek- en klikgedrag op de website. De ISVW gebruikt deze informatie om de werking van de website te verbeteren. Deze gegevens worden zoveel mogelijk geanonimiseerd en worden niet aan derden verstrekt. Voor meer details zie Voorwaarden en Privacy

Cookie instellingen/settings

Hieronder kunt u kiezen welke soorten cookies u op deze website toestaat. Klik op de knop "Cookie-instellingen opslaan" om uw keuze toe te passen / Below you can choose which kind of cookies you allow on this website. Click on the "Save cookie settings" button to apply your choice.

FunctioneleOnze website maakt gebruik van functionele cookies. Deze cookies zijn nodig om onze website te laten werken / Our website uses functional cookies. These cookies are necessary to let our website work.

AnalytischeOnze website maakt gebruik van analytische cookies om het mogelijk te maken om onze website te analyseren en te optimaliseren ten behoeve van o.a. de bruikbaarheid / Our website uses analytical cookies to make it possible to analyze our website and optimize for the purpose of a.o. the usability.

Sociale mediaOnze website plaatst cookies voor sociale media om u inhoud van derden te tonen, zoals YouTube en FaceBook. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places social media cookies to show you 3rd party content like YouTube and FaceBook. These cookies may track your personal data.

AdvertentieOnze website plaatst advertentiecookies om u advertenties van derden te tonen op basis van uw interesses. Deze cookies kunnen uw persoonlijke gegevens volgen / Our website places advertising cookies to show you 3rd party advertisements based on your interests. These cookies may track your personal data.

OverigeOnze website plaatst cookies van derden van andere diensten van derden die geen analytische, sociale media of advertenties zijn / Our website places 3rd party cookies from other 3rd party services which aren't Analytical, Social media or Advertising.